ANAMIN SEVĞİLİSİ
Emine
varlıklı bir ailede doğdu. üç erkek, iki kız kardeşin en büyükleri idi. Henüz
on üç- on dört yaşındayken köyün imamı ile evlendirildi. Kısa bir sürede
kocasını sevdi. Birinci dünya savaşı sırası idi. İmamlar askere gitmiyordu ama
amcasının oyunu ile hocalıkla ilgisi olmayan amca oğlu imam olarak
gösterildiğinden kocası, evliliklerinin üçüncü dördüncü ayında askere gitti.
Bir buçuk yıl hiç haber alınamadı. Sonra ölüm haberi geldi.
Emine,
evliliğin ne olduğunu anlamadan hizmetçi gibi çalıştığı koca evinden baba evine
geri döndü. İki yıldır ayrı olduğu baba evine daha alışamadan bir ay içerisinde
eşi ölen yaşlı “Bol atan” lakaplı Mustafa'yla evlendirildi. Mustafa; hayli
tarlası olan varlıklı, iyi kalpli ve yardım sever biriydi. Emine aldığı terbiye
gereği olarak olayları yorumlamadan neden, niçin sorularını sormadan yaşlı
kocasını da benimsedi. Kendini, kocasını mutlu etmeye ve doğacak çocuklarına adadı.
Var gücüyle kendini işe verdi.
Eminelerin
yaşadığı köy adı hakkında elde yazılı belge olmamasına karşın adı ve kuruluşu
hakkında birçok rivayet dolaşmaktadır. Bunların en akla yakını şöyledir:
Selçukluların ilk Anadolu'ya girdikleri dönemde göçebe yaşam süren bir Yörük
obasından Çal isimli biri köyün bulunduğu yeri çok sever ve orada yerleşik
düzen geçmek ister. Obanın büyük çoğunluğu; yüz yıllardır göçebe hayatı yaşayan
obaya yerleşik bir düzene geçirmek, akla, mantığa ters ve geleneklerine aykırı
olduğunu söyleyerek: bu düşüncesinden Çal'ın vazgeçmesini isterler. Çal; bereketli toprakları. geniş otlakları ve
bol suyu olan bu yöreyi çok sevdiği için birkaç yıl içerisinde tüm itirazlara
rağmen kendi ailesinden, kendine inananlarla buraya yerleşmeye karar verdi.
Geleneklere karşı gelip yerleşik düzene geçtiği için Asi Çal(Ası Çal) adı takıldı.
Gel zaman git zaman bunların yaşamları, göçebe hayatından daha iyi olduğunu
gören oba mensupları da pey der pey buraya yerleşeceklerdir. Çal'ın yaptığı bu
yararlı girişim daha sonra tüm oba üyeleri tarafından benimsenir ve Çal'a
minnetlerini belirtmek için Büyük çal anlamına gelen Arapça Çalkebir’e
değiştirilir, köyün adı da kurucusunun adını alır. Yüzyıllarca Çalkebir olarak bilinen köyün
adı, köylerin adları Türkçeleştirinceye
kadar Çalkebir olarak devam eder.
Emine,
yaşlı kocası Mustafa'dan neredeyse her yıl bir çocuk doğurarak beş altı yıl
içerisinde iki oğlan iki kız çocuğuna sahip olurlar. Mustafa bu durumdan çok
hoşnuttur. Çünkü daha önce yaptığı üç evlilikten hiç çocuğu olmamıştı. Birinci
Dünya ve Kurtuluş savaşından çıkan ülkede; kıtlık olması yetmiyormuş gibi,
birde çekirge saldırısı köye yıllarca musallat olmuştur. Hali vakti yerinde
olan Emine’lerin, komşuların sıkıntıda
olması nedeniyle huzurları yoktur. Kocası komşularımız açken bizim tok olmamızın
hiç önemli yok diyerek hem hayvanlar hem insanlar için elindekileri
paylaşmaktadır. Emine kıtlığın gelecek yıllarda da sürebileceğini düşünerek
Mustafa'nın bu kadar eli açık olmamasını ister. O ise biz yaşamışız komşular
olmadıktan sonra neye yarar, korkma Allah kerimdir der ve yiyeceklerini
komşuları ile paylaşmayı sürdürür. Karısına sık sık bol bol ver diye uyarması
Mustafa'ya “bol atan” lakabını getirecektir. İlerleyen yıllarda bu lakabın
veriliş gerekçesi, çekemeyenlerce şöyle değiştirilir: Mal varlığını gerçeğinde fazla
gösterdiği için bu lakap takılmıştır.
Yıllar
geçip, devlet otoritesi oturmaya başlayınca, kuraklık ve çekirge saldırısı
etkileri de giderek azalır, huzurlu yaşam filizlenmeye başladığı günlerde bu
seferde, salgın hastalık tebelleş olur. Emine- Mustafa çifti büyük oğlanları
Hüseyin'in dışındaki üç çocuğunu bir hafta içerisinde kayıp ederler. Tüm köy
halkı gibi bunlarda üzgün, çaresiz ve isyankarlardır. Ama Allaha sığınmaktan
başka yapabilecekleri bir şey yoktur. Yaşam devam ediyor. Salgından önce arada bir köylere uğrayıp
ölenleri nüfus dan düşen, doğanları; ailenin belirttiği afyon çapası, arpa
yolumu, şarapana zamanı gibi tarihleri göz önüne alarak kendi kafasına göre ay
gün belirleyip, nüfusa kayıt eden nüfus memuru uzun zamandır köye uğramadı. Bu
nedenle Emine- Mustafa çifti salgından sonra ilk doğan kızlarına ölen küçük
kızın adını, daha sonra doğan kızlarına da ölen büyük kızlarını adını verirler.
Böylece ölen kızların nüfus dan kaydı silinmez, yeni doğanlarda kayıt ettirilmez.
Sanki iki kız ölmemiş yeni iki kız da doğmamış. Ne var ki büyük kız Höranım (Huriye)nüfus
da küçük, küçük kız Ayşe nüfus da büyük görüneceklerdir. Evlenme işlemleri
yapılıncaya kadar bir sorun çıkmaz.
Acılar
küllenip yaşam daha huzurlu olmaya başladıktan sonra çiftlerin son çocukları
Mustafa doğar ama sevinç çok sürmeyecektir. Bebek Mustafa daha bebeklikten
çıkıp çocukluğa girmeden baba Mustafa vadesi ile ölecektir. Otuzlu yaşların
ortalarında olan Emine, hem ana hem baba olacak. On dört- on beş yaşlarında olan Hüseyin
Kardeşlerinin abisi ve babaları, annesinin en büyük yardımcısıdır artık.
"İşler
çok yoğundur; dul, genç bir kadın ve henüz ergenlik çağına yeni girmiş oğlan,
iki küçük kız çocuk ve daha bebekliğini tamamlamamış bir çocukla bu yaşamı
babasız sürdüremezler". Aile büyüklerinin verdiği karar budur. Emine;
ısrarlı olan oğlan kardeşlerinin kararına şiddetle karşı çıkar. Çocuklarını
üvey baba dayağı yedirtmeyecektir. Emine'nin kararlı tutumu karşısında ne
yapacaklarını şaşıran erkek kardeşleri; bundan sonra hiç bir işinde yardımcı
olmayacakları tehdidini savurarak onu yola getirmeyi denerler ama sonuç
alamazlar. Emine kararlıdır, çocuklarını üvey babasız büyütecektir.
Emine
bu kararlı tutumundan sonra kendi kendine söz verir. "Hiç bir kardeşinden
yardım istememek için gecesini gündüzüne katarak çalışıp, sadece çocuklarının yardımı ile bu yaşam
savaşını kazanacaktır. Yeri geldiğinde;
çift sürecek, ekin biçecek, ananat alıp,
harman dövecek. Bağda üzümünü yetiştirip yaz kış ihtiyaç duyacakları tatlı
ihtiyaçlarını karşılayıp, var olan inek, koyun, tavuklarını daha da artırıp,
çocuklarını etsiz bırakmayacak. Boş zamanlarında dağdan odun getirip evini
sıcak tutacak. Bunları
yaparken de, çok önemli olan ne kendisinin ne kızlarının namuslarına leke
sürdürmeyecek". Bunun ilk koşulu da, Büyük oğlu
Hüseyin'i evlendirirken dedikodulara neden olabilecek yerden kız almayacak. Bu
kararını oğlunun istemi dışında yaşlı bir dedesi ve bir küçük oğlan kardeşi
olan Havva ile evlendirerek ilk uygulamayı yapacaktır. Bu
devirde genellikle ailelerin isteklerine boyun eğmek geleneği olduğu içinde
Hüseyin annesine fazla itiraz etmeyecektir.
Emine
kararlılığını işte de gösterir. zaman zaman iki üç kişinin altından
kalkamayacağı işleri küçük çocuklarının yardımıyla becerir. Başta
kardeşleri olmak üzere herkesi şaşırtır. Emine
çok çalışkan olduğu kadar zekidir de. Büyüklerinden aldığı öğütlerin kafasına
yatanlarını aklına; hiç unutmamak üzere yerleştirir, bunları yaşam felsefesi
gibi uygular ve gençlere aktarır. İş
yaparken işine o kadar yoğunlaşır ki, başka hiç bir şeyi gözü görmez. Bir keresinde Hüseyin hasat edilmiş ekinleri
kağnıya yükler harman yerine götürür. İkinci kağnıyı Emine yükler, büyük kızı
Höranım tırmık çeker, Mustafa sürekli ağlar ama onunla ilgilenen olmaz.
İşlerini bitirip yola koyulduklarında Mustafa'nın ağlaması daha da artar. Emine,
kızından öküzlerin önüne geçip yol göstermesini ister, kendisi de ağlayan
Mustafa'yı sırtına alır, öküzlerin hızlı gitmesi için mudullar. Tarla içinden
çıkıp yola düştüklerinde Mustafa'nın ağlaması o kadar artar ki yorgunluktan
ölmek üzere olan Emine; oğlunun can- hıraç ağlaması karşısında ne yapacağını
şaşırır ve Mustafa'yı yolun kenarına bırakır. Kağnıyı sürmeye devam eder. Boşta
kalan Höranım kardeşini kucaklar ve arkalarından harman yerine zorda olsa
ulaşır. Ağlama
hala devam etmektedir, neden bu kadar ağladığını çocuk kafasıyla anlamaya
çalışan Höranım; birden, ana bunun kulağında bir şeyler kımıldıyor diye
bağırır. Çocuğunu kucaklayan Emine durumu anlar: çocuğun kulağına kurt atmış.
Koyunların kuyruklarına kurt attığında ki çözümü Mustafa'nın kulağına da
uygular, yani kulağa asifinik(naftalin) basar. Bir an için feryadı daha da
yükselen Mustafa'nın sesi kesilir ve uykuya dalar.
Bağların
sürümü ile hafif, hafif başlayan işler: bağ, afyon çapası, arpa yolumu, harman sürümü ve tınaz savurma gibi işlerle
maksimuma ulaşırken, bağ bozumu, üzüm kurutma ve pekmez elde edilmesi ile
zevkli, tatlı bir şekilde yavaşlar.
Yavaş
yavaş ev işlerine daha fazla zaman ayrılır. Höranım'ın sonbahar da ev işlerinin
dışında başka görevi de; sabah ve ikindinden sonra sürüye gidemeyecek durumdaki
koyunlarla, kuzuları otlatmaktır. Çok yoğun yaz işlerinden sonra bu onun için
zevk alarak yaptığı iştir. Ancak arada sırada eşeği de yanında götürmek zorunda
kalınca canı sıkılır. Çünkü koyun otlattığı kız arkadaşları eşeğin koyunları
rahatsız etmesinden şikâyetçi olurlar. O gün yine
koyun gütmeye eşekle gelen Höranım, arkadaşlarından şikayet duymamak için eşeği
köy çıkışında bırakır. Arkadaşları ile buluşma noktasına yaklaştıkça bir gözü
ile de eşeği kontrol eder. Eşek yolun ortasına yatmış keyifli keyifli
ağnamaktadır. Koyunları birleştiren üç
kız; birbirlerine anlatacaklarını bitirip ne oynayacaklarını konuşurken, Musluk
tepesi tarafından bugüne kadar hiç görmedikleri, tek atın çektiği süslü bir
araba (fayton) köye doğru gelmektedir. Üçü de gözlerini arabadan ayıramazlar,
araba onlarının hizasını geçip köy tarafına geçince, vücutları sabit duran
kızlar, sadece başlarını çevirip gözleri ile arabayı takip ederler. Çok
geçmeden arabanın devrildiğini gören kızlar, hemen arabaya doğru koşarlar.
Arabada biri eli kamçılı, diğeri çok şık giyimli iki adamla şık giyimli iki
kadın olduğunu anlarlar. Eli kamçılı adam şık giyimli adamın tozlanan üstünü
başını temizlemeye uğraşırken şık giyimli adam, birbirlerine sarılıp ağlayan
kadınları teskin etmeye çalışmaktadır. Gelenlerin önemli kişiler olduğunu
anlayan Küsün, köye doğru koşmaya başlar. Eşeğin, atı ürküttüğünü tahmin eden
Höranım eşeği olay yerinden hızla uzaklaştırmaya çalışır. Park da
arkadaşları ile sohbet eden Muhtarı bulan Küsün; yorgunluk ve pepeme ligin
etkisiyle: muhtar muhtar aamcaa hü hü kümet göçtü der. Ne olduğunu anlamaya
çalışan muhtar ve arkadaşları, kızı sakinleştirip tekrar ne olduğunu sorunca
köye geleceğini bildikleri nahiye müdürü ve ailesinin arabalarının devrildiğini
anlayıp olay yerine koşarlar...
Ciddi
bir yaralanma olmadığını anlatan müdür; ailesi, muhtar ve heyeti köye yayan
olarak devam ederler. Arabayı kaldırıp bozulan yerlerin tamir edilmesi için
elaman gönderirler. Höranım; çok endişelidir, eşeğinin kazaya
neden olduğunu düşünmektedir, Küsün'ün muhtarlara eşeğinden bahsedip etmediğini
öğrenmek için heyetin ayrılmasını bekler, heyet olay yerinden biraz uzaklaşınca
heyecanla muhtara ne anlattığını sorar. Küsün: hükümetin devrildiği
anlattığını, eşekten hiç bahsetmediğini söyler. Ama Höranım endişelidir,
muhakkak kazanın nedenini araştıracaklarını, annesini ve kendisini
cezalandıracaklarını düşünmektedir. Bir
an önce akşam olup eve gidip sonucu öğrenmeyi merak eden Höranım'ı arkadaşları
bir türlü teskin edemezler. Eve
geldiğinde annesini ve ağasını onun gelmesini beklediklerini, olaydan haberleri
bile olmadığını öğrenen Höranım biraz yemek yer yemez kimseye bir şey demeden dam
üstüne çıkar. Yurgu taşını yastık yaparak çaydaki çakıl taşları kadar çok ola yıldızları
seyretmeye dalar ve bir müddet sonra uyur. Uzun bir süre sonra anası onun
yatağında olmadığını fark eder ve dam üstünden uyandırmadan kucaklayarak
yatağına yatırır.
Yoğun
yaz işleri, hafifledikten sonra yazın evlerin de eksik bıraktıkları işleri telafi
etmeye başlarlar: evler sıvanır, çamaşırlar yıkanır, haba- kilimler tozlarından
arındırılır. Bu işler kadınların işleridir. Erkekler dağa sabah erkenden oduna
giderler, geri kalan zamanlarını genellikle kahvede geçirirler. Kahvede; bol
dedikodu yapılır, tavla, domino ve değişik kâğıt oyunları oynanır. Gençler ve otuz yaş civarındakiler, sık sık da
iddiaya girerler. En yaygın üç iddia vardır. Biri: gözleri kapalı uzun mesafede
saptanan bir hedefi bulmak. Gözleri sıkıca kapalı iddialı kişi; kahve hane
çıkışında bir kaç kez kendi çevresinde döndürülüp, aradığı hedefi bulmak için serbest bırakılır.
Diğer arkadaşları; onun peşinden birbirleri ile sohbet ederek, şakalaşarak, ama
yol gösterici hiçbir söz ve tavır yapmadan onu takip ederler. Diğeri:
belirlenen miktarda lokumu, sağ eli ile sabit bir hızla yerken, sol elini yine
sabit hızla masa üzerinde ters yön çevirecektir. Lokumu yemeyi keser veya elinin hareketini yavaşlar
ve durursa iddiayı kayıp eder. Öteki:
sol eliyle halka şekeri yerken sağ elinin işaret parmağını sürekli açıp,
kapamaktır. Şeker bitmeden parmağın hareketi yavaşlar veya durursa iddia kayıp
edilir. Kahvelerde
çayına, kahvesine oyun oynanırken, sade bir kahvede küçük çapta kumar
oynatılır, aileler çocuklarını o kahveden uzak tutmaya çalışırlar.
Ev
temizliği, çamaşır işlerini bitiren kadınların yaşlıları, koyun yünlerini sokak
başlarında sohbet ederek kirmenle eğirirler. İp haline getirilen yünlerin
kalitelileri, köyün dışından hem sonbaharda hem de ilkbaharda gelen boyacı
tarafından kökboyaları ile çeşitli renklere boyanır. Baklan
ve Çataloba da dokunup kilim yapılır. Bu kilimler az miktarda alınıp satılsa da
genellikle evlerin yaygısı olarak kullanılır. Kilim altına serilen hasırları,
son baharda köye gelen hasırcılar satar. Evler toprak örtüdür. iki katlı olan evlerin
alt katı ahır, samanlık, ambar olarak kullanılır. üst katlar yaşam alanıdır.
Kırıntı yünlerden elde edilen ipler boyanmaz, çorap örümün de kullanılır.
Emine'nin
evi köyün diğer evlerine göre daha büyükcedir. Ön tarafı iki katlı olan evin;
arka tarafında ahır, samanlık amacı ile kullanılan eve bitişik tek katlı ilave
bir yapı mevcuttur. Eve
koca bir kapıdan girilir, Evin ikinci katında üç oda mevcuttur. Odalarda
pencere yoktur, tek hava, ışık alma yeri kapı ve tepe delikleridir. Odanın
birinde Evli olan Hüseyin ve eşi Havva yaşar. Bu oda köy olanaklarına göre
hayli iyi döşenmiş; bir ıprık(ibrik) su ile gusül aptesti alına bilen banyo,
yüklük ve baca vardır. Yer ve duvarlar
köye özgü beyaz toprakla sıvanır, yere hasır üzerine kilim serilir, yer
minderleri odayı çepe çevre çevreler. Ocağın iki yanında içi mısır kapçıkları
ile doldurulmuş köşe yastıkları vardır. Bu
oda; Hüseyin'ler gece yatmak için ve hatırlı misafirler geldiği zaman konuk
odası olarak kullanılır. Ortadaki oda hayat olarak kullanılır. Taş merdivenlere
çıkılan odanın kapısı yoktur. Diğer odalardan birer kapı ile ayrılır. Orta
yerde haba ve duvarlara yaslanmış birkaç köşe yastığı vardır. Ahırların
üzerindeki dam üstüne çıkmak ve tuvalete gitmek için bir kapı mevcuttur. Tüm
aile kış ayları hariç bu odada yaşarlar. Üçüncü oda tüm ailenin kışın
kullandığı ve tüm zamanların yatak odasıdır. Evin alt katında haşhaş, arpa,
buğday v.s ambarları vardır. Çiftçilikte kullanılan alet, edevatlar da burada
saklanır. Hayvanlar arka taraf dan ahıra girer çıkar.
Köy
yaşamı oldukça rutindir, düğün nişan gibi olaylar olmazsa hemen hemen her gün
aynıdır. Uzun kış gecelerinde komşular birbirlerine misafirliğe gider. Emine,
çocuklarına sık sık başka evlere gitmemelerini tembih eder, gelen misafirlerine
karşı ise eli açıktır. Genellikle her
akşam evlerine yakından ve uzaktan komşular ve akrabalar gelir. Kır işlerinde
becerikli olan Emine, ev işlerinde oldukça mahirdir. Son baharda, ovada kendiliğinden
yetişmiş halaza armut ağaçlarından halaza armutları toplar. Halaza armut ve
hışırlardan kışın yenmek üzere mutlaka iki, üç küp turşu kurar. Geri kalan armutları evin boş bir alanına
serer. Her akşam olgunlaşanlarını toplar çocuklarına ve konuklarına ikram eder.
Eve sık gelen konuklara kavurga ve kuru üzüm ikram ederken, arada bir gelenlere
bu ikramların yanında mısır patlağı ve nohut kavrulması da sunar. Seyrek gelen, hatırlı konuklar olunca tüm bu
ikramlara ilave olarak ceviz, badem ve yapımında Emine'nin çok hünerli olduğu
çigirdek mutlaka ikram edilir. Çiğirdek:
tepsi üzerine kuru yufka konur, ocakta pekmez ile haşhaş kavrulur. Hüner bu
kavurma işindedir. Kıvamımdan önce veya sonra ocaktan alınan karışım tadı ve
istenilen yumuşak-sertliği vermez. İstenilen kıvama gelen pekmez, haşhaş
karışımı yufkanın yarısına ve her tarafına eşit kalınlıkta olacak şekilde
dağıtılır, yufkanın diğer yarısı üzerine kapatılır. Sıcak veya soğuk ikram
edilir.
Köyün
en eğlenceli zamanları düğünlerdir. Düğünler genelde üç gün sürer. Düğün den
iki- üç gün önce damat ve arkadaşları gurup halinde dağa odun etmeye giderler.
Oğlan ve kız evinde pişecek yemeklerde, yakacak gereksinmelerini karşılarlar.
Hem oğlan evinde hem de kız evinde düğün başlamadan iki-üç önce düğünde yenecek
yufka eğmeği imece usulü hazırlanır. Düğün gününden bir gün önce oğlan evi içi
gerekli keşkeklik buğday, dibek taşında sokularla gençler tarafında dövülürken,
akraba ve komşu kadınlarının yardımı ile kazan kazan sarma sarılır. İlk düğün
günü çalgıcılar(düğünlere eşlik eden davul, trampet, klarnet(gırnata) ve
trompet den oluşan müzik grubu) eşliğinde kız evi için keşkeklik buğday
hazırlanır. Kız evinde de imece usulü sarma sarılır, yufka ekmeği yapılır.
Akşamüzeri davetliler; çalgıcıların çaldığı müzik eşliğinde düğün sahibine
yakınlığına göre; baklava, helva veya çay şekeri konmuş tepsiler poşu ile
örtülüp oğlan evine kutlamaya giderler. Tepsilerini teslim eden konuklar, akşam
yemeğini oğlan evinde yerler. Yemek sonrası oğlan evinde; açık havada davul
çalar, gençler çeşitli oyunlar oynayarak gece yarısına kadar eğlenilir. İkinci
günü sabah dan öğleye kadar oğlan evinde eğlence sürer. Öğleyin gençler davulun
önünde hora teperek kız evine gidilir. Öğle yemeği kız evinde yenir, erkeklerin
eğlencesi akşama kadar burada devam eder. Akşamüzeri yine gençler davul önünde
hora teperek oğlan evine gelinir. Yemek sonrası düğünün en eğlenceli tarafı
başlar. Oğlan
evine yakın, uygun, meydanda, alevi yüksek odun ateşi veya saç üzerinde gaz
yağı dökülmüş kül yakılarak elde edilen yüksek alevli ateş çevresinde kız
kaçırma oyunu oynanır. Ateşten
sorumlu külcünün elinde ucu mudullu asa vardır. Asa hem ateşi düzenlemekte, hem
de olumsuzluklar da düzeni sağlamakta kullanılır. Külcünün sazı ve
Gırnata(klarnet) eşliğindeki müzik ile kadın kılığındaki erkeklerin dansları
başlar. Kadınlar ve çocuklar ya dam başlarında ya da güvenli bir ortamda
gelişmeleri seyrederken, erkekler ateş etrafında geniş bir halka oluşturarak
kızların danslarını izlerler. Seyirciler arasında ki bıçkın deli kanlılar,
kızları kaçırmak için fırsat kollamaktadır. Erkeklerin, çarşaf örtünerek
oluşturduğu deve ve fil figürü kervan küçük boylu çavuşun denetiminde eğlence
alanının yanından geçmektedir. Eğlencenin doruğa ulaştığı noktada bıçkın
erkekler birçok noktadan kızları kaçırmaya kalkar. Gıldır oğlunun komutundaki
kızların koruyucusu cazgırlar; kızları korumak için palaskalarını çıkarıp
bıçkın delikanlıları dans alanından uzaklaştırmaya çalışırken, kızların
dansının devamını sağlarlar ve onları korurlar . Bu hamleler kızlar
kaçırılıncaya kadar gece yarısına kadar defalarca sürer. Eğer
kız kaçırma oyunu uzun sürerse oyun bitimi herkes, müzik eşliğinde dağılır.
Kısa sürerse gençler bir süre daha oyunlarına devam eder. Düğün eğlencesi
sonlandıktan sonra gece yarısında itibaren bazı evlerde, oğlan evinin yakınları
klarnet eşliğinde sabaha kadar muhabbet ve eğlenceyi sürdürürler. Üçüncü gün davul kız evinde çalmaya
başlar öğle sonuna kadar erkekler eğlenirken, kadın davetliler kıza
armağanlarını sunar, yemek, burada yenir. Çeyizler urganlara serilerek teşhir
edilir.
Bu
arada ele geçirilen damat yakını, kız evinim yakınları tarafından şaka yollu
tartaklanır, gerekirse ayaklarından tavana asılır. Oğlanın babası tarafından
fidye ödenerek kurtarılır. Elde edilen para, kız evi tarafına, düğünde yardım
eden erkeklere düğün bitiminde verilen ziyafette kullanılır. Öğleden
sonra oğlan evine dönen çalgıcılar, bir süre gençleri eğlendirir. Bu ara bıçkın
bazı gençler; damadı kaçırır, kör bıçakla veya tara ile tıraş etmeye kalkarlar.
Damadın babasından istedikleri fidyeyi alamazlarsa değerli sofralıkları kesip,
çanakları sivri uçlu bıçaklarla delerek gözdağı verirler. Kurtarılan damat(güvee)
ve sağdıç damatlık elbiselerini giyer, sırtlarına poşu takılarak, başları derilmesi
için evi önüne serilmiş yazgının yanına dinelirler. Önce dua edilir. Sonra
altın ve/veya para takılır. Daha sonra kız almaya gitmek için traktöre
binerler. Traktör arabasına oğlanın yakınları kadınlar oturur. Traktörün
arkasına da dayı ve amcalar biner. Bu
arada kız evinde gelin; özel kumaş dan yapılmış üç etek, şalvar, süslenerek taç
haline getirilmiş fes ve gelin ayakkabıları ile giydirilmektedir. Yüzü hafif
şeffaf kırmızı peçe ile örtülür. Gelinin çeyizi at arabasına yüklenirken, gelin
ve kardeşliği dualar eşliğinde traktörün arabasına bindirilerek ortasına
hazırlanmış koltuğa oturtulur. Çalgıcılar gelini, anasını ve yakınlarını
ağlatacak hüzünlü müziklerini çalarak korteji kız evinden ayrılmaya hazırlanırken,
amca, dayılar, diğer yakınlar havaya tabanca atışına başlarlar. Kortej caminin
etrafında ilk turunu atıp parkın kenarında park eder. At yarışları müzik eşliğinde başlar. At
yarışlarının kayıtı küreği yoktur. Atına güvenen yarışa katılır. Yarış; Cılız
kusuşunda ikili, üçlü, dörtlü gruplar halinde başlar, parkın yanında veya kooperatif binası sonunda
neticelenir. Yarışı bitiren atlar tekrar yarışmak üzere çaydan veya caminin üst
tarafındaki yolda tekrar yarışmak üzere geri dönerler. Her binici tekrar tekrar
yarışa bilir. Atına
ve iyi ata bindiklerine inanan bazı yarışçılar, yalnız başına cılız kuyusundan
atını hızlandırır parka yaklaşıp, en hızlı konuma geldiğinde, elindeki kalın
sopayı yere fırlatır, eyerden yana hayli eğilerek yerden yukarıya doğru
sıçrayan sopayı kapar. Bu gösterilerde en az yarışlar kadar heyecanlı olur. At
yarışlar bittikten sonra cami etrafında, önde gençler hora teperek, arkalarına
çalgıcılar müzik çalarak, onların arkasında traktördeki amca dayıların tabanca
atışı eşliğinde çeyiz arabası birkaç tur daha atıp, oğlan evine ulaşılır. Gelin- damat dualar eşliğinde eve girerken
başlarına buğday, leblebi, lablebi şekeri üzüm v.s. karışımı, bereket getirsin
diye avuç avuç serpilir. Akşam
gelin odasında gelinin ve damadın yakınlarının bulunduğu ortamda tas tepme sonucu
düğün sona erer. Tas
tepme: odanın ortaya bir ip gerilir, altına tas konur. Tasa aynı uzaklıktan
karşılıklı gelin ve damat hızla gelip kim önce tası teperse evde onun sözü
geçeceğine inanılır. Bu seremoniden sonra gelin damat yalnız bırakılır. Ertesi
günü el öpümü geleneği vardır.
Düğünü
takip eden günlerde gelin-damat, yakın akrabaları tarafından günlerce yemeğe
davat(davet) edilirler. Bu tür davetlerde ya Arap aşı yada acılı biber yemeği ana
yemektir.
Arap aşı: un, suyla karıştırılarak yoğun bir sıvı kıvamına gelinceye
kadar yoğrulur. Hafif ateşte pelteleşinceye kadar pişirilip, kalınlığı yüksek
orta boy tepsiye düzgün bir şekilde boşaltılır. Bol acı biberli un çorbası
pişirilir. Kır tavşanı veya yıllanmış horoz eti, kemiğinden ayrılıp, minik
minik parçalara ayrılır. Davetliler yer sofrasına halka halinde oturur. Hamur
tepsisi üzerine; pinciklenmiş etle
karıştırılmış büyük un çorbası kâsesi yerleştirilir. Boyalı, süslü şimşir tahta
kaşıkla, önce biraz hamur alınır sonra kaşık çorba ile doldurularak yenir.
Biber aşı: kurutulmuş sivri acı biberler önce suyla haşlanır, sonra tavuk
suyuyla pişirilir. Parçalanmış ve kemiğinde ayrılmış tavuk eti, pişirilmiş
biber yemeği içerisine konup karıştırılır. Yufka ekmeği ile sunum yapılarak
yenir.
Hüranım;
daha on bir on iki yaşlarında olmasına karşın hem çok çalışkan hem de serilip
serpilmekte olup güzelliği herkesin
dikkatini çekmektedir. Mahallerinden yaş taşı Cıbır Halil, koyun otlatırken Horanım'a
sevgisini söyle dillendirir: Kaba yaprak altındaki parmak üzümü Höranım. Buna
çok kızan Höranım bunu bir daha tekrar etmemesini Halil’den ister. Ama Cıbır
bunu her fırsatta tekrarlar. Höranım, Cıbır'ı yakalayıp dövmek ister, ama daha
hızlı koşan Halil'i bir türlü yakalayamaz…
Kış gelip kar yağdığında Halil dam üstündeki
karları küremek için Höranım'ların evinden geçmek zorundadır. Höranım'ın kızgınlığı
geçmiş olacağını düşünerek, başına bir şey geleceğinden emin olarak, her zaman
olduğu gibi kendi dam üstlerine çıkar ve karı temizlemeye başlar. Evde kimsenin
olmadığı sırada Höranım eline tahrayı alarak dam üstüne çıkar ve Cıbır'a şöyle
seslenir: Halil, yazın söylediğin sözleri tekrarla bakayım.
Halil'in kaçacağı yer
yoktur.
_ Cıbır: ben sana şaka yaptım,
kötü bir niyetim yoktu. Yaz ayındaki kızgınlığı hala devam ettiğini gören Cıbır
çok korkar ve titreyerek, Emine hala kızın beni
kesiyor
diye tüm gücüyle bağırmaya başlar. Mahalledeki Serenli kuyudan su almaya giden
Emine Hemen eve koşar dam üstüne çıkar. Kızının elinde tahra, Halil, dizlerinin
üstüne çökmüş var gücüyle yalvarıyor. Höranım,
Halil'in yazın söylediklerini söylemesini ısrarla istemektedir. Emine; çok
yumuşak, sevecen bir sesle siz aynı mahallede büyüyen iki küçük çocuksunuz,
kardeş sayılırsınız o sana şaka yapmış sen yanlış anlamışsın diyerek kızının
elinden tahrayı alır. Korkudan ve soğuktan tir tir titreyen Halil'i evine
gönderir. Kızı ile beraber Halil'lerin damının karını temizlerler. Annesi,
Höranım'a sorar: ona zarar verecek miydin? Höranım: hayır, sadece korkutmak
için tahrayı yanında getirdim, Eğer korkutmazsam o ve diğer oğlanlar beni
rahatsız edebilir. Bundan sonra art niyetli hiç bir oğlan bana yanaşamaz.
Annesi; Höranım'a yaptığının
yanlış olduğunu, Halil sana karşı koysaydı elinden bir kaza çıkabilirdi. Art
niyetli kişileri kendinden uzak tutmanın yolu: Onlarla gereğinden fazla samimi
olmamak ve ciddiyetini her zaman korumaktan geçer. Yine de yanlışlarını
gördüğün kişiler olursa, sorunu kendin çözmeye kalkışma. Bana veya abine bildir
diye tembih eder.
Kış
geçip yaz geldiğinde işler her zaman olduğu gibi çok yoğundur. Höranım artık
evin ağır işçilerinden biridir. Abisinin en büyük yardımcısıdır. Hasat
mevsiminin sonuna gelindiğinde hayvan yemi olarak kullanılacak samanlar eve
taşınacaktır. Birkaç gündür havanın rüzgarlı olması Hüseyin'in saman taşımasına
engel olmaktadır. Hüseyin'de geceleri sakin olduğundan, kahveden geldikten
sonra ay ışığında samanı taşımaya karar verir. Birinci kağnıyı getirdiğinde
samanı delikten samanlığa atması için Höranım'ı uyandırır. Abisi harman
yerinden samanı, samanlığın önüne kağnı ile taşımaya devam eder. Höranım yaba ile samanlığa samanı aktarır. Deliğin
önü dolduğu için samanlığa inerek odanın içerisinde de aktarma yapak zorundadır.
İşi bittiğinde abisi henüz gelmemişti. Kestirmek için samanların üzerine
uzanır. Sabaha karşı uyku bastırdığından hemen uyur. Son
seferini yapan abisi kardeşini göremeyince yatmaya gittiğini düşünür, kendi de
kağnıyı boşaltmadan yatmaya çıkar. Sabah annesi Höranım'ı göremez, koyunları
erkenden otlatmaya gittiğini düşünür. Kuşluk yemek yiyecekleri zaman kızının
dönmediğini gören anne oğluna seslenir bu kız koyun gütmeden daha dönmedi git bi
bak der. Hüseyin, koyunların evde olduğunu bildiği için kardeşinin samanlıkta
uyuyup kaldığını düşünür ve samanların üzerinde kardeşini uyur bulur.
Höranım'ın
büyüdükçe güzelliği ve çalışkanlığı atmaktadır. Köyün oğlanlarının gözdesidir.
Höranım
güzelliğinin farkında olmadığı gibi çocukça davranışlarını hiç
değiştirmemiştir. Ailesi de her gün gördükleri kızlarının büyüdüğünü fark
etmezler. İşlerin hafiflediği bir son
baharda akşamı hayatta ailecek oturmaktadırlar, küçük kızları Ayşe tuvalete
gider, bir süre sonra geri gelir ve tahtaya çevrili olan tuvaletin tahta
aralığından, iki oğlanın eve ayna tuttuklarını görür. Annesi;
gece nasıl ayna tutacaklarını söyleyerek, kızını susturmaya çalışır. Ama
Hüseyin, Ay aydın, onun ışığından yararlanmışlardır diyerek dam üzerine çıkar.
O arada iki küçük taşın dam üstüne geldiğini fark eder, koşarak aşağıya iner ve
gençleri tarla içinde epeyce takip eder, yakalayamaz. Ama daha önce
duyduklarından da esinlenerek ayna tutanın kim olduğunu anlar. Eve geldiğinde
herhalde iki küçük çocuk, ben oraya vardığımda kaçmışlardı der. Soluk soluğa
olan oğlunun bir şey sakladığını anlayan ana, oğlunu ne kadar sıkıştırırsa
sıkıştırsın ağzından laf alamaz. Oğlunun bir şeyler kurduğundan endişelidir,
ama yapacağı bir şeyde yoktur. Yatsı
namazını kılan ana, Allah'a ailesini tüm olumsuzluklardan koruması için o gece,
daha içten dua eder. İçi sürekli sıkılan
ana, öğleye doğru kötü haberi alır: oğlu akşam eve ayna tutan Bekir çavuşların
oğlunu tabanca ile vurmuştur. Neyse ki
bilinçli olarak ayağına sıktığı kurşun büyük bir yaralanmaya neden olmadan,
küçük bir sıyrıkla oğlan kurtulmuş. Aile büyüklerinin devreye girmesi ile olay
adliyeye intikal etmeden çözüldüğü için Emine, derin bir nefes alır.
Emine,
oğlu Hüseyin'in yaptığının yanlış olduğunu söyler, her yanlış harekette silaha
sarılıp sorunu çözmeye kalkarsan, Allah saklasın sen hapse girersen, bizi o zaman
kim koruyacak diye serzeniş de bulunur. Hüseyin; ana merak etme ben ne
yaptığımı biliyorum, eğer bu yanlış cevapsız kalırsa bu tür davranışların önünü
hiç alamayız. İlk olayda gerekli gözdağı verdiğimiz için bir daha arkası gelmez
diyerek anasını yasmaya ve rahatlatmaya çalışır. Gerçekten de; geçen aylarda
bir daha ne ev çevresinde nede kırda olumsuz bir olay olmaz.
Uzun
kış gecelerinde zaman zaman köyün eşraflarından bazıları, evlerde toplanıp
şarap içerek gece yarılarına kadar sohbet ederlerdi. Bu toplantıların birinde
çakır keyfi olduklarında, Bekir çavuş, İstanbulluya senin baldızın kızını
oğluma alacağım der. Sevdiği biri olmasına karşın böyle bir ortamda ciddi bir
konunun, densizce söylenmesi kızan İstanbullu sen o kızı alamazsın diye cevap
verir. Niye alamamayım, başlık parasını bastırır alırım, gerekirse kefenin bir
gözüne kızı koyar, diğer gözüne de kızın ağırlığı kadar altın koyarım. İstanbullu:
hayır alamazsın, çünkü onu ben yeğenime sözledim diyerek noktayı koyar. Bekir çavuş: o zaman akan
sular durur diyerek konuyu kapatır. Böyle bir kararın olmadığını İstanbullu çok
iyi bilmektedir. Ama topluluk da söylediği sözün arkasında durmak zorundadır.
Sabah kalkar kalkmaz karısı Dudu'ya abana söyle Höranım'ı abamın oğlu Hasan'a
sözledim der. Ne diyeceğini şaşıran Dudu kocasının lafının üzerine laf söylenmeyeceğini
bildiğinden bir şey sormadan, Güneş doğarken ablasına haber gönderip acele
onlara gelmesini ister. Sabahın köründe gelen bu davetin pek hayırlı bir şey
olmadığını düşünen Emine, kızına hayatı sıvamasını söyler ve apar topar kız kardeşine
gider.
Heyecan
içinde bekleyen Dudu bu durumu nasıl anlatacağını düşünerek evin içinde dört
döner. Kardeşini çok endişeli olduğunu gören Emine'nin merakı daha da artar.
Birlikte üst kata çıkıp kapıyı kapatırlar, daha oturmadan Dudu olayı abasına
aceleyle, soluk bile almadan anlatır. Şok olan iki kız kardeş uzun süre hiç bir
şey konuşamazlar. Bir müddet sonra şaşkınlığı biraz geçen Emine'nin ilk tepkisini,
kızının daha küçük olduğunu söyleyerek tepkisini göstermeye çalışır. Daha sonra
Hasan'ın onun dengi olmadığını ve onlar kendi karınlarını doyuramıyorlar, birde
benim kızı nasıl doyuracaklar diye cılız bir sesle itirazını sürdürmeye
çalışırken... Birden sessizliğe bürünen Emine;
İstanbullunun, kocası öldüğü günden bu yana oğlan kardeşlerinin bile
vermediği desteği, verdiğini anımsar, her müşküllerinde yanlarında olduğu
olayları gözünün önünden film şeridi gibi geçirip verilen karara uymaktan başka
yol olmadığını düşünür. Ablasının olumlu yaklaşmasından cesaret alan Dudu,
sessizliği bozmak için çok anlamsız şu öneriyi ortaya atar: kızın ağzını bi
arasak, sevdiği bile var mı? Şaşkınlıklarından sanki kızın fikrini
soracaklarmış gibi Kızları Alime'yi ağzını aramak üzere Höranım'a gönderdiler.
Höranım hayatın sıvamasını bitirip, taş merdivenleri sileceği sırada Alime, ne
yapıyorsun teyze kızı diyerek sevecence bir tavırla Höranım'ın yanına gelir.
Oda, hayatın tabanını sıvadım, merdivenleri sileceğim diye yanıt verir. Biliyor
musun? ben amca oğlum Hüseyin ile evleneceğim, babamlar kendi aralarında söz
kesmişler diyerek konuşmayı sürdüren Alime'ye, daha önceden bilgisi olan
Höranım; “şaşırmadan hayırlı olsun çok sevindim inşallah çok mutlu ve huzurlu
olursunuz” der. Alime: bu sıcak ortamı
değerlendirip, sonuca gitmek için senin de gönlünden geçen biri var mı? diye
sorar. Höranım: “ben daha evlenmeyi düşünmüyorum ama koyun güderken uzaktan
türkü söylerken sesini duyduğum Şevki diye birinin sesini çok beğeniyorum” der
demez, Alime müsaade bile istemeden, evlerine koşarak gider. Alime'nin
davranışına bir anlam veremeyen Höranım kaldığı yerden işine devam eder. Alime; anası ve teyzesine, Höranım, Şevki'yi seviyormuş
diye haberi ulaştırır. Zaten nasıl davranacağını
bilemeyen Emine; bunu duyar duymaz, her hangi bir soruşturmaya gerek duymadan
eve koşar, ambar duvarının üzerinde demeti ile duran okka urganını kapar, son basamağı silmekte olan kızına sen ne
zaman büyüdün de oğlan sevmeye başladın diyerek, olanca hıncıyla urganı vurmaya başlar. Ne
olduğunu anlayamayan Höranım her dayak yiyişinde olduğu gibi başını dizlerinin
arasına sokup, elleriyle koruyacak şekilde büzülür. Sinirinden gözleri hiç bir
şeyi görmeyen Emine tüm hızıyla urganı kızının sırtın vurmaya devam eder.
Allah'tan tam o sıradan kahveden gelen Hüseyin anasının önüne geçer ve sorar: “bu
kızı niye dövüyorsun?” Kardeşin oğlan seviyormuş diyen anasına kim dedi? diye
tekrar soran Hüseyin, Alime'nin adını
duyunca onun lafı ile insan bu kızı döver mi? diye anasına darılır... Merdiven başına oturup kızını kucağına
alan Emine, ağlayarak hem kızına hem de oğluna gelişmeleri anlatır. Höranım
hıçkıra hıçkıra ağlarken Hüseyin'i bir kara düşünce alır. Karara nasıl itiraz
edebileceğini düşünen Hüseyin Hasan'ın bundan haberi var mı? diye laf olsun
diye sorar. Çünkü babaları öldükten sonra dayılarının göstermediği yakınlığı
gösteren İstanbulluya itiraz edemeyeceklerini oda bilmektedir.
Karısından
olumlu cevabı alan İstanbullu ablası Hörü'yü Eniştesi İbrahim'i (Ibış) ve
yeğeni Hasan'ı eve çağırtır. Meraktan
çatlayan ana, buba(baba) ve oğlan çağrılma nedenini öğrenmek için hemen davete
cevap verirler. Henüz oğlanlarının evlendirilmesini düşünmeyen ana baba dayısının
oğlanlarına bir iş ayarladığını hayal ederler. Hasan ise ne düşüneceğini
bilemez ama heyecanlıdır. Çünkü ilk defa böyle öğle vaktinde, üçü bir
çağrılmaktadır. Mehmet Ali, oldukça neşeli olarak, kısaca hal hatır sorar ve
hemen çağrılma nedenlerini açıklar: Hasan'la baldızın kızı Höranım'ı sözledim.
Ana, buba böyle bir karara çok sevinirler. Sevinçlerini belli etmemeye
çalışarak hayırlısı ne ise öyle olsun derler. Hasan Höranım'ı hiç görmemiş
gördü ise de alıcı gözle bakmamış, çünkü ayrı dünyaların insanlarıdır. Sadece arkadaşların konuşmalarından,
Höranım'ın çalışkanlığı ve güzelliği hakkında bilgi sahibidir. Varlıklı, köyün
en güzel ve çalışkan kızlarından biriyle dayısı tarafından sözlenmesini
inanamaz. Derin bir düşünceye dalar. “Bu durum, köpeğin aya havlaması gibi
sonuçsuz bir hayal” der, kendi kendine. Uzun süre Hasan'ın sessizliğini
seyreden dayısı ne o, Hasan kızı beğenmedin mi?
diyerek hem sessizliği bozar hem de Hasan'ın kendine gelmesini sağlar.
Daha sonra işi olduğunu söyleyerek evden ayrılan Mehmet Ali; Ana, buba ve
oğlanı yalnız bırakır. Hasan dayısına yapamadığı itirazı şiddetli bir şekilde
ana ve bubasına yapar. Kızı beğenmiyorsun diye soran bubasına, saygısızlık
etmeden aradaki farkı anlatmaya çalışır. Üç küçük odada; siz, iki kız kardeşim
ve üç çocuğu ile kocasının ölmesi sonucu dul kalan abam hep beraber oturuyoruz.
Karnımız yarı aç yarı tok uyuyoruz. Bu kötü koşullarda ben nasıl evlenirim? Sessiz kalan kocası yerine anası, dayının bir
bildiği vardır diye cevap verir. Dayımın bildiği bizim yoksulluğumuzu gidermez
derken, dayısı içeri girer, siz hala neyi tartışıyorsunuz. Kız tarafı nişan
hazırlıklarına başladı bile diyerek son noktayı koyar.
Çaresiz
evlenme formaliteleri tamamlanır, ödünç alınan altınlarla nişan yapılır. Bir
hafta ara ile Alime'lerden sonra düğünleri olur. Üç odadan en kullanışlı olanı,
gelin odası olarak ödünç eşyalarla döşenir. Evin en dibinde olan oda; kapıdan
girince bir metrelik bir koridordan sonra ibrikle gusül aptesti alınabilecek
hamam, arkasında yüklük, yeni yeni kullanılmaya başlanan teneke bir soba, tepe
deliğin den başka bir yerden ışık ve hava almayan penceresiz bir beş-altı metre
karelik bir yerdir. Tepe
deliği; penceresiz evlerde gündüz hava ve ışık almak için kullanılır. Odanın damının ortasında, yirmi beş- otuz santimetre
çapımda silindir şeklinde bir boşluk, bir metre uzunluğunda bir sopanın ucuna
yerleştirilmiş kapak ile açılıp,
kapatılır.
Düğün
gecesi konukların ayrılmasından sonra Hasan ve Höranım'ın ilk işi emanet
eşyaları dışarı çıkarıp yerlerine çeyiz olarak gelen eşyaları döşerler. Yüz
görümü için komşular ve akrabalar gelmeden ödünç alınan altınları analarına
iade ederler. Höranım, altınların birkaç gün daha kalması önerisini kesinlikle
kabul etmez. Alime'nin düğün ve yüz görümü günleri ile karşılaştırmayacak kadar
farklıdır. Evlendiklerin
ikinci günü, Höranım; en büyük görümcesi Höranım abasına gündüzleri çocukları
ile beraber gelin odasını hiç çekinmeden kullanmalarını söyler. Kendi istemleri dışında gelişen evlilik
olayına ne Hasa ne de Höranım of, puf demeden kabullenip ilerisi için ne
yapacaklarının planlarını yapmaya çalışırlar. İki çocuk nasıl plan yaparsa??? Evlendikten yirmi- yirmi beş gün sonra Söke
ovasına köyden bir gurup, pamuk tarlalarına işçisi olarak çalışmaya gidecektir.
Hasan buraya gitmeye karar verir ve karısına kararını söyleyince Höranım; sen
yalnız gidemezsin, beraber gideriz diyerek itiraz eder. Sen bu güne kadar hiç el işinde çalışmadın,
oradaki çalışma koşullarını kaldıramazsın diyerek Hasan kabul etmek istemez.
Höranım: benim bundan önceki yaşantım anamın evinde kaldı, bundan sonra sen nerede
isen ben de orada olacağım diyerek birlikte gitmelerinde ısrar eder. El işinde
çalışmaya alışık olmayan Höranım'a ilk günler geçmek bilmedi. Köyden yanlarında
götürdükleri yatacakları ve yiyeceklerini kedinin eniğini taşıdığı gibi
tarladan tarlaya taşımak, köylülerin yoktan sebeplerle kavga edip sonra da bir
şey olmamış gibi birlikte yaşamaya devam etmeleri, açık alanda gece yağmur
yağdığında korunacak bir yer olmaması, özellikle çocukların perişan olması,
kabullenecek gibi değildi ama dayanmak zorundaydılar. Anasının evinde; çok aşırı
çalışıyorlardı ama akşamları evlerinde uyuyor, sıcak yemek yiyiyor, yiyecek
sıkıntısı çekmiyor, yağmur yağdığında da yatakları ıslanmıyordu. Burada ki
çalışma köydeki çalışmayla karşılaştırıldığında çok kolaydı fakat bulundukları
ortam kabul edilir değildi. Ama köylerinde de yapacak işleri yoktu.
Pamuk
işçiliğinde kazandıkları para ile köye dönmeden Denizli' de alış verişe
çıktılar. Höranım evlerinde eksikleri olmadığını Hasan'a söyleyerek paralarını
çar çur etmemelerini istedi. Hasan da bu isteği geri çevirmedi.
Köye döndüklerinde, yapımı devam eden Çardak hava
alanında köyün gençlerine işçi olarak çalışma olanağı doğdu. Hasan diğer
arkadaşlarına göre daha şanslı idi . Çünkü orada bubasının asker arkadaşı
vardı. Ona, evlerini açtılar. Bu olanak ona, yatacak yerleri olmadığı için kısa
aralıklarla çalışan arkadaşlarından daha uzun süre, aralıksız çalışa olanağı
sağladı. İzinli
olarak ara sıra Hasan köye geldiğinde karısının, anasının vereceği iki koyun ve
birkaç tavuğu evlerine getirmek isteği ısrarı ile karşılaşıyordu. Oturdukları
ev; araba ve kağnıların rahatlıkla girebildiği, koca bir kapıdan geçtikten
sonra sol taraf da gelen tanrı misafirleri için ayrılmış iki katlı oda, ondan
sonra birbirine bitişik sıralanmış hepsi yakın akraba sekiz ayrı ailenin
barındığı evler, evlerin sonunda terslikler (gübrelikler) ortada at nalı
şeklinde çok geniş bir avlu. İkinci kattaki insanların yaşadığı odaların
önündeki hayatlar birbirine bitişik ve bir baştan öbür başa aşağıya inmeden
gidilip geline biliyordu. Alt katlar hayvanlar için ahır ve ambar olarak
kullanılıyordu. Son evden sonraki alan terslik olarak aileler arasında
paylaşılmaktadır. Ortadaki geniş avlu tüm ailelerin hayvanlarının dolaştığı
araba ve kağnıların bırakıldığı yerdi. Kurban bayramları da kesilecek kurbanlıklar
dışında kimse; hiç bir zaman koyun, keçi gibi küçükbaş ve tavuk gibi kümes
hayvanı beslememişti. Yukarıda Hasan'ın
kısaca anlattığı evlerin konumu gereği ve akrabalar arsında dedikodu ya meydan
verecek bir girişime izin vermeyeceğini koyun ve tavuk beslemesinin mümkün
olmadığını kesinlikle karısına söyledi. Ayrıca
bu hayvanların yiyeceğini temin etmekte zorlanacaklarını da ekledi.
Girişteki konuk odası(köy odası); köye gelem semerci, kalaycı, sepetçi, kelterçi, köfeci v.s. gibi el sanatı
erbaplarının ve geçen yolcuların günü birlik konaklamaları için kullanılırdı.
Odanın bakımını ve gelen konukların kendileri ve hayvanlarını gereksinmeleri
sıra ile her gün bir aile tarafından karşılanırdı. Organizeyi sülalenin en
yaşlı kadını Küsün nine yapardı. Bu yaşlı kadının diğer bir görevi de soğuk
gönlerde camiye namaz kılmaya gelenlerin aptes almaları için sıcak su temim etmekti. Çünkü camiye en
yakın sülale bunlardı. Konuk odaları; köyün değişik mahallelerinde yedi- sekiz
adet mevcuttu.
Höranı'm, kocasının kesin karşı
çıkmasına karşın, gelinini çok seven
kayın babasından cesaret alarak koyun ve tavukları getirdi. Kayın babası
koyunlar için merdiven altına bir barınak yaptı. Tavukları da ahıra koydular.
Hem büyük baş hayvanlar için hem de koyunlar için anasından akranı olan
görümcesi Ayşe ile gerekli yiyecekleri sırtlarında taşıdılar. Evinde
iş olmayan Höranım; sık sık anasına gidip, işlerine yardım ederek borçlu
kalmıyordu. Hasan, hava alanı işi bitip köye döndüğünde karşılaştığı oldu bitiye,
babasının sorumluluğu üstlenmesi üzerine ses çıkarmadı. Çok dikkatli davranıp
ortak avluya söz konusu hayvanlar bırakılmayarak da bir soruna neden olunmadı...
O
sene yaz yaklaştığında Yiyecek kıtlığı son safhaya yaklaşmıştı. Teyzesi Dudu 'dan gelen bir haber Höranım'ı
umutlandırdı. Kuyudaki yüz dolu
civarındaki arpa elenip, savrulacaktı. Hemen teyzesine gitti. Kuyudan çıkarılan
arpayı tek başına eledi, savurdu. İş bitiminde harman kalkıncaya kadar üç- dört
dolu arpayı ödünç alabileceğini hayal ediyordu. Bu hayalle iş, onu hiç yormadı.
Ama iş bitiminde teyzesinin cevabı onu çok üzdü. Çünkü arpa toptan satılmıştı.
Çaresiz ertesi günü görümceleri ile arpa tarlasına gidip tam olgunlaşmamış arpanın
kellelerini toplayıp haşhaş sürtme taşında sürterek karınlarını doyurmaya
çalıştılar...
Tahıl kuyusu: varlıklı aileler; evlerindeki ambarlar almadığı zaman
kullanılmak üzere evlerinin önlerine bir, bir buçuk metre genişliğinde iki, üç
metre derinliğinde bir, iki silindir şeklinde kuyu hazır bulundururlar. Mahsul
çok olduğunda bu kuyulara, önce kuyunun dibine beş on santim kalınlığında saman
konur, tahıl yükseldikçe çeperlere de saman
dikkatli bir şekilde serpilir, tahıl ile doldurulan kuyunun üstüne yine saman
koyularak kuyu kapatılır ve ihtiyaç olduğunda tahıl elenip savrularak kullanıma
sunulur.
Zor durumda olan aile bir, iki boğaz
eksilsin diye çocuk sayılacak Ayşe'yi Üç kadından ayrılmış otuz, otuz beş
yaşlarındaki Emin Öztürk (Çiçekçi) ile evlendirirler, Höranım'ın en küçük kızı
Eşe, köyde sıhhiye memurluğu yapan bir aileye evlatlık olarak verilir. Evlatlık
olarak verilirken herhangi bir resmiyet yoktur. Kısa bir süre sonra Höranım'ı çocukları
ile kabul eden İbrahim Kabak(külcü) ile evlenerek evden ayrılır. Biraz
rahatlayan aileye, gelin Höranım bir kız çocuğu doğurarak mutluluk getirir.
Kıza, yirmili yaşların başlarında ölen kızları, Kezban'ın adı verilir. Kayın
peder beşinci torununu çok sever, çiftten gelir gelmez hemen kucağına alır,
havalara hoplatır. Kocasını bu aşırı torun sevgisine şaşıran kayın valide,
kocasına sık sık diğer torunları niye bu kadar sevmiyordun diye sitem eder. O
da oğlanın çocuğu başka oluyor diye yanıt verir. Kıtlığın getirdiği sıkıntılı
günler hayli hafiflemiş, daha huzurlu ve neşeli günler başlamıştı. Kayın baba odun kırarken başına gelen bir
kıymıkla başından hafif şekilde yaralanır. Yumuşatılmış ekmekle kafasını
sararlar. Ertesi gün baş ağrısı ve morluk artar. Bu sefer hamur karıp, onu sararlar. Hem baş
ağrısı hem de morluğun artması üzerine Denizli'ye doktora gitme karar verilir.
Köyden şehre tek sefer yapan otobüsle, ertesi sabah, doktora gitmek üzere şehre
Hasan ve babası gider. Nasıl doktora gidileceğini bilmedikleri için Denizli'ye
göçmüş olan kızları Ayşe 'nin evine gidip, akşamüstüne doğru hamallık yaptığı
un fabrikasından gelecek olan damadı beklerler. Damat Çiçek'çi(Mehmet Emin
Öztürk), gelir gelmez kötüleşmiş olan kayın babasını sırtına alarak, hastanenin
yolunu tutarlar. Acilde, kısa bir muayeneden sonra hastayı yatıracaklarını söyleyerek,
refakatçilerin, evlerine gidip yarın gelmeleri istenir. Hasta hakkında her hangi bir
açıklayıcı bilgi verilmez. Çaresiz eve giden Hasan, Ayşe ve damat; Allah ne
verdi ise, bir şeyler yerler. Kısa bir söyleşiden sonra tek odalı evde
yatarlar. Çok yorgun olan ve yarın yoğun bir iş bekleyen damat hemen uyur. Ne
Hasan ne de Ayşe'yi uyku tutmaz. Ama
yatağın içinde dönüp durmaktan başka çareleri yoktur. Sabah erken saatte işe
gidecek olan kocasına Ayşe; kahvaltı ve öğleyin fabrikada yiyeceği yemeği
hazırlar. Sabaha karşı canı geçen Hasan uyanır. Çiçekçi; karısına ve kayın biraderine hastaneye nasıl
gideceklerini anlatır, hastane de kapıcılık yapan, onlara yardımcı olabilecek
arkadaşının ismini verir. Mutlaka onu bulmalarını tembihler.
İki kardeş sabahın erken saatinde
hastaneye giderler, kocasının arkadaşını kolayca bulurlar. Ona kendilerini tanıtıp, kocasının selamını
söyleyip, kendilerine yardımcı olmasını isterler. Kapıcı bir arkadaşını kapıya
bırakarak içeri gider yarım saat sonra kapıya geri döner. Çok üzgün bir hali
vardır. İki kardeş bir olumsuzluk olduğunu anlarlar ama babalarının ölmüş
olacağını hiç akıllarına getirmezler. Çünkü babaları güçlü, kuvvetli, bu güne
kadar hiç hasta olmamış, köyün en iyi pehlivanları arasında olan adama ölümü
yakıştıramazlar. Fakat gerçek hiç de
öyle değildi. Babaları ölmüştü, kapıcının elindeki küçük çıkın babalarının
giysileri idi. Daha ölümü idrak edip üzülemeden kapıcı, çok acı bir soru soracaktı, Soru: cenazeyi
kaldıracak paralarının olup olmadığı idi. İki kardeş birbirlerine anlamsızca
baktılar. Kapıcı uyarmaya devam etti: Eğer cenaze kaldıracak paranız yoksa kimseye
görünmeden buradan uzaklaşın. Belediye kaldırsın. Çaresizlik içinde olan iki
kardeş hastane çevresinden uzaklaştı. Buldukları ilk ağacın altında
birbirlerine sarılıp çok uzun süre ağladılar. Sonra Hasan otobüs saatini
kaçırmayayım diyerek, kardeşinden ayrılıp garajın yolunu tuttu. Ayşe, Uzun süre
ne yapacağını bilemedi. Verilen saladan, babasının öğle namazından sonra
belediye tarafından kaldırılacağını öğrendi. Sorarak mezarlığın yerini öğrenen
Ayşe, mezar kazan işçileri uzaktan görür ve bir ağacın arkasına saklanarak
cenazenin gelmesini bekler. Birkaç belediye işçisinin katıldığı cenazeyi göz
yaşları içinde seyreden Ayşe; görevlilerin defin işlemini tamamlayıp gittikten
sonra, uzun süre mezarın başına gidip dua etmeyi düşünür. "Sanki dua
etmeyi biliyormuş gibi" Ama gizlide
bekleyen görevlilerin kendini yakalamasından korkar. Bir türlü mezara gitmeye
cesaret edemez. Eve gelir ve akşam işten gelen kocasına acı haberi verir.
Kocası yarın öğleden sonra izin alıp beraber mezara gidebileceklerini söylemesi,
Ayşe’nin yüreğine su serper.
Ağlamaktan başka elinden bir şey
gelmeyen Hasan köye döner acı haberi ailesi ile paylaşır. Günlerce hiç bir şey
düşünemeden, fakirliğine sessiz sessiz isyan ederek, kimseyle konuşmadan Hasan,
günlerini geçirir geçirir. Höranım, kocasını konuşturmak için çok dil döker
kızları Kezban'ı sık sık kucağına verir. Ama bir türlü kocasını konuşturamaz...
Bu
sırada dayısını damadı ile arası açılmış, yeğenini yanına hizmetkar olarak
alır. Bu durum Hasana iyi gelir. Hem üç- beş kuruş para kazanacak hem de köyden
üç gün pazarlara gitmek için ayrılacaktı. Farklı kasabalarda farklı kişilerle
konuşması ve yoğun iş temposu acısını biraz olsun küllendirdi. Dayısı,
manifaturacılık yapıyordu. Haftanın üç günü;
Baklan, Çal ve Hamdiye (Bozkurt) pazarlarında sergi açan dayısı, diğer
günler de köyde satış yapıyordu. Hasan akşamdan dayısı ile hazırladıkları kumaş
çuvallarını sabahın erken saatinde eşeklere yüklüyor, gittiği yerin
pazaryerinde tezgahı kurup kumaşları satışa hazır hale getiriyor. Daha sonra at
ile gelen dayısının atını soluklanması için gezdirip ahıra kapattıktan sonra
pazar yerine gelip dayısına satış sırasında yardım ediyordu. Hasanın hesabı
kuvvetli idi. Bu dayısını çok hoşuna gidiyordu. Çünkü dayısının okuma yazması
yoktu, damadı da yavaş kalıyordu. Hasan; pazara
gidilmediği günlerde tarla işleri ve hayvanların bakımı ile uğraşıyor, eve
geldiğinde pestili çıkmış gibi oluyordu. Buna karşın Hasan ve karısı huzurlu
idiler. Hem dayısının gönlünden koptuğu kadar para kazanacaktı, hem de
babasının acısını, işle uğraşırken biraz olsun unutuyordu. Ayrıca akşam, yorgun
olsa da karısına anlatacak değişik olaylara tanık oluyordu.
Bu yorucu ama zevkli iş, üç ay sonra
son buldu. Çünkü dayısı damadı ile barıştı. Karısından gelen ve babasından
Hasana düşen tarlalarla çiftçilik yapmak, ancak kıt kanaat karınlarını
doyuracaktı. Gündüz ve gece karısı ile gelecekleri hakkında sık sık durum
değerlendirilmesi yapıyorlar, dereye koyuyorlar sel alıyor, tepeye koyuyorlar
yel alıyordu... Bir türlü
ne yapacaklarına karar veremiyorlardı. Daha fazla çocuk olmadan erken askere
gitme düşüncesi Hasan'ın beynini kurcalıyordu, ama karısının ne tepki
vereceğini kestiremediği için bir türlü açılamıyordu. Kararsızlık çok moralini
bozduğu için Hasan, geceleri sıklıkla uyanıyor, yatağın içerisinde karısını
rahatsız etmemek için hareketsiz duruyordu. Bir gece yarısı yine uyku
tutmadığında, düşüncesini karısına açtı. Her ikisi de yatağın içerisinde,
karanlıkta ve kızları uyanmasın diye fısıltı ile konuşuyorlardı, karısı; askere
gitme yaşının henüz gelmediğini ve küçük gittiğinde orada zorlanacağını
belirterek yumuşak bir şekilde karşı çıkmaya çalıştı. Hasan; doğru dürüst bir işinin olmadığını,
çocuk birken iki, üç olursa karısının burada daha zor günler geçireceğini bir
an önce gidip askerliğini bitirip, gelecekleri için daha kolay karar
verebileceklerini söyleyerek karısını ikna etmeye çalıştı. Sabah ezanı okunmaya
başladı. Hasan namaza gitti. Höranım kara kara düşünmeye başladı. Hasan askere
gidince anasına daha fazla yardımcı olup, koyunlarına rahat yem alacağını,
Hasan askerden dönünceye kadar koyun sayısını altı yediye çıkarabileceğini
parmak hesabı ile yapmaya çalıştı. Hasan
namazdan dönünce düşüncelerini ona açarak askerliğini bir an önce yapıp
gelmesinin daha iyi olacağını söyledi.
Karısının olumlu tepki vermesi
Hasan'ı rahatlattı ve hemen askerlik şubesine gidip erken askere gitme
dilekçesini verdi. Ama kötü bir sürpriz
ile karşılaştı. Jandarma otuz ay askerlik yaparken, diğer sınıflar yirmi dört
ay askerlik yapıyordu. Hasan jandarma olmuştu.
İtiraz etme hakları yoktu kadere boyun eğeceklerdi. Hasan acemiliğini
Manisa'da yaptıktan sonra usta erliğini, kazası Soma jandarma karakolunda
yaptı. Kısa sürede komutanının gözüne girerek karakol yazıcılığına başladı.
Rahatı çok iyiydi, nöbet tutmuyordu, devriyeye çıkmıyordu. Aklı hep köyünde
olan Hasan, askerliğin bir an önce bitirip köye dönmek için hiç izin
kullanmayarak erken terhis olmayı kafasında kuruyordu. Askerliğinin
bitimine birkaç ay kala, kaymakamın izine ayrılması nedeniyle kaymakam
vekilliği yapan karakol komutanı ( başçavuş) aile yakınlarında birinin ölümü
üzerine acilen memleketine gitmek zorunda kaldı. Karakolu ve kaymakam
vekilliğini Hasan'a bıraktı. Hasan için
askerliğinin en zor günleri başladı: hiç bilmediği görevler onu bekliyordu, bir
yanlış yapıp askerliğinin yakılmasından korkuyordu, ne uykusu kaldı nede
huzuru. Daha önceleri kâtiplik yaparken komutanı emir veriyor, o yapıyordu. Şimdi
hem karar vermek, hem de uygulamak zorundaydı. Hayatında hiç de ciddi bir karar
vermeyen Hasan; şimdi devlet işinde karar vermek zorundaydı, ince eleyip sık
dokuyor ama işleri de aksatmıyordu. Sekiz
on gün sonra komutanını karakolun önünde gören Hasan; komutanının ellerini
öperken, hüngür hüngür ağlıyordu. Ne olduğunu anlamayan komutan, çok sevdiği
Hasanı sakinleştirdikten sonra yaramaz bir şey mi oldu? diye sordu. Hasan: “yok
komutanım her şey normal gitti, ama ben yanlış yapıp size zarar vermekten ve
benim de askerliğimin yanmasında çok korktum” der. Komutan ben sana güvenmesem
bu görevi sana vermezdim diyerek Hasan'ın gönlünü aldı.
Hasan ; terhis
olur olmaz, İzmir'e gidip ilk otobüsle Denizli'ye gitmenin hayaliyle, komutanı
ve arkadaşları ile vedalaştı garaj dan ilk İzmir otobüsüne bilet aldı. Karısının,
kızının, hiç görmediği oğlunun hayali ile yolun nasıl geçtiğini anlamadı,
muavinin yolculuğumuz tamamlanmıştır uyarısı ile İzmir'e geldiğini anladı.
Tahta bavulunu alıp Denizli bileti almak için yazıhaneye vardığında bir
dayısının damadı diğer dayısının oğlu Hüseyin'le tesadüfen karşılaştı. Onunda
askerliği bitmiş Denizli'ye gitmek için oda garajda bulunuyordu. Ne yazık ki o
gün hiç bir otobüs de yer yoktu. Saniye bile kayıp etmek istemeyen Hasan'ın
dünyası yıkıldı. Hüseyin çok mutluydu. Çünkü Hüseyin'in eşi ve kayın babası onu
İzmir'deki askerliği süresinde sık sık ziyaret etmişlerdi. Kendi deyimi ile
İzmir'in kurdu olan Hüseyin; halaoğlu ile felekten bir gün çalıp, ne kadar
İzmir kurdu olduğunu Hasan'a göstermeye can atıyordu. Hayal kırıklığına uğrayan Hasan'ın Hüseyin'e
uymaktan başka çaresi kalmamıştı. Birlikte Kemer altına gittiler. Sürekli alış
veriş yaptıkları manifatura toptancısının oğlunu da yanlarına alarak İzmir'in
tadını çıkarmaya başladılar. Konağa
geldiklerinde, daha önce sadece adını duyduğu denizi ilk defa görünce Hasan,
gözlerine inanamadı. Daha şaşkınlığı geçmeden kendilerini kayıkta bulan Hasan;
sallanan kayıktan sağ çıkamayacaklarını,
hiç görmediği oğlunu görmeden öleceğini düşündükçe, Hüseyin ve arkadaşı
komiklik olsun diye her türlü şaklabanlığı yapıyorlar. Hasan'ı daha da çok
korkutmak için yalan, yanlış birçok boğulma olayları anlatıyorlardı. Neyse ki
kazasız belasız denizden çıktılar, Akşam için program yapmaya başladıklarında
Hasan, parayı düşünerek, yorulduğunu belirtip ucuz bir otele gidip uyumayı
önerdi. Hüseyin; hala oğlu gel felekten bir gece çalalım, köyde bu günleri
nereden bulacağız, Masrafları da hiç düşünme bende bol miktarda para var dedi. Hasan gerçekten yorgun olduğunu söyledi ve
yarın sabah otobüs de buluşuruz diyerek onlardan ayrıldı. Hüseyin ve arkadaşının yardımıyla bulduğu
otelde beş kişilik bir odada kalacaktı. Akşama daha çok zaman vardı. Otel
katibine sorarak çocuklar için hediye alabileceği yerleri öğrendi. Cebindeki
sınırlı parayla hediye almak ve İzmir'i kendi kendine gezmek için otelden
ayrıldı. O kadar çok dükkan vardı ki ne alacağına bir türlü karar veremiyordu.
Sonun da bütçesine uygun hediyeler alarak geri kalan zamanını oteli kayıp
etmemek için o bölgeden fazla uzaklaşmadan akşamın geç vaktine kadar gezindi.
Kocasını askere uğurlayan Höranım;
kayın validesini sıcak bakmamasına karşın zamanını çoğunu anasında geçirmeye
başladı. Kızını genellikle kayın validesine bırakıyor. Akşamları kesinlikle
evine dönüyordu. Amacı kocası askerden döndüğünde altı yedi dişi koyun en az iki
erkek koyun yapacak. Erkek koyunların birini kocası dönünce kurban edecek,
diğerini de kurban bayramında kesecekti.
Birinci dünya ve kurtuluş savaşının etkileri azalmış, kuraklık ve çekirge
istilası kalktığı için ekonomik olarak köy rahatlamıştı. Abisi her harman
kaldırışın dan sonra iki araba saman ve koyunlara ve tavuklara yetecek kadar
arpayı kardeşinin evine getirdiği için
Höranım arkasında çuvalla bunları taşımak zorunda kalmıyordu. Bunlara ilave
olarak harman yerinden saman ve tahılların taşıdıktan sonra toprakla karışık
kalan tahılları süpürüp, badası savurup
tavuklarına yem yapıyordu. Bu badas uzun süre tavuklarına yetiyor, koyunlarına
da daha fazla arpa vermesine neden oluyordu. Kocası askere giderken; döndüğünde
geri verilmek üzere abisine öküzler
emanet edildiği için koyunlarını ve tavukların artmasında da yer sorunu
yaşanmıyordu. Kuzuları sürüye katmıyor
kendi güdüyor. Kuzuları otlatırken bir taraf dan da ot topluyor, bu otu sürüde
yeteri kadar beslenmeyen koyunlarına yediriyor artan otu da kışın yem olarak
kullanmak için kurutuyordu. Bu olağan üstü çabalarını semeresini koyunlarından
ve tavuklarından aldı. Koyunları genellikle
ikiz doğurdukları için kocası geldiğinde hesabından fazla olacaktı. Tavuklar
hayli artmış kendilerinin ve akrabalarının gereksinimi karşıladıktan sonra
artanı bakkal Rıza'ya götürüyor, ihtiyacını karşılayıp artan parasını bakkalda
biriktiriyordu. Akrabalarının en büyüğü Mustafa(Filistinli) ava meraklı
olduğundan av köpekleri nedeni ile dışarıya çıkaramadığı tavukları o ava
gittiğinde tavuklarını, tersliklere salıyor, avluda dolaşıp kirletmelerine izin
vermiyordu. Kocası
askere gittiğinin ikinci-üçüncü ayında ikinci çocuğuna hamile olduğunu öğrenen
Höranım sanki hamile değilmiş gibi çalışmaya devam ediyordu.
Teyzeleri Denizli'ye göçtükleri için
konak gibi evleri satılacaktı. İstanbullunun
anası- babası evi damadının babası Mustafa'ya (kürüş) satmasını istiyorlardı.
Eşi Dudu, ablasına verilmesini çok istiyordu. Çünkü Hüseyin evlendiğinden beri
karısı Havva; hem görümceleri ile hem de kaynanası ile birlikte yaşadığından
evine ve çocuklarına sahip çıkamıyordu. Bu durumda sıklıkla gelin- kaynana
kavgasına neden oluyor, Hüseyin arada kalıyordu. Dudu isteğini
gerçekleştirebilirse; Hem Hüseyin ve ablasının rahatlamasını sağlayacak hem de
satış sorası parasını alamayacağı kayınından evi kaçırmış olacaktı. Ev ablasına
satıldığında ise, hemen parasını almaları olanaksızdı. Ablası borcuna sadık biriydi, gerekli zaman
tanınırsa mutlaka borcunu öderdi. Şu anda da onların nakit paraya ihtiyaçları
yoktu. Karısının isteklerini kabul eden Mehmet Ali; babasını ve annesini
kırarak evi baldızına, parası sonra alınmak üzere sattı. Eve
taşınalı henüz birkaç ay olmuştu. Emine kızları yüzünden ikinci darbeyi
yiyecekti. Küçük kızı Ayşe'yi Mehmet Ali, diğer ablasının oğlu Ömer'e istedi.
Yatağa yattığında Emine: Allah'ım günahlarım bu kadar çok mu? bana bu dayanılmaz ıstırabı çektiriyorsun,
büyük kızımı yoksul ve dengi olmayan Hasan’la evlendirdim. Onlar fakir ama
namuslu insanlardı. Kimseye bir zararları olduğu bu güne kadar hiç duyulmadı.
Küçük kızımın kayın pederi olacak Hamza'yı eşkıyalık yaparken, gece yarısı
mahallemizdeki yaşlı Kezban abayı soyarken gördüm. Kadının delirerek ölmesine
bizzat tanık oldum. Şimdi bu adama kızımı vermek zorundayım. Çünkü İstanbullunun
yaptığı iyiliklere nankörlük edip isteğine karşı çıkamam.
Bu tür olumsuz düşüncelere kapıldığı
zaman hep yaptığı gibi yine namaz kılmaya başladı. Sabaha karşı uyudu. Her zaman
sabah ezanından önce kalkan ana, o sabah uyanamadı. Kızı Ayşe ve Küçük oğlu
Mustafa, abalarını eve gelmesi ile uyandılar. Analarını bu saate kadar onları
uyandırmamasından şüphelenen Höranım, anasını aramak için diğer odaya baktı.
Çocuklarını gece uyandırmamak için öbür odada namazını kılıp, namazlağın
üzerinde uyuya kalmış anasını merakla uyandırır. Hasta olup olmadığını sormadan,
seni bu hale hangi sorun? soktu der. Anası gece aldığı haberi çocuklarına
ağlayarak anlatır. Herkes sus pus olmuş kaderlerine razı olmaktan başka çare
olmadığını düşünmektedir. Sessizliği bozan ana, daha evin borcunu ödemeden bir
de düğün masrafı olacak diye anlamsızca hayıflanınca, Mustafa anasını
rahatlatmak için “daha çok çalışarak borçlarımızı öderiz ana sen merak etme”
der. Mustafa henüz anasının sorununun borç dan daha çok kızını istemediği
aileye vermek zorunda olduğunu idrak edecek yaş da değildi. Emine, çocukların
daha fazla morallerini bozmamak için su akar yolunu bulur diyerek gülümsedi ve
sabah yemeğini hazırlamalarını söyledi.
Hem ev borcu hem de beklenmedik düğün
masraflarını karşılanması için daha çok çalışılmasına inanan Höranım, çalışma
temposunu daha da artırdı. Hüseyin kendi ev sorumluluğu olduğu için eskisi
kadar anasına yardım edemiyordu. Küçük kız Ayşe ise kır işini sevmiyor,
genellikle evde kalıyorlardı. Mustafa yaşına göre çok çalışkan olmasına karşın
bazı işleri yapmaya henüz gücü yetmiyordu.
Anasını deyimiyle boyunduruk ana ve kızın boynundaydı. Harman kalkmış, üzümler
serilmiş, şarapana zamanı gelip çatmıştı. Çiftçiliğin en rahat ve eğlenceli
zamanıydı. Bir kış tatlı gereksinmesini karşılayacak pekmez üretilecekti. Bunu
için köyün değişik mahallelerinde her sene sekiz- on adet geçici şarapana
atölyesi kurulur. Şarapana
atölyesi: "Üzümlerin sıkıldığı bir
mengene, (sıkılan şıranın kazanlara taşınacağı almış yetmiş santimetre çapında
bir ağaç gövdesi, üstü açık baş ve uç tarafı kapalı, uç tarafında şıranın
akacağı oluk bulunan iki- üç metre uzunluğunda) ağaç yalaklar, bol miktarda
kazan (hem şırayı aktarmak için hem de şırayı kaynatmak için). Ayrıca özel
pekmez toprağı ile şıranın dinlendirileceği başka bir ağaç yalaktan" oluşur. Dinlenmiş şıraları kaynatmak için
altında odun ateşi yakılan beş altı kazanı aynı anda alabilecek sağlam toprak
kanal kazılarak hazır hale getirilir. Çocukların ve gençlerin vazgeçilmez
eğlencesi cıngırdık muhakkak kurulur. Cıngırdık:
yarım metre kadarı yere çok sağlam gömülen on -on beş santim çapında bir - bir
buçuk metre uzunluğunda diğer ucu sivriltilmiş meşe veya ardıç ağacının dalı, yaklaşık üç metre uzunluğun da
on beş santim çapında ortası yere gömülü sivri uça uygun, oyulmuş yatay
sırıktan oluşur.. Yatay sırığın her iki ucuna birer ve/veya ikişer kişi aynı
yönde göbeklerini dayayarak biner. Bir taraf havadayken diğer taraf, yeri hızlı
olarak adımlayarak cıngırdağı hareket ettirir.
Mahalleler arasında hangi cıngırdağın sesi çok çıktı diye tatlı bir
rekabet oluşur. Çok ve ahenkli ses çıkması için iki ağacın birleştirildiği yere,
suyla söndürülmüş kömür konur. Çocuklar şarapana çevresinde saklambaç oynarlar,
fırsat buldukça çıngırdağa binerler. Gençler işlerinden arta kalan zamanlarında
birçok değişik eğlenceli oyunlar oynarlar.
Pekmez yapma sırası Emine'lere
geldiğinde tüm ev halkı ve onlara yardım eden akrabaları sabahın erken saatinde;
kendi köylerine, Çataloba'ya ve baklan ovasına hakim yerdeki yirmi- yirmi beş
dönümlük bağa giderler. Pekmez için ayrılmış kara üzümleri toplamaya başlarlar.
Höranım; sepetlere toplanan üzümleri köfeler de birleştirir, dört köfe
dolduğunda onları eşeklerle şarapana bölgesine taşımaktadır. Üçüncü seferde,
yengesinin yavaş davranmasına kızan Höranım, köfeleri eşekten kendi indirmeye
kalkınca korkunç bir çığlık atar. Uzun zamandır kendisini gözleyen ve doğurmak
üzere olduğunu anlayan deli Meryem hemen yardımına koşar. Diğer kadınların
yardımı ile şarapana bölgesine bitişik evlerinin giriş kapısının açıldığı geniş
koridora zor taşırlar. Bebek gelmektedir. Yere boş çuval serilir üzerine
yatırılan Höranım'ın üzeri, yengesinin üzerindeki peştemal ile örtülür. Bu
işlerin erbabı olan Meryem teyze sorunsuzca doğumu gerçekleştirir. Sağlıklı bir
oğlan çocuğu dünyaya gelmiştir. Pekmez işi beklemez. Onun için kayın ana;
Höranım'a ve çocuğa bakmak için eve çağrılır.
Akşam bebeğin adı konacaktır. Yakın
akrabalar toplanır, konan isim sala verilerek bebeğin kulağına üflenecektir.
Konacak isim için küçük bir tartışma yaşanır. Kayın ana Hörü, torununa ölen
kocasını adı İbrahim adını konmasını ister. Höranım rahmetli kayın babasını çok
sevmesine rağmen oğlunun onun lakabı olan "ibiş" adıyla
çağrılmasından korktuğu için istemez. Son noktayı dayı Hüseyin koyar: Askerde
çok sevdiği yüzbaşının adı olacaktır. "Mesut"
Höranım evlendiğinden beri hem eski
evde hem yeni evde ilk defa kalacaktı. Teyzelerinden anasını aldığı bu ev
köydeki diğer evlerden çok farklıdır: Oldukça büyük işlemeli bir kapıdan
girilen ev iki katlıdır. Giriş de geniş bir koridor; dört ayrı odaya ve
merdivenle ikinci kata bağlıdır. Girişteki ilk oda manifatura dükkanı olarak
kullanılıyordu. Bir oda ekmek evi görevi, diğer iki oda ambar olarak
kullanılıyordu. Dükkan olarak kullanılan odanın dışındaki diğer odaların
penceresi yoktu. Üst kat da giriş deki
ile aynı genişlikte bir koridor ve dört oda mevcuttu. Her odanın oldukça geniş
pencereleri vardı. İki oda da yeni kullanılmaya başlanan teneke soba ve
tahtalar oyularak süslenmiş kapakları olan ikişer adet dolap ve tavanın
kırk-elli santim aşağısında tüm odayı çevreleyen oyma süslemeli raflarda,
konuklar geldiğinde kullanılmak için istif edilmiş tencere, tabak, çanak v.s
vardı. Köydeki tüm evler toprak damlı iken bu ev marsilya(oluklu) kiremidi ile
örtülüydü. Evin arkasında hayvanlar ve samanlık için kullanılan dört odalı tek
katlı toprak örtülü öndeki eve bitişik bir yapıda mevcuttu. Buranın girişi arkadandı.
Ama öndeki evden buraya hem alt, hem de üst kattan geçiş vardı. Ana evin üst
katında ki koridor oymalı kapıyla balkona açılıyor, üst katın arkasındaki
kapıdan ahırların damına çıkılıp orası da balkon gibi kullanılabiliyordu.
Pekmez işi bitinceye kadar iki-üç gün çocukları ile beraber anasının evinde
kalan Höranım iş biter bitmez evine döner.
Emine; küçük kızı Ayşe'yi çalgı ile
düğün yapmak yasaklandığı için ilahi ile gelin etmek zorunda kaldı. İki kızını
gelin eden Emine Büyük oğluyla da evini ayırmış, yalnız küçük oğlu ile kocaman
evde kalıyordu. Kalabalık evde yaşamaya alışık olan Emine bu evde sıkılıyordu.
Malların bölüşülmesi çalışanların azalması ev borcuna, düğün borcunun eklenmesi
onun geceleri uykusunu kaçırıyor, çocukluğun dan o güne kadar ki hayatı film şeridi gibi gözünün önünden
geçiyordu: Küçük
kız iken; mahallelerinde köyün en güzel evlerinde yaşayan Rum ailelerin farlı
yaşantılarını, arkadaşları ile beraber meraktan gizlice izlerler, hızlarını
alamayıp pencereden evin içini gözlemeye çalışırlardı. Birinci dünya savaşı
sonrası batı Anadolu'yu işgal etmekte ola Yunan askerleri; Çal bölgesini alıp, büyük menderesi geçip
köylerine yaklaştığı haberi üzerine; yaşlı erkekler, kadın ve çocuklardan
oluşan köy halkına, pahada ağır yükte hafif eşyalarını alarak Karaca dağ
tarafına kaçmaları söylenmişti. Yataklarındaki yünler boşaltılıp, yüzlerine taşıyacakları
eşyalarını koyarak eşekle, kağnı ile bir an önce köyü terk etmişlerdi. Dudluca'ya
yaklaştıklarında ikinci haber gelir. Cavır(gavur) püskürtülmüş, köye geri
dönecekler. Büyükler sevinirken küçükler niye gidip, niye geri döndüklerini tam
anlayamazlar. Köye geldiklerinde Rum ailelerin gittiklerini anasından öğrenir.
O yılların günleri; her gün bir önceki günden daha çok zor ve kötü geçiyordu.
On beş on altı yaşına kadar gençler askere alınmış, tarlalar doğru dürüst
ekilemediği için kıtlık baş göstermiş, halk perişandı. Kulaktan kulağa yayılan Mustafa
Kemal diye bir askerin cavırı ülkeden kovmakta olduğu tek iyi haber ve yaşam
kaynağı idi.
Çok zor günler kısmen de olsa geride
kalmaya başlamış, vatan cavırdan temizlenmiş Cumhuriyet ilan edilmiş, tarihi
caminin yanındaki eskiden ünlü medrese yerine köyün ortasına sekiz- on dönümlük
bir alana iki katlı, çatısı marsilya kiremitleri ile örtülü kocaman bir okul
yapıldı. Okulun üst katına on -on beş basamaklı üç taraf dan ve köyde ilk defa
görülen beton merdivenle çıkılıyor. Burada;
işlemeli, biri sağa diğeri sola açılan iki kapı, büyük bir giriş, T şeklinde
bir koridor, önde iki derslik, arka taraf da bir derslik, öğretmen odası ve
eğitim için gerekli araç gereçlerin konduğu bir depo vardı. Sınıfların kapısı
yüksek ve kalın, işlemeli tahtalardan yapılmış, taban ve tavan ahşap, her odada
büyük iki adet pencere, çok aydınlık, çocukların oturacağı sıralar ve kara
tahta var. Alt kata basit bir kapıdan giriliyor. Sol taraf da öğrencilerin
gereksinme duyacağı kitap, defter, kalem, silgi v.s. satıldığı kooperatif
odası, sağ taraf da okul çocukların temsillerinin yapıldığı geniş bir tiyatro
salonu.
Okulun çevresi kol duvarı ile
çevrili, İki kanatlı demir kapıdan giriliyor, Öğrencilerin oynayacağı geniş
avlunun çevresi ağaçlandırıldı, öğretmenlerin hem ihtiyaçlarını karşılayacağı
hem de köye örnek olacağı değişik sebzelerin yetiştirildiği bahçe, öğrencilerin
ihtiyaçlarını giderecek tuvaletler. Tuvaleti içerisinde
olan iki adet lojman okulun bitişiğinde." tuvaleti için de olan evi ilk
duyan veya gören köylüler, şaşkınlıklarını uzun süre üzerlerinden atamaz."
Çocukların ve o mahallenin su ihtiyacını karşılayacak çeşme, hayvanlar için üç
adet beton yalak. Okul
üç derslikti başlangıç da üçüncü sınıfa kadar okunuyordu. Bir asil öğretmen,
iki tane çevre köylerde beşinci sınıfı bitirmiş köyden iki belletmen görev
yapıyordu. Genellikle erkek çocuklar, az da olsa kız çocuklar okula gidiyor.
hemen hepsi kısa sürede okuma yazma öğreniyorlardı. Emine; büyük oğlunun okuma
yazma zamanı geçtiği zamanda açılan okula kızlarını niye göndermedim diye
hayıflanıp duruyordu, Diğer komşularının da hataya düşmemesi için uyarmaya
çalışıyordu.
Köyün orta yerindeki bataklık
kurutularak; içinde süs havuzu, bol ağaçların bulunduğu park, Ömer Aycan (Koca
Muhtar) gayretleri ile yapıldı. Okulun yanında ve parkın yanında çok geniş iki
alan vardı. Parkın yanındaki meydanda sabah toplanan büyük baş hayvanlar; on-on
beş metre uzunluğunda beton yalağı olan çeşmeden su içerek sığırtmaç(büyük baş
hayvan çobanı) tarafından güdülmeye götürülür. Değişik mahallelerdeki koyun sürüleri
de aynı çeşmeden su içerlerdi. Okulun yanındaki meydanda önemli günlerde
toplanılır. Meydan birçok sokakla köy içine dağılır. Köyün su ihtiyacı üç
çeşmeden ve sekiz on serenli-iki üç adet dolaplı kuyudan karşılanırdı. Tarihi
caminin içerisinde bir tuvalet ve abdest almak için şadırvan vardı.
Köyün ortasından geçen kuru çay dan,
özellikle bahar yağmurlarında içerisinde kökleri ile ağaçları, koca kayaları
sürükleyen seller akardı.
Kara sabanla toprağı beş on santim
sürerken, sabanın toprağı süren ucuna özel hazırlana demir aparat takılarak on-
on beş santim sürülmeye başlandı. Çok geçmeden demir pulluklar çıktı. Bunlar;
neredeyse toprağı yarıyor, altını üstüne getiriyor derken traktörler hem toprağı
daha derin sürüyor hem de on öküz çiftinin bir haftada yaptığı işi bir günde
yapılıyordu. Bu gelişmeler Emine'de gelecek günlerin çok daha güzel olacağı
izlenimini yaratırken, yol yapımı için gelen devasa makine greyderi görünce, bu
hızlı gelişmenin kaynağı nereden geliyor??? sorusu aklına takılıyordu... Babası
ve arkadaşı on yedi on sekiz yaşlarında gittikleri askerlikten dokuz yıl sonra
köylerine şans eseri dönebilmişler. Aynı tertip de giden on kişiden dönen sadece
ikisiydi. Çocukken;
bitmek bilmeyen kış gecelerinin birinde babası ile asker arkadaşının bir akşam
oturmasında yaptıkları şu yarenlik, aklına geldi ve huzuru iyice kaçtı. Bu
yarenlikte iki asker arkadaşı komutanlarının anlattığı anıları birbirlerine
anımsatmışlardı. Komutanları bir gün eratı toplamış ülkenin bu sıkıntılı
günlere nasıl gelindiğini şöyle anlatmış: Padişah Yavuz Sultan Selim
Arabistan'ı fethe edip Halifeliği Osmanlı'ya getirdikten sonra; Arabistan’dan
gelen din adamları; Arap kültürünü Müslümanlık diye öğretirken, kendi
değerlerimiz "Yunus Emre, Hacı Bektaş Veli, Mevlana gibi düşünürler"
değersizleştirilip yok sayılmaya başlanmış. Köklerinden koparılan insanların
kafaları hurafelerle doldurulmuş... En güçlü olunduğu zamanda da Kanuni Sultan
Süleyman Fransa'ya büyük ayrıcalıklar sağlayan Kapitülasyonları hediye etmiş.
Taht kavgaları, çocuk denecek yaş da ki,
hatta deli olan kişilerin bile padişah olmalarına olanak sağlarken, ilerleme
dönemlerinde ilime verilen değerler görmezlikten gelinmeye başlanmış. Sağlam
temeller üzerine kurulan Osmanlı; tüm iç ve dış düşmanların akıl almaz
oyunlarına uzun yıllar dayanmış ama her geçen yıl bir önceki yılları aratır
olmuş... Savaşlardan
ganimetler gelmezken, savurganlık ve şatafatlı yaşam artmış. Tüm ilerleme
dönemi, Top Kapı Sarayından yönetilirken borç para ile devrin en büyük
saraylarından biri olan Dolma Bahçe sarayı yapılmış. Kendi yağı ile
kavrulamayıp, sürekli borçlanan imparatorluk, düşmanlarının isteklerine yavaş
yavaş boyun eğmeye başlamış. O savaştan bu savaşa koşturan Anadolu insanı;
toprağını ekip biçemez olduğundan kıtlıkla, salgın hastalıklarla savaşmak
zorunda kalmış. Kurulduğu günden beri bu devleti nasıl yok ederiz diye düşünen
düşmanlarına gün doğmuş, tefecinin borçlusunun başına çöktüğü gibi her yönden
Alacaklı ülkeler, Osmanlıyı sıkıştırmaya başlamışlar...
Çocukluğunda dinlediği bu anekdot
benzerleri ne yazık ki genç Cumhuriyeti de;(İkinci Dünya savaşı sonrası
başlayan, Amerika'yı şirin göstermeye çalışan, insani yardımlar adı altında ki
Marşal yardımları ile başlayarak) kemirmeye başlayacak. Önce Küçük Amerika
olmaya çalışılacak, sonrada Cumhuriyet devrimleri ile elde edilen kazanımlar tu
kaka edilecek. Sanki Osmanlıyı yönetenlerin yüz yıllarda yaptıkları yanlışları
ve çağı yakalayamamaları üzerine yıkıldığı gerçeği unutturularak, Cumhuriyeti
kuranların bir darbe ile Osmanlıyı yıktığı martavalı din kisvesi altında
insanlara yutturulacak. Emperyalistlerin birinci Dünya savaşı sonunda imzalattırdıkları,
Ancak Kurtuluş savaşı ile bertaraf edilen Serv anlaşmasını yeniden gündeme
getirilmeye çalışılacak...
Hasan; bir çocuk iki koyunla bırakıp
gittiği Höranım'ı iki çocuk, yedi adet dişi, iki adet erkek koyun ve bir sürü
tavukla bulur. Her ikisinin de birbirine anlatacakları çok şeyleri vardı. Ama kocası sağ salim geldiğinde adadığı
kurban kesilmeliydi. Hasan gittiğinden daha kilolu görünür iken, Höranım'da bir
değişiklik yoktu. Kızı büyümüş nerede ise babası ile sohbet edecekti. Oğlu da yaşını doldurmak üzereydi. Hoş beş
için gelen konuklar gittikten sonra kısaca yokluklarında olan olayları
birbirlerine anlatıp, asker sonrası ne yapmaları gerektiğini konuştular. Yapılacak
tek şey vardı. Kayınına bıraktığı öküzleri alıp çiftçiliğe başlamaktı. . Ama
bir sorun vardı: koyunlar öküzlerin damını işgal ediyor, aralarında da bol
miktarda tavuk dolaşıyordu... Sabah ola hayır ola deyip sabaha karşı uyudular.
Amca oğlu Osman'la kahvede sohbet
ederken onun ahırının boş olduğunu, öküzleri oraya koyabileceğini öğrenir.
Müjde vermek için eve geldiğinde karısının tek başına ekmek etmekle olduğunu
görür. Anasının nerde olduğunu sorduğunda kız kardeşi Ayşe'ye gittiğini
öğrenir. Karısı ile anasının pek uyuşamadığını bilen Hasan neden- niçin diye
sormadan karısına yardım için oğlunu kucağına alır, ekmek(yufka) pişirmeye
ocağın başına geçer. Daha ilk yufkayı pişirirken oğlunu ocağa doğru iter,
kendisi de boylu boyunca uzanır. Ne olduğunu anlamayan Höranım; önce oğlunun
yanması önlemek için ocaktan kucağına alır ve kocasına ne oldu? diye sorduğunda
her hangi bir yanıt alamaz. Attığı çığlığa akrabalar koşar
gelir. Hasan, sara nöbeti geçirmektedir. Ağzından köpükler gelip, birkaç
titremeden sonra yavaş yavaş kendine gelen Hasan tüm akrabalarını orada görünce
ne oldu? diye sorar. Bu konularda deneyimli olan Küsün nine münasip dille
olanları anlatır ve askerde böyle bir kriz geçirip geçirmediğini sorar. Hasan
böyle bir olayın ilk defa başına geldiğini söyler. Hasan kendine iyice
geldikten sonra dinlenmesi için yatağa yatırılır, Kayın anası ve görümcelerinin
yardımı ile ekmek yapma işi tamamlanır.
Yenice karı koca birlikte olup yeni
bir hayata başlayacaklarında, hiç beklemedikleri bir hastalıkla sarsılırlar.
Tedavisi olmayan bir hastalıktı, nöbetin ne zaman nerede geleceği belli
olmuyordu. Öküzler
eve getirilip amca oğlunun ahırına konur. Onlar için gerekli yemi temin etmek
için Höranım anasına gider. Yukarı da
Teyzesi ile anasının konuştuklarını duyar. Teyzesine hoş geldin demek için
çıkarken, kendisinden konuşulduğunu fark edip duraklar. Ne konuşulduğunu
anlamaya çalışır. Teyzesi anasına şunları söylemektedir: Aba hiç dert etme
benim oğlum yok ben oğlanı alırım, senin de kıza ihtiyacın var kızı alırsın.
Höranım'ı da genç kız gibi birine satarız.
Başından
aşağıya kızgın sular dökülen Höranım önce ne yapacağını şaşırır. Bu güne kadar
anasına ve teyzesine hiç olumsuz cevap vermemiştir. Kendini toparlar, onların
yanına sakin bir şekilde çıkar. Teyzesine hoş geldin der elini öper, benden
konuşuyorsunuz herhalde der. Az önce
dinlediklerini teyzesi tekrar eder. Sakin bir şekilde şu yanı verir: "Siz
bu adama beni verirken hiç fikrimi sormadınız.
Şimdi benim orada; iki çocuğum ve bir de hasta kocam var. Ben ne hasta
kocamı terk ederim ne de iki çocuğumu babalı yetim yaparım. Biz kendi başımızın
çaresine bakarız" der. Allaha ısmarladık bile demeden evden ayrılır. Eve geldiğinde; kocasının çift sürdüğü yerde
yine nöbet gelmiş, bereket tesadüfen Hüseyin ağasının orada olduğunu öğrenir.
Akşam yemeğinden sonra gelen bir iki
konuk; sara hastalığı hakkında bilir bilmez konuşur, konuşmalar oldukça moral
bozucudur. Onları uğurlayıp çocukları yatırdıktan sonra gaz yağı gitmesin diye
gaz lambasını söndürüp ekmek evi ocağının verdiği ışıkta sohbete devam ederler.
Höranım, bu gün anasında karşılaştığı durum hakkında kocasına bir kelime dahi
etmez ama aklı hep o konuşmadadır. Çiftçilikten başka hiç bir şey bilmeyen
Höranım, Kocası ile dereden tepeden
konuşurken kafasında ne yapmalıları gerektiği hakkında hayaller kurar anasına
ve akrabalarına muhtaç olmadan yoksullukla ve kocasının hastalığı ile nasıl
başa çıkabileceklerini kafasında ölçer biçer. Bir türlü çıkar yol bulamaz. O kır işlerini abisinin yardımı ile yapsa,
kocası evde çocukları ve koyunları ile uğraşsa bu yükün altından kalkabilirler
ama konum komşunun lafından kurtulamazlar. Kocasını işe yaramaz bir ese gibi
görünecek olması aklına gelince bu çözüm yolundan hemen vazgeçer.
Hasan asker de, bu hastalık söz
konusu bile değilken karakola yakın bakkala gidip geldikçe kendisinin de köyde
bir bakkal dükkânı açarak güzel günler yaşaya bileceklerini hayal ederdi... Bu
hastalık olunca hayalini gerçekleştirmeyi daha bir ciddi düşünmeye başlar. Ama
ne sermayesi vardır, ne de bu konuda bilgisi. Tam umutsuzluğa düştüğünde
dayısına hizmetkarlık yaparken hesabının beğenilmesi, onun tekrar bu konuda
düşünmesine neden oluyordu... Bu düşüncelerini karısına açmaya
cesaretlendiğinde, karısının ona aç tavuk rüyasında kendini darı ambarında
sanırmış diye cevap vermesinden korktuğu için cesareti kırılır, bir türlü bu
fikrini söyleyemez. Her ikisi de sürekli konuşur ama kafaları konuştukları ile
aynı değil, farklı hayaller peşindedirler.
Her ikisi de hayal ve
düşüncelerini; dereye koyup sele, tepeye
koyup yele aldırırlar. Hasan; gecenin ilerleyen saatlerinde tüm cesaretini
toplar, karısının olumsuz yüz ifadesini görmemek için sırtını döner, şiir
okuyan ilkokul çocuğu gibi bir çırpıda fikrini açıklar. Öneriyi ciddiye alan
karısı nasıl olacak o iş? der. Hasan; dalga geçmeden fikrini ciddiye alan
karısına, kafasından geçenleri şöyle açıklar: Tersliği ikiye bölelim avlu
tarafında kalan kısım koyunların gübrelerine yeter. Yoldan tarafına bir dükkan
yaparız. Dükkan için gerekli kerpici beraber Zıyıncak da keseriz. Pardılar ve
iki adet özü ağanla dağdan getiririz.
Öküzleri satar kapı ve rafları Dereli Ali'ye yaptırırız. Babamdan kalan
tek tarlayı da satar sermaye yaparız. Girenin çıkanın hesabını da ben
yapabilirim.
Bakkal olan dayısını, manifaturacı olan
teyzesinin kocasını gözünün önüne getiren Höranım; kocasının onların yanına
koyduğunda sinek gibi kaldığını görür ama moralini bozmamak için bir şey
söylemez. Sen bu dediklerinle bu işi yapabileceğimize inanıyor musun? diye laf
olsun diye sorar. Hasan uzun zamandır kurduğu bu düşünceleri bir bir karısına
daha da detaylı anlatır, başaramazsak ne kayıp ederiz der. Höranım:" sabah
ola hayrola, geç oldu yatalım" der.
Hasan karısının bu davranışında biraz morali bozulur ama şu anda yapacak bir
şey yoktur. Her ikisi de yatakta bu konuyla ilgili düşünürler... ama
birbirlerine hiç bir şey söylemezler. Sanki akşam bu konuda hiç bir şey
konuşmamışlar gibi herkes sabah kendi işini yapar.
Hasan, karısını çok sıcak bakmasa da
direk karşı çıkmamasından cesaret alarak konuyu kahvede teyzesinin kocası Hamza
eniştesine açar. O Hasan'a cesaret
verir. Teyzenle beraber sabah akşam senin durumunu konuşuruz. Bu hastalık
olmasa sen de, karın da dağı devirirsiniz. Ama nöbetin ne zaman geleceği belli
olmuyor, olmadık bir yerde gelmesi Allah muhafaza geri dönülmeyen olaylara
neden olabilir. Bakkallık yapmayı iyi düşünmüşsün, sen bakkalı işletirken
Höranım kır işlerini çevirir. Çocuklar küçük, masraflar azken kendinizi kısa
sürede toparlarsınız. Dediğin yere eş dost toplaşır hemen dükkanı kondururuz,
sermaye için tarlayı yüksek fiyata iren (rehin) olarak ben alırım, ileride
paranız olunca verdiğim paradan döndürürsünüz.
Hasan bu moralle eve geldiğinde
karısını ahırda koyunlarla konuşur bulur. Höranım hem koyunların yemlerini
verir, hem de onlarla şöyle dertleşmektedir: sen kim? bakkallık kim? hesabın
iyi ama para nere de? hiç aklım yatmıyor ama moralini bozmamak için karşı
çıkmıyorum. İnşallah moralini bozma dan
bu sevda dan vazgeçer. Kocasının arkasında durduğunu görünce suç işlemiş gibi
utanır, birbirlerine hiç konuşmadan sarılırlar ve uzun süre ağlarlar. Daha
sonra kuşluk yemeği yemek için yukarı çıkarlar. Eniştesinden aldığı cesaretle
ve karısının koyunlarla konuştuklarını hiç duymamışçasına eniştesinin kahvede
ona söylediklerini tekrarlar. Madem çok istiyonn, enişte de destekliyor,
hayırlısı ile tersliği yarın boşaltmaya başlayalım.
Terslikteki gübre uygun tarlaya taşınır,
ertesi sabah karı koca temel kazmaya başlarlar eşin dostun yardımı ile altı
metre kare dükkan bir haftada tamamlanır. Dükkanın yarısına raf, terazi koymak
için bir masa birde kapı yerleştirilir. Artık eniştesinden tarla karşılığı
aldığı beş yüz lira ile mal almak için Denizli’ye gidilecektir. Hayatlarındaki
bu kadar parayı hiç bir arada görmemiş olan karı -koca parayı evde nereye
koyacaklarını bilemezler. Bir süre sonra yattıkları yastığın altına koymayı
akıl ederler. Yattık dan kısa bir süre sonra Höranım'ın aklına yarın şehirde
mal almadan çaldırırsa, düşürürse ne olacak?? Endişesi başlar. Hasan kendine
güvenle ben; bir hafta- on günde olsa
koca kazayı ve karakolu idare ettim, bir paraya sahip çıkamayacak mıyım?
meraklanma sen diye karısını rahatlatmaya çalışır...
Sabah bildikleri birkaç dua ile
parayı pantolonun ve ceketin ceplerine sıkıca yerleştirirler. Otobüsle şehre
giden Hasan soluğu dayısının manifatura mağazasın da alır. Dükkân açacağı
duyumları almış olan dayısı, hiç bir ihtimal vermediğinden, hoş beş den sonra merakla
niye geldin? diye sorar. Bakkal açmak istediğini söyler. Dayısı onu vazgeçirmek
için şunları söyler: oğlum ticaret dışarıdan görüldüğü gibi kolay değildir. Bol
para ister, bizim oralarda peşin para ile mal satmak çok zordur. Veresiye
verdiğin malların parasını ha deyince, zamanın da alamazsın, birazcık paran da
uçar gider yeni mal alamayınca kısa sürede dükkanı kapatmak zorunda kalırsın. Tüm
uyarılara rağmen Hasan'ın kararlığını gören dayısı; kısaca ticaretin
inceliklerini anlatarak mağazayı damadına bırakıp, Hasanı yanına alarak, alış
veriş yapması gereken iki toptancı ile tanıştırır. Yeğeninin arkasında ve her
türlü sorumluluğuna kefil olduğunu üstüne basarak tüccarlara söyler...
Bakkaliye hırdavat toptancılığı yapan
Beyşehirli oğlu Hacı amca; Hasan'ı karşısına alır, bir çay söyler. Hangi köyde
nasıl bir bakkal dükkânı açacağını, ne
kadar parası olduğunu, bu iş den ne kadar anladığını sorgular. Dükkânda
çalışacak olan bir çırak gibi ne yapması gerektiğini anlatır. Parasının
yarısına köy için gerekli malları hazırlayacağını söyleyerek diğer toptancı
Arif Küçük Adama gönderir. Orada da gerekli nasihat ve bilgileri alan Hasan
siparişlerini verir. Hazırlanan malları at arabası ile garaja taşır. Merakla
bekleyen karısı parayı düşürüp, çaldırmadan malları alıp gelen kocasını kutlar
ve malları dükkana yerleştirmeye başlarlar.
1951 yılının ocak sonu şubat başıdır.
Hava çok soğuk olmasına karşın kapıyı kapatmazlar. Hava kararmaya başlayınca
Hasan en büyük gaz lambasını hazırlar ve yakar. Höranım'ın içi gider. Daha alış
veriş başlamadan masraf başladı diye. Küçük gaz lambası neyine yetmiyor? diye
içinden geçirir. Ama her şeye karışıp kocasının moralini bozmak istemediğinden
ses çıkarmaz. Yatsı namazına gelen birkaç yaşlı, hayırlı olsun diye uğrarlar.
Camiye giderken de bu çocuk neyine güvenip böyle bir işe başladı diye
eleştirmekten kendilerini alamazlar. Hasan
malları raflara yerleştirirken askerde sık gittiği dükkanın düzenini göz önüne
getirir. Üzerine terazi koyduğu masayı
nöbet geldiğinde başını çarpmayacak şekilde yerleştirdiklerinde gece yarısı
olmuştu. Karı koca ellerini açıp hayır getirmesi duaları ile dükkanı kapatıp
yatmaya evlerine giderler. Eve geldiklerinde havanın çok soğuk olduğunu fark
ederek hemen ısınmak için yatağa girerler.
Sabah ezanı okunmadan kalkan Höranım;
kocasının abdestini sıcak suyla aldırmak ve akşama kadar soğuk dükkan da
duracağını düşünerek, dayanıklı köz olacak odunlarla doldurduğu sobayı yakar.
Kocası namaza giderken anahtarı bırakmasını ister. Bir anlam veremeyen Hasan
anahtarı bırakır, namaza geç kalmamak için hızla evden ayrılır. Önceden
hazırladığı küp kırığının dibine kül koyup, üstünü közle doldurur. Bunu manifatura
dükkanını ısıtmak amacıyla yapan teyzesinden öğrenmişti. Köz dolu küp kırığını
kocası camiden dönmesinden önce dükkana götürüp biraz olsun soğuğun kırılmasını
sağlar. Camiden birkaç yaşlı ile dönen Hasan hiç beklemediği sıcak bir dükkanla
karşılaşır. Höranım hemen evde; çocukları ve koyunları ile ilgilenmek için
dükkandan ayrılır.
Hasan, iki kez sıklıkla geçirdiği
sara nöbetini uzun süredir bir daha geçirmedi ama her an geçirebileceği
endişesini hem kendileri hem de yakınlarını endişelendirmektedir. Bu arada
eniştesi Hamza dayı Denizli'nin ova köylerindeki asker arkadaşını ziyareti sırasında
güçlü bir hocanın bu konuda muska yazdığını birçok hastayı iyileştirdiğini
öğrenir. Köye dönmeden yeğeninin gıyabında söz konusu hocaya muska yazdırır.
Muska: bir santim kalınlığında yedi sekiz santim eninde kare şeklindeydi. bir
iple boynundan sağ kolunun altına çapraz asılacak ve banyo yaparken hariç hiç
bir zaman çıkarılmayacaktı. Ayrıca üzüntülü ortamlarda kesinlikle
bulunmayacaktı.
Hayırlı olsuna, dört gözlü tenekeden
yapılmış bozuk para konacak bir kutu ile gelen tenekeci Kamil; kırık küp deki
közlerle ısındığını görünce, parası daha sonra verilmek üzere bir mangal
getirir. Hasan dayısının öğütlediği veresiye verdiği zaman parasını alamayacağı
ve borcunu ödemede yavaş olan müşterilerin adlarını kimsenin görmeyeceği ama
kendisini sıklıkla uyaracak bir yere yazar. Gelen mangala, sık sık köz getiren Höranım, bunun böyle baş
olmayacağını söyleyerek akrabaları ve odun kömürü kaçakçılığı yapan Durmuş
Ali'den bir çuval kömür satın alınmasını ister. Akşamüzerleri ise Gök Mehmet
amca ve Meryem yengenin haşhaş yağı atölyesinde iş bitimi bol miktarda oluşan
köz, dükkânın ısıtılmasına önemli katkı yapar.
Haşhaş yağı atölyesi(yağ çıkrığı): altında koca koca odunların yakıldığı
üstünde haşhaşın kavrulduğu ocak,
kavrulan haşhaşın ezildiği insan gücü ile çalışan birbirine ters yönde çalışan
iki silindiri bulunan ezici, ezilen haşhaşın özel torbalara konarak yağının
çıkarılması sağlayan bir mengenenden(press) oluşur.
Dükkanın Camiye yakın, ara sokakta
olması ve Höranım'ın kocasının nöbet geçirir korkusuyla sürekli kocasının
yanında olması, ev kıyafetleri ile kadınları alışverişe gelmelerini
kolaylaştırırken, öte yandan Hasan'ında Soma'daki bakkalın müşteriye nazik
davranmasını örnek alması ilk gün ummadıkları bir müşteri ilgisiyle
karşılaşmalarına neden olur. Yatsı
namazından sonra gelen giden müşterilerden sonra günün hasılatını karı-koca
beraber sayarlar. Biraz bozuk parayı çekmecede bırakarak bütün paraları evde
saklaması için Hasan karısına teslim eder. Kış olmasına karşın bol yumurta almaktadırlar
tavuklardan. Çocuklarının gereksinmeleri dışındaki yumurtalar dükkânda
değerlendirilmeye başlanır. Hasan eksik malzemeleri
saptamak için bir liste hazırlayıp; müşterilerinin karşılayamadığı isteklerini
ona kayıt ederken, mahalle arasında satış yapan çerçicilerin sattığı malları da
eksik listesine yazarak mal almaya gittiğinde neler alacağı hakkın da daha
bilinçli olacaktır...
Günler ilerledikçe her geçen gün
işler iyi gitmektedir. Haziran ayında erkek kuzuları ve yaşlanan dişi koyunları
satıp, sermayeyi artıracak parayı oluşturdukları sırada, belirli aralıklarla
köye tankerle gaz yağı satmaya gelen firma; bu sefer eski üç bakkala şu öneriyi
yapar: Varille gaz yağı almaları halinde; bir varil, perakende musluklu satış
kabı ve yarım, bir litrelik ölçü kapları hediye edeceklerdir. Aynı zamanda alacakları
bir bidon gazın parasını bir, bir buçuk ay sonra geldiklerinde alacaklardır.
Eğer böyle bir sisteme girerlerse perakende gaz yağı da satmayacaklardır. Üç bakkalda bir bidon gaz yağını bu süre
içinde satıp parasını toplayamayacaklarını söyleyerek öneriyi kabul etmezler. Hamza
eniştenin aracılığı ve kefilliği ile yeni bakkal Hasan'a da aynı öneriyi
yaparlar. Ölçüp biçen Hasan karısına da danışarak öneriyi kabul eder ve bir
bidon gazı peşin alır.
Her hangi bir çalınma endişesi
taşımadan dükkanın dışına konan bir varil, gaz yağı ile doldurulur. Satıcılar gittikten sonra varilden perakende
satış kabına gazın nasıl aktarılacağını bilemezler. Her zaman zor koşullarda
köylünün imdadına koşan Köy Enstitüsü mezunu Mehmet Emin Aytan; soruna çözüm
bulur. İki metre uzunluğunda parmak kalınlığında plastik bir hortumla nasıl
aktaracağını Hasan'a anlatır. Her zaman
bakkallar da gaz yağı bulamayan varlıklı köylüler ihtiyaçlarını ya Baklan, ya da Çal dan
teneke ile karşılamak yerine köydeki bakkaldan birer, ikişer litrelik
cam şişelerle temin etme rahatlığına kavuşurlar. Arpa, buğday ve yumurta ile de
satış yapmaya başlayan Hasan, müşterilerin artmasını sağlar.
Ovada ki tarlaları ortağa verirken, kesikleri kendileri eker biçerler.
Çünkü koyunlar için arpa ve saman gereksinimleri karşılanması gereklidir. Aradan uzun zaman geçmesi ve muskanın verdiği
psikolojik rahatlıkla, Höranım dükkân da daha az zaman harcayıp kendini kır
işlerine verir. Kocasını sabah namazına
gönderdikten hemen sonra kuzuları otlatmaya götürür, evde sürüden gelecek
koyunları ekstra beslemek için ot toplar bir eşeğin zor taşıyacağı ot yükü ve
kuzularla beraber kuşluk eve döner. Sürüden ayırdığı koyunları ve kuzuları bu
otlarla besler artan otu da kışın yem olarak kullanmak amacıyla kurutur. Elde
ettiği süt ve yoğurdu dükkânda taze olarak satarlar, satılmayanı tuluk da
biriktirerek tarhana yoğurdu olarak değerlendirilir. Hasan, bakkalı sebatla, sabah
namazından yatsı namazı sonrasına kadar kısa yemek saatleri hariç sürekli açık
tutarken, karısı da tüm kır işlerini bir çiftçi gibi yerine getirir.
İşler yolunda giderken en küçük kız
kardeşi Meryem'i Yunan İşgali sırasında Süller'den köye sığınan, “Süllerler”
lakaplı fakir bir aileye gelin olarak verirler. Kısa sürede hamile kalan Meryem;
kızı Dursen'i doğurduktan hemen sonra kocası Mustafa, polis olarak Afyona
atanır. Beklenmedik bu gelişme de
mutluluğunun daha tadı bile tatmadan, kızını besleyip, sevip, okşayamadan
Meryem Verem hastalığına tutulacak ve uzun süre anasının yanında ölümle
pençeleşecek. Kızına hastalık geçmemesi için kayın validesinin bakımına bırakacak.
Tedavisi için çok uğraşan kocası, sıklıkla köye gelip karısının sorunları ile
ilgilenir ama hastalık iyileşeceğine daha da ilerler.
Höranım; yeni aldıkları mezar
yanındaki afyon ekili kesikte, çok güzel çıkan afyonun aralayıp, çapalar. Ramazan
ayında oruç oruç tek başına bu işleri halletmiştir. İftar da yemekten önce
hararetini, bol su içerek giderir. Kocasının; bu kadar çalışmasının başlarına
sağlık problemi çıkaracağını, Meryem gibi onun da sağlığı ile de uğraşmak
zorunda kalacaklarını sıklıkla uyarmasın karşın Höranım; benim bünyem sağlam ve
çok çalışmaya alışığım diyerek geçiştirir. O
akşam Hasan akşam yemeğinden sonra dükkâna gider. Üşümesini geçirmek için
çocukları ile yatağa giren Höranım uyanıp dükkana gitmez. Yorulduğunu düşünen Hasan
hiç merak etmeden müşterileri ile ilgilenir. Dükkanı kapatıp eve geldiğinde,
kapının vurgulanmış olduğunu görür. Komşuları ve hasta kardeşini rahatsız
etmemek için sessizce karısı uyarmaya çalışır. Sonra aklına kardeşinin fenalaştığını
ve karısının anasının odasın da olabileceğini düşünür. Hayattan geçip anasının kaldığı odaya
yaklaşınca anasını kapıda bulur. Karısının orda olup olmadığını sorusuna, anası
kavga bile mi ettiniz her akşam mutlaka uğrayan gelin, bu akşam hiç uğramadı
der. Onun üzerine evin kapısını daha hızlı vurmaya başlar. Uyanan kızı Kezban,
baba anam kalkmıyor diye cevap verir. Telaşlanan Hasan, kızına kardeşini uyarıp,
onu üzerine çıkararak kapının mandalını açmasını söyler. Zor da olsa babalarının
tarifi ile çocuklar kapıyı açar. Gürültüye uyanan akrabalarda bir sorunun
olduğunu anlayıp eve gelmişlerdir. Kapı açılır açılmaz hep birlikte içeriye
dalarlar. Karısı yatakta ölü gibi uzanıyor olaylara hiç tepki vermiyor. Genel
kanı şeytan karışmıştır. Gece yarısı hoca çağrılır, okutulmaya başlanır. Sabah
köyde ki sıhhiye memuru eve gelir. O da hastalık için bir şey söyleyemez ama
ciddi bir durumun olduğunu belirterek hemen Denizli'ye götürülmesini önerir. Şehre gidilebilmesi için köy otobüsünün
şehirden dönmesi beklenmek zorundadır. Dua etmekten başka ellerinden bir şey
gelmeyen eş, dost üfürüğünün kuvvetli olduğuna inanılan Çatalobalı hocayı
getirip okutulmasına karar verirler. Hoca gelmeden tesadüfen köye gelen bacanağı ve
teyze oğlu Ömer kahvede baldızının rahatsızlığını duyar. Hemen onlara gider.
Anında kamyonun kasasına iki kat yatak, iki, üç yorgan serilir. Hasta ve anası
kamyonun kasasına kocası ve ağası şoför kabinine binerek şehrin yolu tutarlar.
Akşam üzerine doğru hastaneye ulaşılır. Ağasının sırtında hasta, doktor odasına
götürülür. Kısa bir muayene sonrası hemen teşhis konur: Hasta menenjittir. Anası
başında kalırken, hasta koma halinde yatağa yatırılır. Bir hafta tedavi sonunda
kendine gelmeye başlayan hasta anasını ilk anda başka birine benzetir, anlamsız
konuşmalar yapar. Doktorun önceden uyarması üzerine konuşmalarına aksi cevap
verilmez, yavaş yavaş bilincinin yerine gelmesi beklenir.
Hastanede yatarken yengesinin
hastalığı ile aynı olan iki- üç hasta ile karşılaşmış olan Meryem; anasını,
abalarını, ağasını ve yeğenlerini bu hastalık benimki gibi değil göreceksiniz
on- on beş gün içerisinde sağlına kavuşmuş olarak aramıza dönecek diye
rahatlatmaya çalışır.
Tedaviye olumlu cevap veren Höranım
kısa sürede iyileşir. Taburcu olacağı gün doktor kocasına sorar: çocuklarınız
var mı? iki çocuğunun olduğunu söyleyen Hasan'a; “onlara iyi bak başka
çocuğunuz olmayabilir. Bu hastalık muhakkak olumsuz izler bırakır, eşiniz bir
daha hamile kalamayacağı gibi normalin üzerinde sinirli olacaktır” der. Kamyon
üzerinde başlayan hastalıklı yolculuk; iki - üç gün Denizli'deki teyzesi ve kız
kardeşinde geçirilerek köye sağ salim dönülür. Küçük
halsizliğinin dışında kendini iyi hisseden Höranım zamanının büyük bölümünü
kocasının yanında bakkal da geçirmektedir. İkindi namazı
öncesi lakabı “Sert Topal” olan adam, komşular koşun bir çocuk kavak ağacında
düştü diye bağırmaktadır. Hasta olmasına karşın Höranım kocasından önce camiye
ulaşır. Yerde yatan oğlu Mesut'tur. Kucağına alır, keskin bir bok kokusu
burnuna gelince oğlunun bağırsaklarının patladığını düşünen ana bayılır.
Düşmenin şokunu atlatan Mesut ağlamaya başlar, koku bağırsaklarının
patlamasında değil korkudan kaka yapmasından kaynaklanmaktadır. Ayak bileğinin
kırılmasından başka ciddi bir sorun olmaması ve anasının kendine gelmesi ile
endişe sevince döner. Altı temizlenip kırık çıkıkçı Hayta oğlun( Mustafa
Haytabay) da ayağı sarılan Mesut; caminin minaresi yapılmadan önce minare
görevi yapan kavak ağacına çıkışının nedenini şöyle açıklar: Ablası alt
dallardaki bayat yaprakları yemeyen kuzular, yukarıdaki taze yaprakları
yediğini söylemiş. Camide kimse yokken kuzulara taze yaprak toplamak için eksik
basamakları olan merdivenden çıkıp ezan okunan bölgedeki tahta platformdan taze
yapraklara ulaşmaya çalışmış. Kemiklerinin taze olması, usta kırık, çıkıkçının
marifeti ile bacağında bir olumsuzluk olmadan Mesut kısa sürede sağlığına
kavuşur.
Bacağı iyileşen Mesut artık sabahları
anasıyla birlikte kuzu otlatmaya gitmektedir. O sabah güneş doğmadan önce
Babası kuzu otlatmakta oldukları yere gelmiş, anası telaşla eve giderken baba
oğul kuzu gütmeye devam etmişler. Güneş
doğar doğmaz sala verilmeye başladığında babasının ağlamasından; doğurduğu
biricik Feride'sini bebek iken üvey anaya bırakıp giden Kezban halasından sonra
en küçük Meryem halasının öldüğünü anlamış ama babasının niye orada onunla
birlikte olduğuna uzun zaman akıl erdirememiş. Çünkü muskacı, babasına tekrar
sara nöbetine tutulmaması için üzüntülü yerlerden uzak durmasını tembihlediğini
bilmiyordu.
Çoğu Köy Enstitülerden mezun olmuş
ilk okul öğretmenleri ile iyi arkadaş olan Hasan bir akşam onları eve içki
içmeye davet eder. Karısı, önceden yiyeceklerini gelin odasına hazırlar.
Çocukları ile hayatta vakit geçirir. Geç saatte konukların ayrılması ile uyuyan
çocuklarını odalarına taşır. Bu içkili yemekten hiç hoşlanmamış olmasına karşın
kocasına bir şey belli etmez. Kısa süre sonra tekrarlanan
içkili yemekte yaptığı hizmetten kocası memnun kalmaz. Sabah karısına sitem
ettiğinde karısından şu karşılığı alır: dayım Kel Hasan, bir taraftan çiftçilik
diğer taraftan bakkallık yaparak köyün en varlıklıları arasına girmişti. Hem
karısı, hem de dayım ne oldum delisi olup har vurup harman savurmaya başladıklarında,
düştükleri durumları gözümüzün önünde. Bizim şu andaki durumumuz onların
ulaştığı varlığın yanında hiç sayılır. Tutumlu olmayı sürdürmezsek kısa sürede
eski halimize döner herkesi kendimize güldürürüz. İlk anda karısının tepkisine
çok kızan Hasan, kendi kendine kaldığında karısını haklı olduğuna karar verir.
Öğretmenlerle içkisiz ailecek görüşmeye başlarlar...
Kızı okul çağına gelen Höranım, kendi
çektiği cahilliğin sıkıntılarını kızının çekmemesi için onu hemen okula kayıt
yaptırırlar. Ne var ki baba geç saatlere kadar dükkân da olması, kendisinin de
ya gündüz çok yorulduğu için erken uyuya kalmasından ya da kocasının yanına
gitmek zorunda kalması nedeni ile kızı ile ilgilenen olmaz. Bir yıllın nasıl geçtiğini fark etmezler, ilk
yıl rüzgâr gibi geçer ve Kezban sınıf da kalır. Nerede ise her gün dükkâna
gelen ortaokul mezunu vekil öğretmen; kızları hakkında onlara ne bilgi verir ne
de bir uyarıda bulunur. Kızının sınıf da
kalması ile kızlarını cahil kalacağından endişelen aile diğer öğretmenlerden
kızlarının cahil kalmaması için ne yapmaları gerektiği hakkında bilgi alırlar. Konuşmalarda çocukla
evde de ilgilenilmesi gerektiğini öğrenen ana, gelecek yıl kızı ile yakından
ilgilenmeye karar verir...
İkinci yıl oğlu küçük olmasına karşın
evde sıkıldığından ablası ile okula kayıtsız gidip gelmeye başlar. Ana ne yapıp
edip kızına ilkokulu bitirtmeye kararlıdır.
İşlerini gündüzden ayarlar, akşam yemeğinden sonra kızının dersleri ile
ilgilenir. Ne var ki cahil olduğu için; kızın okuldan getirdiği fişlerin
deftere defalarca yazılmasını sağlar ama ne yazdığını bilemez. Kızına ne
yazıyor burada? dediğinde daha kız hecelemeye başlamadan oğlan, okulda
ezberlediği her hangi bir fişi okuyormuş gibi söyler. Bu durum sıklıkla
tekrarlanır. Kızının okumayacağı fikrine kapılan ana kızını önce sözle sonrada
fiziksel olarak hırpalar. Zaten içine kapanık kızın, bu olumsuzluk iyice içine kapanmasına neden
olur. Ana çaresiz, kız perişandır. Fakat
kızın bu yılki öğretmeni asil ve ilgilidir. Kezban'ın ilk günlerdeki gayretinin
giderek azaldığını ve derslere dikkatini vermediğini fark eden öğretmen, dükkana
gelip babası ile konuşurken, anası da oradadır. Kızının durumunu öğretmenden
dinleyen ana, evdeki gelişmeleri öğretmene anlatır. Öğretmen hemen bir yanlış
uygulamanın olduğu anlar. Ne yapılması gerektiğini şöyle açıklar: Öncelikle;
oğlanın fişleri okuya bilmesi mümkün değil. Çünkü sınıf da hiç bir öğrenci
fişleri okur duruma henüz gelmedi. Oğlan çocuğuna gösterilen ayrıcalık, şımartılmışlık
onun bilir bilmez ezbere bir eyler söylemesini kolaylaştırmaktadır. Kız okuldan
geldiğinde baba; dükkan da kızı ile ilgilenecek, oğlanın yanlarında olmaması
sağlanacak. Ana, kızın dersleri ile hiç ilgilenmeyecek, kızına daha fazla sevgi
ve şefkatle yaklaşarak bu güne kadar yaptıklarının yanlış olduğunu bir şekilde
hissettirecek. Oğlanın şımarıklığının kızın üzerindeki baskısı, mümkün
olduğunca indirilmeğe çalışılacak.
Evde uygulanan oğlan, kız çocuğu ayırımının; öğretmenlerin yardımı
ile minimuma indirilirken, Kezban'ın içe dönüklüğü azalacak, babası; yine
öğretmenlerden aldığı bilgiler ve örnekler ile kızının derslerinde daha yararlı
olabilecek. İki kardeş arasında kalkan ayrıcalık; onların birbirlerine olan sevgisini
artırırken, dayanışmalarını daha da güçlendirecektir.
Yeğenin başarılarında katkısı
olduğuna inana dayı, köye geldiğinde babasından sonra ziyaret ettiği nadir
evlerden biri olarak sıklıkla yeğenlerinin evine konuk olur. Onların geleceği
gün çeyiz sandığında saklanan, işlemeli yün yastıklar, duvar yastıkları,
kilimlerle oda her sefer yeniden döşenir. Kocasında önce gelen teyzesi odanın
hiç ışık almadığını, güneş girmeyen eve doktor gireceğini söyleyerek niş den
bir delik açmasını salık verir. Teyzesinin önerisini kocasına açtığında beni,
Koca Fatma'yla uğraştırma diye öneriyi geri çevrilir. Uzun zamandır delik
açmayı düşünen Höranım, teyzesinin uyarısı üzerine, bu konuya daha fazla kafa
yorar. Her severinde de aynı gerekçe ile kocası karşı çıkar. Bir
gün tüm cesaretini toplar, Niş den iki karış genişliğinde bir deliği koca
Fatma'nın avlusu tarafına açar. Bir kaç saat koca Fatma'dan gelecek tepkiyi
bekler. Fakat her hangi bir tepki gelmez. Kocasına deliği açtığını uzun
zamandır bir tepki gelmediğini, Rıza bakkaldan deliğe uygun cam kestirmesini
ister. Önce deliğin açıldığından koca Fatma'nın haberdar olup olmadığını
öğrenmek için eve girip çıkabilen tek insan olan oğullarını oraya yollarlar.
Koca Fatma Mesut'da derki: Anan sana dua etsin, sen benim sularımı taşımasan,
akşamları gaz lambamın camını temizleyip, yağını koyup yakmasan ben onu o
deliğe gömerdim...
Her sonbaharda; ya bir zenginin
oğlanlarını sünnet ettirmek için yaptığı düğün nedeni ile yada sünnet edilmesi
gereken fakir çocukları hayrına sünnet etmek için köye sünnetçi gelir. O gün
Donguraklı Mehmet'in sünnet düğünü için sünnetçi köydedir. İşlerini bitiren
sünnetçi; hem arkadaşını ziyaret etmek hem de eksilen malzemelerini "
tentürdiyot, oksijen suyu, pamuk v.s." tamamlamak için bakkala uğrar. Dükkanın dışarısında Karabacak Mehmet
Ali(akıl hocası), sararların Ali ve Hamalların Ali Osman oturmaktadırlar.
Dükkanın içerisinde iki üç kadın alış veriş yapmaktadır. Sünnetçi bakkala selam
verir, dışarıdaki sohbete katılır. Mesut ne içeceklerini sorarken, Karabacak
amca; sünnetçiye takılırken, Mesut'a da eğer şimdi sünnet olursan çok
istediğin, benim için çok kıymetli ve hatırası olan çakıyı sana hediye ederim
der... Siparişleri kahveciye söylemeye giderken Mesut, sürekli öneriyi
düşünmektedir. Dönüşte Karabacak amcanın samimi olup olmadığını sorar. O da
bıçağı Ali abine veriyorum, sünnet olur olmaz o sana verecek. Pantolonun
düğmeleri çözmeye başlayan Mesut'u Karabacak amca ellerini kıçının altından
tutarak sünnet pozisyonuna hazırladığında, sünnetçide gerekli malzemeleri ile
onlara yanaşır. Sünnetçini gök yüzündeki kuşun adını sorması ile herkes mas
mavi gök yüzüne bakar. O arada Mesut korkunç bir acı hisseder, sünnet olduğunu
anlayarak ağlamaklı bir sesle Ali abi bıçağı ver diye feryat eder. Ali Osman; Hasan ağa gözün aydın oğlun adam
oldu diye babasına seslenir. Oğlunun gene bir yaramazlık yaptığını düşünen baba
müşterileri bırakıp dışarıya koşar. Gördüğü manzara karşısında ne yapacağını
şaşırır. Haberi olmadan oğlu sünnet olmuştur. Hiç bir şey
söylemeden oğlunu kucağına alıp eve yönelir. Hayat dan çocuğunu babasının kucağında gören Höranım, kocası ve
oğlunu telaşla avlunun ortasında karşılar. Gene ne oldu? sorusuna, çocuk benim
haberim olmadan sünnet olmuş yanıtına... Karı koça; sanki daha önce konuşmuş
gibi, hani sünnet düğünü yapacaktık diyormuşçasına birbirlerine bakarlar ve
yine konuşmadan sessizce, İnşallah torunlara yaparız diyerek oldu bittiği
kabullenirler.
Aradan uzun süre geçer, Koca Fatma, her
zaman olduğu gibi sadece arka bahçesine çıkar doğal olarak yetişmiş çiçekleri,
otları, çok güzel olan eferlikleri koklar, tek oda olan evine geri döner, bir
daha dışarıya çıkmaz. Bu davranışı bilen komşular sarma sarmak için eferlik
toplamaya çocukları gizlice onun bahçesine gönderirler. O gün Sultan teyze,
kızı Fikriye'yi bu iş için görevlendirir.
Nasıl olduysa kızın girdiğini fark eden gözleri iyi görmeyen koca Fatma,
kıza ince bir çubukla birkaç kez vurur. Akşam oynamak için sokakta toplanan
çocuklar Koca Fatma'nın ön avlusunda, onu protesto etmek için, bağırıp çağırıp
ona kötü söz söylerler. Bu gurubun içerisinde Koca Fatma'nın “Kesinti"
diye adlandırdığı Mesut'ta vardır. Ertesi gün su getirmek için gittiği koca
Fatma'nın evine giremez. Akşam lamba yakmak için gittiğinde de yine aynı
akıbete uğrar. Mahallede kimseyle konuşmayan Koca Fatma artık kesinti den de
yardım almamaktadır. İki gün sonra yaşlılığında bakacağına söz vermiş olan
Bekir oğluna tüm malını mülkünü verir onun evine taşınır. Hocalığı ile tanınan
Bekir oğlu onun malını mülkünü aldıktan sonra korunaksız ekmek evinde
yaşamasına izin verir. Bir gece soğuktan korunmak için gündüz ekmek yapmak için
yakılan saman ateşi külünde ısınmaya çalışırken yanarak öldüğü dedikodusu tüm
köye yayılır... Hiç bir akrabası
ile ilişkisi olmayan o eve nasıl geldiği ve insanlara niçin küstüğü hakkın da
birkaç söylentiden başka bilgi olmayan kimsesiz koca kadın sessizce bu dünyadan
göçmüştür...
Yüzlerce yıl aynı koca kapı içersinde
birbirine bitişik at nalı şeklinde yapı altında yaşayan Hacı Ismiller ( Hacı İsmailler)
sülalesinden Filistinli lakaplı Mustafa; söz konusu eve bitişik arsada günün gelişmelerine
uygun altı kahvehane üstü ev olan kiremit örtülü iki katlı ev yaparak ilk defa
ayrılır. Evlendirdiği Büyük oğlu Hamza 'yı eski evde bırakır. Ondan bir süre
sonra amca oğlanlarında Yusuf, eşinin babasından kalan evine taşınır. Hissesini
kardeşine satar. Ayrılmalara karşın koca kapının yıllardır süren geleneği aynen
devam eder. Hasan'da
karısına bir şey söylemez ama uzaktan akraba Mehmet (Gök Memet) amcası ile
geniş yerde ev yapıp, taşınma konusunda fikir alış verişi yapmaktadır. Hasan;
Mehmet amcanın deneyimlerine ve fikirlerine büyük değer verdiğinden ileriye dönük
düşüncelerini hep ona danışırdı. Mehmet amca; geniş bir eve çıkmasının iyi olacağını,
yakın yerlerde uygun arsa çıkmasını beklemesini, acele etmemesini, dallandırıp,
budaklandırmamasını konuşmalarında sürekli tembih ederdi. Bir
gün, Hasan dükkan da yalnız otururken Mehmet amca sevinçli bir haberle gelir.
Koca Fatma'nın arsası Bekir oğlu tarafından satışa çıkarılmıştır. Bu arsaya
Hasan küçük olması nedeni ile sıcak bakmamaktadır. Mehmet Amca: Senin bir
kızın, bir oğlun var. Oğlunu okutacağını düşünmektesin, kızın evlenip gidecek.
Bu saatten sonra çiftçilik yapacak halin yok. Arsanın Lingirler den tarafına
iki katlı bir hanay önüne koyular için ahır ve ekmek evi yaparsın, önde hayli boş
arsan kalır. Orada da tavuk ve koyunların dolaşmasını sağlarsın, en öne de
gübrelik yaparsın. Dükkana yakın seslendiğinde Karın yardımına koşar. Sen
Höranım'la bu konuyu bir konuş ama hemen alım kar olup, ortaya çıkıp, fiyatın
yükselmesine neden olma der.
Karısına bu fikri açtığında, başlayıp
bitirememelerinden korkan Höranım isteksiz görünür. Hasan: arsayı alırız, ev için
gerekli parayı biriktirinceye kadar ev yapmaya kalkışmayız. Arsayı alırsak,
delik yerine açılır kapanır pencere yaparız. Ayrıca hayırsız biri arsayı alırsa
pencere için huzurumuz kaçabilir der. Kuşkularını tam atamayan karısı, hayırlısı
olsun diyerek ne tam karşı çıkar nede tam hem fikir olur. Mehmet amcanın ustaca yönetimi ile arsayı
oldukça iyi fiyata alırlar. Hasan bir taraf dan karısına verdiği söz nedeni ile
ev yapmaya başlamaz. Ama sabah akşam inşa edecekleri evin projesini kafasında
kurmaya başlar. Kafasında; dayısının kayın validesine sattığı ev örneği
vardır. O evde gördüğü eksiklikleri
giderip ileride keşke dememek için görüşlerine çok değer verdiği Köy enstitü
mezunu yandan bacanak olan Öğretmen Süleyman Ayaz'a sıklıkla fikir danışır. Hasan'ın
değişik zamanlarda yaptığı konuşmalar özetle şöyledir: yüzlerce yıl ihmal
edilen Anadolu insanı; son on beş yirmi yıldır Balkan harbinde, birinci dünya
savaşında ve kurtuluş savaşlarında sürekli savaşmış bıyığı bile bitmemiş gençlerden
başlayarak tüm eli ayağı tutan erkekler yılarca askerlik yaparak, çoğu
cephelerde ölmüş. Köyde yaşlı, iş den düşmüş erkekler ve kadınlar yüzlerce yıl
önce ki babadan kalma yöntemlerle çiftçilik yapmaya çalışmışlardır. Toprağın
iyi işlenememesi sonucu köylü ne kendini nede hayvanlarını tam besleyebilmiş.
Kurtuluş savaşı sonrası Cumhuriyet kurulup, yaraların sarılmaya başladığında bu
sever de ikinci Dünya savaşı başlamış. Ülkeyi yönetenlerin ustaca manevraları
ile savaşa girilmemiş olmasına karşın, Her an savaşa girilebileceği korkusu ile
hazırlıklı olmak zorunda kalınmıştı. Bu nedenle savaş yılları gibi tekrar
sıkıntıya düşülmüş. Savaşa girmemenin sonucu can kaybı vermeyen ülke ikinci
dünya savaşından sonra genç nüfusun artması, çalışan insan gücünü de artırdı. Hızlı
bir şekilde yetiştirilen öğretmenler; hem yeni açılan okullarda öğrencileri
eğitirken, köylünün de daha bilinçli çiftçilik yapmasına öncülük yaptılar.
Yavaş da olsa tekniğin tarıma girmesi 'traktör, biçer döver v.s.' Arpa buğday
üretiminden başka bilgisi olmayan köylünün; 'pamuk, pancar' gibi sanayi
ürünlerini üretir duruma gelmesi tüm insanların gelir durumunu artırdı. Daha
insanca yaşamaya başladı. Eskiden gaz gitmesin diye odun ateşinde aydınlanmaya
çalışırken her evde artık gaz lambası yakılır, kahvehane ve cami de lüks ile
aydınlatılır olmuştur. Kahvede çay parası ödemekten korkarken, şimdi evine çay,
kahve takımı alıp evinde bunları demlemektedir. Cumhuriyetin kurulması ile kısaca
gelişmeleri anlatan Süleyman öğretmen; ev içinde şu önerileri yapar: Yapmak
istediğin evin şeklini kafanda oluştur. Karınla ve Mehmet amca gibi aklı
erenlerle tartış, bende zaman zaman sana fikirler veririm, yapacak olduğun evin
tam şekline karar verdikten sonra ölçer biçer, ana evi en geniş olacak şekilde
kağıt üzerine yerleştiririz. Ekmek evi, ahır ve samanlık olarak kullanacağın
yerleri arazi üzerinde saptarız. Öncelikle ana ev içim gerekli kerpiç, kiremit,
tuğla, mertek ve özlerin sayılarını ve çaplarını belirleriz. Dükkanın
sermayesini azaltmadan, hat da artırarak ev için para biriktirmeye başlar, para biriktirdikçe ihtiyaçları pey der pey
tedarik edersin. Tüm malzemeleri hazırlayıp, ustaların ve amelelere verecek
parayı da tedarik edince iki - üç ay içerisinde temeli atar çatıyı kapatırsın.
Hasan; Süleyman öğretmenin de sıklıkla belirttiği gibi önce dükkanın
sermayesinin artırılmasına dikkat eder. Köylüler ektikleri topraktan daha iyi
verim alırken, Sarayköy, Aydın ve Söke ovalarına mevsimlik işçi olarak gidip bu
güne kadar rüyalarında bile görmedikleri para miktarlarını kazana bilmektedirler.
Ellerine para geçen köylüler daha önce uzaktan baktıkları birçok maddeyi
alabilecek duruma gelmeleri, yeni gereksinimleri ortaya çıkarıyor, bunlara
cevap vermek için öğretmenin dediği gibi sermayenin güçlü olmasını gerekmektedir. Koyunların
tavukların iyi beslenmeleri dükkanın getirisi kadar olmasa bile sermayenin artmasında
hayli katkıda bulunurken, alış verişin yükselmesi de umduklarından daha fazla
gelir elde etmelerine neden olmaktadır.
Gelirlerinin artması iki üç yıl içerisinde
ev yapabileceklerini düşünen karı koca; daha kısa sürede hayallerine kavuşabileceklerini
düşünmeye başladılar. Karı koca yapacakları evi şöyle tasarlarlar: alt kat da dört oda girişin çıkışın
sağlanacağı geniş bir koridor(salon) içten yukarıya çıkılacak merdiven olacak.
Üst kat da alt katın aynısı olacak. eve giriş-çıkış iki taraf dan yapılacak,
üst kattaki odalarda en az bir pencere birer niş olacak. Bir çift kanatlı
kapıdan geçilen balkon ve bir de dam üstü kapısı olacak. Arsanın eninin en geniş
olduğu yere ana ev yapılacak. Kararlaştırılan yere; öncelikle temelden, çatıya
yapılacak inşaat için ne kadar Kerpiç, kiremit, tuğla, mertek ve özün
gerekeceği öğretmen Süleyman Ayaz tarafından hesaplanır. Miktarları
belirlenen kiremit ve tuğla parası birikince, Denizli'den tedarik edilip,
Mehmet amcanın evinde ki boş odaya istiflenir. Mertek ve özlerin çürümeye karşı
en dayanıklı olan ardıç ağacından olmasına karar verildi ve parası biriktirince
söz konusu malzemeler göçmen köyü olan Hayrettin'den inşaat sırasında eve
teslim edilmek koşuluyla satın alındı. Bahar başlangıcı Zıyıncak gölünde su
birikmesi ile hesaplanan sayıda kerpiç kesildi. Ev
yapılıncaya kadar geçen zaman da Koca Fatma'nın bir türlü izin vermediği
eferlikler mahallelinin hizmetine sunuldu. Gerekli parayı kuruşu kuruşuna
hesaplayan Hasan'ın içi rahattı ama Höranım tedirginliğini bir türlü atamıyordu...
Tüm gerekli
malzemeler tamamlandı, çalışanların ücretleri ve ekstra çıkabilecek giderler
göz önüne alınarak nakit para biriktirildikten sonra inşaata başlandı. İnşaata gidip gelmek için ekmek evinden bir
insanın geçebileceği geçici bir delik açıldı. İlk sorun temel kazıldığı
sırada çıktı. Evin güney doğu ve kuzey batı tarafındaki temellerde çok yumuşak
birer ikişer metre derinlikte, altmış yetmiş santimetre çapında üç bölgede çok
yumuşak kısımlar vardı. Bu sorunun nasıl çözüleceği düşünülürken önceden var
olan dedikodu daha da alevlendi. Dedi
kodu şuydu: Daha dün yiyecek ekmeğe muhtaç Hasan, nasıl böyle bir ev yapmaya
kalkar. Kesinlikle Koca Fatma'nın evinde gömü buldu. Bulunan gömü miktarı
hakkında değişik rivayetler vardı. Dedikodular o kadar inandırıcıydı ki
hızlarını alamayan yakınlar; Höranım ve Hasan'a sormaktan kendilerini
alamıyorlardı. Hasan
ve Höranım'ın sorunu ise, temeldeki nasıl oluştuğuna akıl erdirilemeyen çok
yumuşak bölgelerdeki sorun nasıl? giderileceği idi. İmdada Satı Süleyman dayı
yetişti: bunlar eskiden kullanılan zahire kuyuları olabilir. Sert bölge
bulununcaya kadar kazılıp içerisini taşla dolduralım önerisini getirdi. Dereli
Ali, Alirıza dayı ve Karakızların Veli ustaların da aklı bu öneriye yatınca,
sorun çözüldü. İlk
günler çalışan işçi sayısının az olması Horanım'a bir yardımcı gerektirmiyordu.
İlerleyen günlerde hazırlıkların azalması, çalışan sayını artması ve taş ve kerpiçlerin
birbirine bağlayacak çamur için suyun temini onu, hayli zorluyordu. Gece geç saatlere kadar ertesi gün
kullanılacak su; kuyulardan ve çeşmelerden teneke ve kovalarla taşınmak ve
çalışanların yiyeceği yufka etmeği geceleri yapılmak zorundaydı. Evlendiği günden
beri yıldızının barışmadığı kayın anasından gerekli yardımı alamayan Horanım,
her fırsatta yardımına koştuğu kendi anasın yardımcı olmasını ister. Ne yazık
ki kendi işlerinin çokluğu gerekçesi ile istediği yardımı alamaz. İş başa düşmüştür. On- on bir yaşlarındaki
kızı Kezban imdadına koşar. Hem su taşımada hem yemeklerin hazırlanmasında ve
yufka yapımında yaşından beklenmeyen beceriler göstererek anasının en büyük
yardımcısı olur. Dükkandan ayrılamamakta olan Hasan, arada bir boş zaman
yakaladığında, oğlunu dükkana bırakıp kızına ve karısına yardıma koşmak ister.
Ama oğlunun mızıkçılığı ile uğraşmak zorunda kalıyordu... Birinci katın
duvarları bitmek üzeriyken, ikinci katı ve çatıyı taşıyacak mertek ve özler,
iki sorunla beraber gelmişti. Birinci
sorun, bu ağaçlar kaçaktı. İnşaata konmadan şikayet üzerine veya tesadüfen
ormancılar (orman koruma memurları) tarafından
yakalanması. İkinci sorun iki adet sekiz metrelik öz evin sağına ve soluna
yerleştirilecek. Ama on metrelik ortaya konacak iki adet öz yerine, bir tane
beklenilenden oldukça kalın öz gelmiştir. Bu öz; uzunlamasına, ortasından
düzgünce ayrılabilirse sorun çözülecektir. Fakat köyde ne bir hızar ne de bunu
ortadan testere ile biçecek usta vardır. Özleri getiren Macırlar,(Muhacir) kendilerine
yemek ve yatacak yer verilirse bu sorunu ücreti karşılığında çözebileceklerini
söylerler. Birinci sorunun çözümü şansa
kalmışken, ikinci sorunun çözümü için yatacak yer ayarlanır. Macırlar uygun bir iskele oluşturarak, biri
özün üstünde diğeri altında çok büyük testere ile düzgün bir şekilde on günde sorunu
çözerler. Bu uygulama köylünün hayli ilgisini çeker. Sirkte tel üstünde yürüyen
cambaz seyretmeye gider gibi herkes macırların bu kadar kalın özü ortasından
uzunlamasına nasıl düzgünce ikiye ayırdıklarını izlerler.
Üç ustaya hizmet eden beş işçinin
canla başla çalışmaları sonunda Eylül ayı sonunda evin dış duvarları örülüp,
çatısı her hangi bir sorun olmadan kapatıldı. Eski ailesi; bahar başlangıcına
kadar evle ilgili bir şey yapmamaya karar verirler. Çünkü ne fiziki ne de
parasal durumları, bir hareket etmeye elverişli idi. Ne var ki iki eşli amcaoğlu
Musa evinin sıkışıklığı nedeni ile sorunlar yaşadığını belirtip, eski evlerine
talip olunca durum değişti. Eski evin
karşılığı alınacak para ile altta ve üstte birer oda hazırlanıp hemen yeni eve
taşınılabilirdi. Odalar hazırlandı. Eve taşınılacak ama merdivenin yerleştirme
sorunu var. Hemen bir çözüm bulunamayınca eski evde boşa çıkacak merdiveni
geçici olarak monte etmeye karar verilir. Fakat merdivenin boyu kısadır. Bu
sorunda alt ayaklarına yarım metre uzunluğunda kırk elli santim çapında iki
kütük yerleştirerek, oldukça dik ama iş gören, korkulukları olmayan bir
merdivenle üst kata çıkış-iniş sağlanır. Kapı
ve pencere boşlukları artan kerpiçlerle geçici olarak kapatılır. Koyunlar ve
tavuklar içinde uygun geçici yerler hazırlanır. Eski evden yeni eve yangından
mal kaçırırcasına taşınılır. Tüm
zorluklara karşın herkes bu durumdan memnundur. Horanım, sabah Güneşi doğar
doğmaz evin içini doldurmasından, havalandırma yapabileceği bir pencereye
kavuşmasından, koyun ve tavuklarının serbestçe avluda dolaşabilmelerinden,
çocuklar aydınlık bir evde ders çalışmaktan ve Hasan'da yüzünün akıyla herkesi
şaşırtan başarısından dolayı mutludurlar. Önceki evde daha bağımsız bir odası
olan ebe,(babaanne) bu durumdan pek memnun değildir ama bu sevinci bozmamak
için sesini çıkarmaz. Merdivenin
dikliği ve korkuluklarının olmaması anneyi rahatsız etmekte, çocuklarını
dikkatli olmaları için sıklıkla uyarmaktadır. Eve taşındıklarının dördüncü
beşinci ayında Hasan'ın Ölen büyük ablasını öksüz kızı Feride'nin düğünü vardır.
Güve(damat) Alibey'de Höranım'ın akrabasıdır. Ev sahibi oldukları düğün evinden
evlerine gece yarısı dönerler. Her zaman gündüzden yaptığı hazırlıkları o gün
yapamayan Horanım, sabah çok erken kalkarak, sabah namazından önce köz olacak odunlarla doldurduğu sobayı yakar.
Kocasının aptes ve koyunlara ılıştırılmış su verebilmek için gerekli suları;
iki kova ile yukarı taşıyıp, kapıyı açmaya çalışırken paldır küldür aşağıya
düşer. Gürültüye kocası, çocuklar ve ebe uyanır. Ebenin getirdiği kandilin(şinanay)
ışığında; buz gibi suyla ıslanmış Horanım, suç işlemiş gibi utanarak ayağa
kalkmaya çalışır. Allah'dan her hangi bir sağlık sorunu yoktur. Hepsi derin bir
nefes alırlar... Kendini kısa sürede toparlayan Horanım; kocasını camiye
yollar, dükkana mangalla közü götürür, koyunlarını sabah bakımını yapar,
erkenden düğün evine çocukları ve kayın anası ile gider.
Sabah yoğun alış verişlerini bitiren
Hasan, Mehmet amcası ile sabaha karşı yaşadıkları sorunu paylaşır, bir an önce
merdiven sorunu halletmesi gerektiğini düşünmektedir. Konu üzerinde kafa
yorarken, alış verişe gelen Öğretmen Ali Bacaksız sohbete katılır. Olayı
yerinde incelemek için eve giderler. Tek çıkar yol; giriş- sağdaki odanın elli-altmış
santim enine daraltılması olacaktır. Merdivenin yerleştirme sorunu çözülür
çözülmez Hasan marangoz kuyrukçu Hüseyin'le en kısa zamanda merdivenin
yapılması konusunda anlaşma yapar. Düğün
biter aradan bir iki gün geçmiştir, koyunları süreye götürüp, dönen Horanım;
eşeğe hazırlanmış tahta ve dilmeleri yükleyen Kuyrukçu Hüseyin'e, abi sabah
sabah kime gidiyorsun? diye sorar. Size merdiven yapmaya geliyorum yanıtı
üzerine, soluğu kocasının yanında alır. Soluk bile almadan bu nereden çıktı,
elimizde ev için paramı kaldı? Dükkanım sermayesini eve mi harcayacaksın?
sorularını peş peşe sıralar. Hasan, gayet sakin karısını kendi oturduğu
sandalyeye oturtur ve şunları söyler: O gün düştüğünde elinde bakraçlar yerine
mangal olsaydı, bir yerlerin yansa, yangın çıksaydı, ya da çocukların başına
merdiven yüzünden her hangi şey gelseydi, para bizi kurtarır mıydı? merak etme
sen çok para da tutmuyor, sadece kullandığımız odaya kadar yapılacak der. Önce
kendi dikkatsizliğinin buna neden olduğunu düşünen Horanım, çocuklara bir
şeyler olmasını göz önüne alarak itirazından vazgeçer ve ustaya yemek
hazırlamak için hemen eve gider.
Merdivenin yapılması evi daha rahat
kullanılır hale getirdi. Kışı huzur içerisinde geçirirler. Para biriktikçe
diğer odaların inşaatını tamamlamak isteyen Hasan'a karısı katılmaz. Bir an
önce koyunlar için ahır, samanlık ve birde ekmek evi yapılmasının daha acil
olduğu fikrindedir. Karısının düşüncesinin daha uygun olduğuna için, oradan
başlanan inşaatı tamamlama işlemi; bir buçuk iki yılda tamamen borçsuz,
harçsız- kazasız, belasız bitirilir. Karı koca bundan sonraları neyi
hedefleyeceklerini sık sık konuşmaya başlarlar. Şu
karara varırlar: Dükkânın sermayesi dışında birikecek parayla bağ, tarla v.s.
alma yerine oğlanın okutulması için para biriktirmektir…
Her gün sabah namazı ile birlikte
anası ile koyun otlatmaya giden Mesut, derse geç kalmak istemediğinden anasını eve
dönmeleri gerektiğini belirterek her zaman olduğu gibi, ikide bir uyarır. Anası;
okulun açılmasına hayli zaman olduğunu, kuzuların biraz daha otlaması
gerektiğini, kendisinin de yeterli ot toplamadığını oğluna anlatmaya çalışır.
Anasını, sürekli uyarması anasının sabrını taşırır ve el görmesin diye oradaki
çukura sokarak oğlunu pataklar. Yoldan geçmekte olan sınıf arkadaşı kızın,
sınıf da Mesut'un yediği dayağı anlatması onu, dayaktan daha fazla incitir.
İş yaparken sağlığına hiç dikkat
etmeyen Horanım bahar aylarını sonlarına
doğru hastalanır: Kahveci Ali (berber,dişçi,hasta bakıcı v.s.)her gün kupa
vurmaya gelmektedir. Yukarıya çıkıp inmemek için marangozların tahtaları,
dilmeleri hazırlamak da kullandıkları iskele üzerine yatak yapılıp Höranım'ın
orada yatması sağlanır. O gün Kahveci Ali bağına gittiği için gelememiş,
kupanın nasıl vurulduğunu öğrendiğini düşünen Hasan, karısına kupayı vurmaya
kalkar. Hazırlıkları yapar, karısını
yüzükoyun yatırır, cam bardakların içerisindeki havayı boşatmak için telin
ucundaki pamuğu ispirtoyla ıslatır ve ateşler. Telaşlanan Hasan, ispirto
şişesini karısının üstüne, etrafa döker, etraf birden yanmaya başlar. Ebe ve Hasan
telaştan ne yapacaklarını şaşırırlar. Hasta Horanım, hemen yorganı üzerine
örterek alevlerin hava ile temasını keser, yangının büyümesini önler. Bu
kargaşa arasında anası oğluna şöyle söylenmektedir: Eli şişeli doktor gibi
çalım satarak eve gelirken gelini yakacaktın...
Yaklaşık ayda bir şehre gidip eksilen
malları takviye eden Hasan bu sefer köye dönüşte canı çok sıkkındır. Malları
raflara döşerken karısının senin bir sıkıntın var, ne sorunun var? gibi
sorularına şu yanıtı verir: Garaja artık at arabası giremeyecekmiş, malları bir
yerde toplamak hayli zamanımı alıyor. Malları, at arabası ile garajın yakınına getirip,
oradan otobüse tekrar elle taşıyacağım. Kısa sürede bu işi nasıl başaracağımı
bilemiyorum der. Biz; “inatçı ve kararlı çalışmalarımızla ne zorlukların
üstesinden geldik, bu sorunumu çözemeyeceksin, bir hal yolu bulunur, canını
sıktığın şeye bak” . Malların önemli bölümünü yerleştirdikten sonra eve erken
giderler. Oğlan;
ablasıyla sene sonu müsameresi hakkında konuşmaktadırlar. Şehre, her gittiğinde
bolca getirdiği ve köyde pek bulunmayan meyvelerden getirmesini karısından
isterken, oğlundan da müsamerede aldığı roller hakkında bilgi vermesini ister. "Her
yıl sene sonunda gelenek hale gelmiş, genellikle dördüncü, beşinci sınıfta ki
öğrenciler; öğretmenlerinin yönlendirmesi ile skeçler, şiirler, hikaye
anlatımları, folklor gösterileri v.s. hazırlıklarını velilerine ve köylüye
sunarlar". İlk defa böyle bir gösteriye çıkacak oğlan; yapacağı işleri
öyle abartarak anlatır ki, gösteri gerçekleştirildikten sonra, abarttığı için
çok utanır.
At arabasının garaja girmeyeceği
kararından sonra ilk şehre mal almaya gidişinde Hasan, alış verişini yetiştirip
yetiştirme konusunda hayli endişelidir. Garaja indiğinde köyde iyi arkadaş
olduğu ve şehre taşınmış olan Sarı Veli hamallığa başlamış olduğunu görür. Aldığı malları koymak için her seferinde
yanında götürdüğü kapları, Sarı Veli ile mal alacağı mağazalara birlikte
taşırlar. Alınan malların otobüse
taşınması için şu karara varırlar: yoğunlukla alış veriş yaptığı, birbirine çok
yakın iki mağaza dışında aldıklarını pey der pey Sarı Veli otobüse taşıyacak,
uzun mesafeye hamalın taşıyamayacağı mallar at arabası ile garajın yakınına
getirilip oradan otobüse birlikte taşıyacaklar. Bu gelişme Hasan'ın
endişelerini giderirken, başka bir kolaylığı da yanında getirir. Şehre gidip
gelme periyodu dışında eksilen, alınacak ve yerleri belli olan malların
siparişi bir pusula, tahmini tutarı ile şoför, muavin veya güvendiği bir yolcu
ile Sarı Veliye ulaştırılacak. O da
ilgili yerden malı alıp otobüse teslim edecek. Bu durumda müşteriye mal kalmadı
yanıtı verdirmeyecek. Bir taşla iki kuş vuran Hasan, köye neşeli dönecektir.
Düğünlere pek meraklı olmayan oğlan o
gün mahalle arkadaşı Osman Armut ile komşudaki düğüne gider. Yerlerdeki kar
erimiş her yer vıcık vıcık çamurdur. Kız
evinden gelin alınmış; önde gençler hora teperek, arkada davulcu gurubu, onun
arkasında halk cami etrafında geleneksel turunu atmaktadır. Dükkânın önünden
geçerken fındık fıstık almak için dükkâna uğrayan Mesut'un dizlerine kadar
sırıl sıklam ıslanmış olduğunu gören anası; oğlunun ayakkabılarını çorabı
çıkarır, yenilerini evden getirmeye gider. Düğün kortejini kaçırmak istemeyen
oğlan; babasının müşteri ile ilgilenmesinden yararlanır, çıplak ayakla kortejin
peşinden gider. Evden dönen anası oğlunun arkasından koşar. Anasının geldiğini
gören Mesut, anasından kurtulmak için çaydan köy dışına kaçmaya başlar. Anası,
çıplak ayakla buz gibi yerlere basan oğlunun hastalanacağını düşündüğünden
peşini bırakmaz. Oğlan kaçar ana kovalar, enerjisi biten oğlan, aşağı okulun
lojmanın güneşten ısınmış balkonunda anasının gelmesini beklemeye başlar. Anası
üzerindeki ceketine oğlunu sarar, kucaklayarak eve götürür.
O akşam evde konuk olduğu için dükkan
erken kapatılmıştır. Konukların çocukları ile beraber oynayan çocuklar,
konuklar evden ayrılıncaya kadar uyumamışlardır. Konuklar gider gitmez oğlu,
babasına bir soruyu üzgün şekilde sorar. Baba soruyu yanıtlamadan önce oğlunun
niçin üzgün olduğunu öğrenmek ister. Arkadaşları öküz güderken yaşadıkları
öküzlerin bölek tutması olayını anlattıklarında, bölek tutması ne? dediğin de
onların, onun cahilliğine gülmeleridir... Kır işlerini hiç bilmeyen kızına ve
kuzu gütmekten başka çiftçilik tabirlerini ve aletlerini bilmeyen oğluna
bunların tek tek anlatması gerektiğine inanan baba bildiklerini bir bir
anlatır.
Bölek tutması: ilk Bahar ve Yaz
aylarında ovada öküz otlatırken keneye benzer bir böceğin hayvanların
kuyruklarının altına girerek onları ısırıp feci şekilde canlarını yakması ve
ısırılan hayvanın bilinçsizce çok hızlı koşarak olay yerinden uzaklaşmasıdır.
Tırmık:Bir buçuk iki metre
uzunluğunda on santim eninde dilmeye on on beş santim aralıklarla parmak
kalınlığında sivri uçlu yirmi santim uzunluğunda yerleştirilmiş çubuklardan
oluşur, bir kişi tarafından sivri uçları yere gelecek şekilde çekilebilmesi
içinde bir sapa sahiptir.. Yerlerde
kalan ekinleri toplamak için kullanılır. Demir olanları da vardır.
Ananat: Yolunmuş veya biçilmiş ekin
saplarını; kağnı ve/veya arabaya aktarmak için kullanılır. Bir metre civarında
çatal ağaç dalına aynı uzunlukta tekli bir ağaç dalı ilavesi ile üç üçgen oluşturulan yapının bir buçuk iki
metre sapı vardır.
Dirgen:Yirmi otuz santim uzunluğunda
çatal, bir buçuk iki metre sapı olan, harman kenarlarını toplamakta kullanılan
bir alettir.
Yaba: Tınaz savurmakta kullanılan,
yaklaşık otuz, kırk santim en- boyda ortası hafif oyulmuş, dört parmaklı, bir
kişi tarafından kullanılan uygun saplı bir alettir.
Yabaltı: Yabanın daha büyüğü, samanın
arabaya yüklenmesinde kullanılır.
Düven: Hasat edilen ekinlerin
tanelerin, samanın birbirinden ayrılması için onları parçalamaya yarayan altı
çakmak taşları döşenmiş ön tarafı kavisli yaklaşık iki metre boyunda elli
santim eninde kalın iki adat tahtanın birleşmesiyle oluşturulur.
Harman:Hasat edilen ekinlerin; düvenle
parçalanıp tane ve samanın birbirinden ayrılacak konuma getirebilmek için koni
şeklinde yığılmasıdır.
Gel Beri: harman yığınından sapları
düven altına çekmeye yarar. 50-60 derece açıklıkta bir tarafı altmış santimetre
diğer tarafı yüz elli santimetre civarında bilek kalınlığında çengel sopa.
Boksalık:Konik haldeki harmanın
öküzlerle sürülürken hayvanların boklarının malamaya karışmamasının önlemek
için öküzlerin kıçına tutulan ağaç bardak kırığıdır.
Malama: Ekin saplarının, tane ve
saman karışımı haldeki parçalanmış hali.
Tınaz: Uygun rüzgarın yardımı ile
saman ve tanelerin ayrılabilmesi için malamanın üçgen prizma şeklinde
yığılması.
Boyunduruk: Öküzlerin kağnıyı,
arabayı, düveni v.s. çeke bilmesi için söz konusu aletlerin okları ile
bağlantıyı saylayan ve öküzlerin boyunlarına geçirilen mekanizmadır.
Saban: Toprağın sürülmesinde
kullanılan en eski sürme aracıdır,
Pulluk: Sabandan sonra geliştirilmiş
demirden imal edilen toprağı sürme aletidir.
Övendire: Yaklaşık bir buçuk metre
uzunluğunda ucu mudullu arkası pullukta biriken toprağı kazımak için kullanılan
üçgen şeklindeki demir bir parça takılmış başparmak kalınlığında bir sopadır.
Öküzleri yönlendirmede kullanılır.
Semer: Eşeklerin yük taşıması için
sırtına konan, aynı zamanda insanların eşeğe binmesine yarayan iskeleti ağaçtan
olan yastıktır.
Hasan bunları çocuklarına anlatırken
karısı çoktan uyumuştur. Ebe de aşağıdan seslenir: dünün dün vakti oldu yatın
artık. Her zaman olduğu gibi oğlan babası ile kız anası ile ayrı yataklarda
yatarlar. Bu
yıl ilk okulu bitirecek olan kızının hala nüfus cüzdanı yoktur. Okuldan mezun
olması için gerekli olduğunu öğretmeni söyler. Bunun için nahiyeye gidip nüfus
cüzdanını çıkarılması gerekir. Nüfus memurunun sorması üzerine kızının yaşını
hesaplamaya çalışan Hasan işin içinden çıkamaz. Memur ne için çıkartmak
istediğini sorar. İlk okulu bitireceği ve diploma alması için yanıtını verir.
Memur kendine göre yaş tayin eder, ayı, günü belli olmayan sadece doğum yılı
olan bir nüfus cüzdanını hazırlar.
Gelecek yıl ilkokulu bitirecek oğlu içinde aynı koşullarda nüfus cüzdanı
hazırlanır. O güne kadar gerçek de var olup, nüfus da kayıtları olmayan iki
çocuk nüfusa geçirilir...
Bahar ayının ortalarında Horanım
tavukları için kümes yapmaktadır. Öğle yemeği için gelen kızı hemen üstünü
değiştirip anasının yardımına koşar. Arkadaşları ile yolda oyun oynayarak vakit
geçiren Mesut, eve gelir gelmez hemen yemek yiyip okula gitmek istediğini
anasına söyler. Anası az bir işinin kaldığını bitirir bitirmez sofrayı
kuracağını söyler. Kendisi yardım etmediği gibi ablasının çalışmasına engel
olmaya çalışan oğlanı anası sert bir şekilde uyarır. Uyarıya kulak asmayan
oğlan anasını da sürekli yemek istediğini söyleyerek taciz eder. Anası oğlunu
dövmek için üzerine yürüdüğünde oğlan dam üstüne kaçar. Anasının arkasından
geldiğini gören oğlan iki metrelik dam üstünden yere atlar ve kaçmaya başlar.
Anasının arkasından geldiğini anlayarak aşağı okulun kızlar tuvaletine
saklanır. Yemeğe gitmeyip, kaya oynamakta olan kızlar, anasının oğlunu sorması
üzerine kızlar tuvaletinde olduğunu söylerler. Kulağından yakalayan ana, oğlunu
döve döve eve getirir, kümes işini bitirip yemeklerini yedirir, ceplerini
fındık, fıstık ve çeşitli şekerlerle doldurup okula gönderir. İki kardeş okula
geldiklerinde öğrenciler sıra olmuş dersliklere girmek için öğretmenlerinin
komutunu beklemektedirler.
İlkokulu bitiren kız; hiç bir ücret,
hediye veya başka bir karşılık almadan ilkokulu bitiren çocuklara kuran dersi
veren Topal Ömer (Höranım'ın babasının amca oğlu)amcaya gönderilir. Hasan;
her ay dükkanın gelirini ayrı olarak biriktirir, şehre alış verişe gittiğinde
önceden kalmış veya ara siparişlerden oluşmuş borçları ve yeni aldığı malların
tutarını ödedikten sonra artan paranın kar olduğunu saptar. O parayı ortaokula
göndermeyi düşündüğü oğlu için biriktirmekte olduğu paraların yanına koyar. Bu
paradan dükkân veya eş dost için alırsa bunları kayıt eder. Geri geldiğinde
hemen yerine koyar. Eski
evde genellikle Hüsem amca - aşa( Ayşe) abaların evinde akşamları toplanılırken
yeni eve diğer komşularda gelmeye başlar. Bunlardan Mollamat karısı lakaplı
teyze geldiğinde, çocuklar çok keyif alılar. Çünkü çok güzel hikayeler anlatır
ve onlara hayat dersleri verirdi. Birçok
anlattığı hikâye ve ders verici öğütlerinden iki tanesinden bahsetmeden
geçemeyeceğim. İlk hikâye şu;
Göçebe hayatı yaşanırken oba reisinin karısı ölmüş, uygun bir yer defnedilip
etrafı basit taşlarla çevrilmiştir. Aradan bir iki yıl geçip aynı yöreden oba
geçerken baba; çocuklarına yola devam etmelerini söyleyip, kendisi ölen karısını
mezarına dua etmeye gider. Bildiği bir iki duayı okuduktan sonra, karısının
yokluğuna alışamayan baba duayı şu şekilde bitirir: Yayladan yaylaya göçürdüm,
soğuk sularını içirdim. Neyine sıkıldın da erkenden öldün be am..na geçirdiğim.
Öğüt
ise kısaca şöyleydi: Anandan, babandan, ağadan korkarak iş yapma, iş yaparken ve
çevreyle ilişkilerinde; tek korkacağın yer vicdanın olsun. Bitişik
komşu Armutların Meryem teyze ise yaz aylarında dam üstünde; ekin yolarken bağ
bozarken komşuların arasında geçen komik olayları anlatırken, çocuklar gülmekten
yerlere yatarlardı. Çocukları en çok güldüren olayların birisi şöyleydi:
Sığırtmaç Samıt(sağır) Hasan'lara o gün gelen hayır adak etten karısı Küsün,
topalak(sulu terbiyeli köfte) yemeği yapmış. Büyük baş hayvanları otlatmaktan
dönen Hasan iştahla sofraya oturur. Karısı köfteleri ikişer üçer yemeye
başlayınca ona, birer birer yemesini söyler. Karısının arada bir sunumlarında
fazla köfte yediğini gören Hasan
sinirlenir ve karısına bağırır: dinini si.....iğim b i r b i r ye diye...
Her mahallede bir veya iki ailenin
evi yol geçen hanı gibidir. Bu mahalledeki evde Kayaların evidir. Kaya dayı
pazarcılık yaparak evini geçindirirdi. Onun için sürekli köyün dışındadır.
Karısı, dul ablası, kızı ve üç oğlu
beraber yaşarlar. Yufka ekmeği yapmak
için hemen hemen her gün ekmek evindedirler. Düzayak olan ekmek evi, tüm
komşuların, uzaktan gelip geçenlerin uğrak yeridir. Bahar aylarında ekmek
yapılırken, kırdan toplanmış otlardan mutlaka bükme(saç böreği)de yapılır. Nasibi
olan herkes bundan yararlanır. Her mevsim kuyruk yağı bulunan Höranım'dan da
bezdirmelere (iki bezeden yapılan kalın yufka) sürülmek için kuyruk yağı
istenir. Hayvanların yiyemediği kes(iri saman)ile pişirilen ekmek işi bitince
özellikle kışın, sönmüş saman ateşinin sıcaklığında kölle (haranı içerisine
buğday, fasulye, nohut ve uygun miktarda su konur kapağı kapatılıp içerisine
kül kaçmasın diye haranı(tencere) ile kapağı arası hamur ile sıvanır) pişirilir.
Kış aylarında komşular evlerinde
hazırladıkları kavurga ve mısır patlağı kuru üzüm v.s. getirmeyi ihmal
etmezler. Yaz aylarında büyükler kayaların dam üstünde otururken, çocuklar üç-
dört grup olup, değişik oyunlar oynarlar. Hiç
bir evin kapısında kilit yoktur. Var olanlarda kilitlenmez. Ufak tefek
anlaşmazlıklar kısa sürede büyüklerin araya girmesi ile tatlıya bağlanır uzun
süren küslükler olmaz. Herkes her an birbirlerinin yardımına koşar.
Horanım; anasının, kız kardeşi için
ovadaki en değerli iki tarlayı satıvermesinden dolayı anasına hayli kırgındır.
O gün; tüm yıl çalışıp ürettikleri arpa ve buğdayı da damadının kamyonuna
yüklendiğini öğrenenince, akşam soluğu anasının evinde alır. Hoş beş den sonra
tarla satımının adaletsizliğinden ve bir yıl durup dinlenmeden açık çıplak
çalışarak ürettikleri mahsullerin, parasını alıp alamayacağınız bile belli
olmayan damadına vermesinin yanlışlığını kızgın olarak anlatmaya başladığında
Mustafa; sana ne oluyor biz çalışıyor ve biz üretiyoruz. İstediğimiz gibi
değerlendiririz deyince ortalık hayli sertleşir. Fevri davranışları olan
Mustafa ablasını balkondan aşağı atar. Horanımın feryadına komşular yetişir.
Akraba olan komşular olay büyümesin diye kocasına değil, abisine haber
verirler. Abisi kardeşini sırtına alarak kendi evine götürür. Orada önemli bir
sağlık sorunu olmadığı anlaşılır. Ufak tefek sıyrıklar tedavi edilir. Sinirlerinin
yatışmasını ve yüzünde oluşan morlukları kocası görüp olay çıkartmaması için
kocasının dükkanı kapatıp, yatmasından sonra evine döner. Sabah başını iyice
koca yağlıkla (dastar) saran Horanım; kocasını sorusu üzerine başım ağrıyor
onun için sıkıca yağlıkla sardım diyerek olayı geçiştirir. Kuşluk
yemeği öncesinde bazı duyumlar alan kocası, yemekte hala karısının başının
sarılı olduğunu görünce; durumdan şüphelenir ve gerçeğin ne olduğunu
açıklamasını ister. Kocasından bir olay çıkarmayacağı sözü alarak, akşam ki
gelişmeyi kısaca anlatır. Kendisi de;
bir daha anasının hiç bir işine koşmayacağını ve mallarını nasıl değerlendirirlerse
değerlendirsinler karışmayacağı sözü verir.
Mustafa o yaz askerdir. Anası gelini
Fatma ile tüm işlerin üstesinden gelmeye çalışmaktadırlar. Horanım; yardımlarına
gidemediği için içi içine sığmamakta ama kendine ve kocasına verdiği söz nedeni
ile de bir şey yapamamaktadır... Kuşluk yemeğinden sonra arka kapıdan oğlunu,
ebesine yardıma gönderir. Ebesi çocuğun bir yardımı olmayacağını düşünür, ama
güneşin altında pişen bir- bir buçuk yaşlarındaki torunu Sezai'yi eve
götürmesini ister. Eve kan ter
içerisinde dönen iki çocuğu yıkayıp, Sezai'nin karnını doyurup, hep birlikte
uyurlar. Kocasından gizli yaptığı bu işi unutarak, yeğeni uyanınca sırtına alıp
kayaların ekmek yaptığı yere gider. Orada birkaç komşu sohbet etmektedir.
Mahalle dışından bir kadın, Sezai'nin başının ne kadar büyük olduğunu söylemesi
üzerine; (akrabaları hakkında söylenen en ufak olumsuzluğa dayanamaz) gözünü
kapatıp, ağzını açarak sözü söyleyen kadına her türlü hakareti yağdırmaya
başlar. Gürültüye gelmekte olan kocasını gören Horanım çocuğu kucaklayarak,
kaçar gibi evin yolunu tutar. Arkasından eve gelen kocası bu çocuk nereden
geldi? diye sorar. Anamın ve gelinin,
yalnız çok yoğun çalışmalarına dayanamadım. Söz verdiğim için ben gidemiyorum
ama oğlanı arka kapıdan onların harman yerine gönderdim. Anamda onun yapacağı
iş olmadığından Sezai'yi buraya göndermiş. Kocası derin bir nefes alarak iyi
yapmışsın bu bebenin suçu yok. Oğlan veya kızı sabahları erkenden ananlara
yolla, çocuğu buraya getirsinler, yoğun işler geçinceye kadar ona bak der ve
dükkana dönerken, karısının haksız yere haşladığı kadından özür dilemeyi
unutmaz.
Beşinci sınıf da okuyan çocuklar; oturdukları
mahallelere göre üçer-dörder kişilik kızlı, erkekli guruplara ayrılır;
öğretmenlerinin verdiği ödevleri, velilerin yardımı ile hazırlayıp, öğretmenin
denetiminde derste arkadaşlarına anlatırlar... Mesut,
Yıldırım, Recai ve Özcan'dan oluşan gurubun soruları ağırdır. Cumhuriyet,
Demokrasi nedir? Milli bayramların nedenleri nelerdir? Dört arkadaş bir araya
gelip bunları nasıl yanıtlayacaklarını düşünürken, Yıldırım; pazar günü onlara
gidersek amcasının(dedesinin kardeşi) bize yardımcı olabileceğini söyler. Pazar
günü Yıldırım’lara giden Mesut, kafası karışmış olarak eve döner. Oğlunun
canının neden sıkkın olduğunu soran Hasan oğlundan şu yanı alır: Baba ben her ne
zaman bu Aleller (Yıldırım'ın ana tarafından sülalesinin lakabı) ile ilgili bir
konuşmaya tanık olsam, onlar hakkında hiç de iyi bir söz duymam!!! Hatta
Çingene olduklarını bile söylerler...
Bu gün biz üç arkadaş onlara gittik.
Bizi amcası ve yengesi karşıladı. Hiç bir evde görmediğim bir odaya aldılar.
Odada kahvede oyun oynanan masalar gibi üstü örtülü bir masa, altı tane sandalye vardı. İki penceresi olan,
çok aydınlık odada, bizim dükkanın raflarından
çok raflar dolusu kitaplar vardı. Önce
bize sıcak süt ve bu güne kadar hiç görmediğim ve yemediğim, adının pasta,
kurabiye olduğunu öğrendiğim yiyecekler ikram ettiler. Sütümüzü içip
kurabiyeleri yedikten sonra amcası sorularımızın ne olduğunu sordu. Her
birimize birer kitap vererek yanıtları bulacağımız kısımları bize gösterdi. Bu
kısımları okuyarak yanıtları bulmamızı istedi. Her sorunun yanıtını uzun uzun
okuyarak bulduk ve defterlerimize geçirdik. İşimiz bittiğinde bize öğle yemeği
yedirdiler... Bunlar kötü insan olabilir mi? diye kafam karıştı...
Hasan derin bir nefes alarak oğluna
ne yanıt vereceğini düşündü... Oğlum bu aile de, birçok sülaleler (Macarlar, Kulallar,
Vidinliler, Süllerler, Kürtler, Gemeler v.s.)gibi köye uzunca bir süre önce
dışarıdan geldi. Hoş buraların yerlisi kim? kimse bilmiyor. Geldiklerinde
varlıklı değillermiş. Ama çok çalışkan ve bizler dedelerimizden babamızdan ne
gördüysek onu aynen yaparken, onlar; tarlalara, bağlara ve hayvanlara daha çok
bakım yaparak biz bire on alırken, onlar bire on beş hatta yirmi verim alırlar.
Köye ilk traktörü getirenlerden biride onlar. Köylü, harmanı kaldırıp kahvede
pişpirik oynarken onlar nasıl daha çok verim alırız diye kitap karıştırıp,
bilenlerin peşinde koşarlar. Sonuç da köyün en zenginlerinden biri oldular. Kim
tarla satmaya kalkarsa onlara başvurur. Çünkü en iyi parayı onlar verir.
Onların bilinçli çalışmalarını görmek istemeyen bizler, kıskançlığımızdan
onları kötüleyerek, aslı astarı olmayan iftiralar atarak aşağıladığımızı
sanıyoruz. Onlar çalıştıkça ilerliyor, zenginleşiyor. Bizler kıskandıkça
geriliyoruz, fakirleşiyoruz. Bu arada Emin abinin çok sıcakkanlı, yardım sever
biri olması yanında abisi Asım dayının ve kayın pederi Kasap oğlunun; insanları
horlayıp, kaba davranmalarının da kötü dedikoduların çıkmasında önemli payı
olduğunu düşünüyorum... Sözlerini Yunus Emre'nin şu sözü ile bitirir: Mal sahibi
mülk sahibi, hani bunun ilk sahibi, malda yalan mülk de yalan, var biraz sende
oyalan.
Cumhuriyetin ilanı ile; eşkıyalığın
ve ağalığın kalkması üzerine herkes daha
özgür çalışma ortamına kavuşup gelirlerini az da olsa artmış olması nedeni ile köylüler,(eskiden
haftalık, birkaç aylık yetecek un öğüte bilirlerdi) bir yıl süreyle yiyecekleri
ekmeklik un yapılması için (genellikle 1/3 arpa, 2/3 buğday dan oluşan)
değirmenlik hububat, son baharda hazırlanır. Değirmen deresindeki değirmenlere,
öğütülmeye; kağnı ve arabalarla konvoy halinde götürülür. Kaliteli
buğdayın kaynatılmasıyla elde edilen bulgurlar; bulgur taşı(yaklaşık on santim
kalınlığında, altmış santim çapında iki adet küçük değirmen taşından oluşur.
Alttaki taşın merkezinde on beş santim uzunluğunda bir çivi sabitlenmiş ve yaklaşık
on- on beş santimlik bir ağaç kelebek şeklindeki tahta parçası bu çiviye
geçirilir. Bu kelebek üsteki taşın rahat dönmesini ve yukarıdan konan bulgurun
öğütülerek kenarlara ulaştırılması sağlar. Üst taşın ortası deliktir, bulgur
buradan konur ve insan gücü ile çevrilebilmesi için bir ağaç kol dik olarak yerleştirilmiştir)
ın da öğütülür. Haşhaş
sürtme taşı;(Sürtünmeye karşı dayanıklı iki ayrı taştan yapılmıştır. Alt taşın yüzeyi
düz, kalınca şekilsizdir, üst taşın altı düz, iki elle tutulabilecek
şekildedir) haşhaş, keten gibi tohumların sürtülerek yenecek hale
getirilmesinde kullanılır. Son
baharda pekmez kaynatılırken, kışın tüketilecek domates salçası yapılır. Bol
miktarda biber, patlıcan kurutulur. Harman kalktıktan sonra son bahar, kışın
yeneceklerin hazırlandığı aylardır.
Okulun açıldığı üçüncü ayın
başlarında köye ilk defa sinema gelmiştir. Hem büyükler hem de çocuklar için bu
bir ilk ti. At arabası üzerinde iki kişinin getirdiği makinelerden biri
Filistinlinin kahvesini dışına kondu. Bu
makine (jeneratör) gürültülü çalışıyordu, sinema makinesi için gerekli elektrik
enerjisini üretir. Kahvenin içerisinde duvara beyaz bir perde asıldı, karşısına
iki masa üst üste konarak, üzerine film makinesi yerleştirildi. Sandalyeler yan
yana düzgünce sıralandı. Kahvehane akşam film gösterimi için hazırlandı. Kahvenin
içi ve dışı köylünün ilk defa gördüğü elektrik lambaları ile gündüz gibi
aydınlatıldı. Sinemanın geldiği köylüye çok yüksek ses çıkaran(hoparlör) bir
aletle duyuruldu. Çocukların ve kadınların sinemaya gidip gidemeyeceği hayli
tartışıldı. Öğretmenlerin dördüncü ve beşinci sınıflardaki erkek çocukların
gitmesi gerektiğini söylemeleri üzerine, büyüklerle beraber ona yakın erkek
öğrenci de ilk kez sinema ile tanıştı.
O yılın yaz aylarında köyde bir ilk
daha yaşandı. Ovaya döver biçer gelmiştir. Bu makine ekini hem biçiyor, hem de
taneleri sapından ayırıyordu. Günlerce orak, koca orak(kosa) ve /veya tırpanla
biçilmeye çalışılan koca- koca tarlalar; birkaç saatte biçiliyor ve harman
yapılmaya gerek kalmadan taneler saplarından ayrılıyordu. Her yenilikte olduğu
gibi birçok kişi buna ilk anda karşı çıkıyordu... Din direk; cavır(gavur) icadı
makinenin tekerlekleri altında kalıyor, kenarlarda birçok mahsul heba oluyor
gibi gerekçelerle... Emine; köye uzak kömeli (büyük) tarlasının
biçerdöverle hasat edilmesine karar verdi. Kendi tarlasına makinenin yaklaştığını
öğrenince, kızından torununun onunla gelmesini ister. Çünkü hasat işlemi gece
yapılacaktı, oğlu askerde olduğu için yanında bir erkek olması gerekiyordu. Horanım;
gece hiç dışarıda kalmamış oğluna babasından nasıl izin alacağını düşünürken,
anası şu çözümü buldu: Çocuk; yeni bir makine görecek, çalışmasını
izleyecekti... Bu gerekçe, babayı kolayca ikna etmeye yetti. Ebe, torun; öküz arabası ile
ikindinden sonra ovanın yolunu tuttular. Arabanın üstünde torunu ile sohbet
ederek yol alırken, torunu birden ölmek istediğini söyledi. Ebesi, nedenini
sorduğunda şu yanıtı aldı: Cuma namazı hutbesinde cami hocası, küçük çocuklar
öldüklerinde doğrudan cennete gideceklerini söylemiş... Emine her zaman olduğu
gibi yanında oturan torununu sevecen bir yaklaşımla kucağına alır, başını okşar
şu öğüdü verir: Allah insanları dünyaya getirir, çünkü onlardan; dünya nimetlerinden
yararlanırken, hem kendilerine- çevresine hem de vatanına - insanlığa hayırlı
işler yapmalarını ister. Eğer çocukken ölürsen, dünya nimetlerinin tadını tatmadan
öleceksin, Allah’ın isteklerinin hiç birini yerine getirmemiş olacaksın. Bu
dünyadan tat almadığın için öte dünyadan da hiç bir tat almayacaksın. Çocukken
ölüp, cennete gitmenin bu nedenlerle hiç
bir yararı olmaz!!! Amaaa yalan söylemeden, kimsenin malına, canına, ırzına, namusuna
zarar vermeden, hiç hak yemeden, doğaya
saygılı iyi bir insan olursan ve çok çalışarak; başta kendine, anana- babana,
çevrene yararlı olup, ecelin geldiğinde ölüp cennete gidebilirsen, o zaman hem
Allah’ın istediği iyi bir insan olursun, hem de bu dünyanın nimetlerinden
yararlanıp, cennetinde tadına varırsın...
Hasan; uzun yaz günlerinde, sabah
namazı sonrası açtığı dükkanı yatsı namazı sonrası bazen de gece yarısından
sonra kapatmak zorunda kalıyordu. Bu nedenle öğle namazı öncesi veya sonrası
iki- iki buçuk saat dükkanı oğluna bırakarak uyumaya giderdi. Dükkanın
bitişiğindeki haşhaş yağı atölyesi (Gök memet ve Meryem yengenin) genellikle
Çataloba'lılara hizmet veriyordu. Yağ
çıkartmaya üçlü- dörtlü guruplar halinde gelen kadınlardı. İşleri bitinceye
kadar akasya ağacının gölgesinde sohbet ederek zamanlarını geçirirler, zaman
zaman daha fazla yağın çıkması için presin iyi sıkılmasına yardım ederlerdi.
Akasya ağacının gölgesi iki köyün haberleşme merkeziydi. İki köy arasında bir çok
kız alıp verilmesi olduğundan hayli akraba vardı. Çataloba'dan
gelen kadınlar her gün değişirdi ama bu gölgenin değişmez konukları: Çakal
kızı(Hörü), Eşi yenge ve kayaların Fatma'nım idi. Dükkan bekleyen Mesut'ta
sıklıkla burada zaman geçirirdi. Çünkü bu saatlerde çok nadir müşteri gelir. Mesut
ve Kayaların Fatma'nım iki yaşlı nineyi birbirine düşürüp geçmiş hakkında
aldıkları komik bilgilere, gülerek hoşça vakit geçirirlerdi. O gün sebzecinin(
Honaz ilçesinden eşek, at veya at arabası ile rast gele zamanda, Honaz’lılar
tarafından getirilen sebzeler kısa sürede biter) geldiğini tesadüfen öğrenen Eşi yenge, Çakal
kızından, ihtiyacı olduğu sebze ve meyveleri alıvermesini ister. Çakal kızı: yarın
kardeşini ziyaret etmek için Denizli'ye gideceğinden, kendisinin yeni aldığı
sebze ve meyveleri ona vermeyi önerir. Oda kabul eder. Fatma aba ve Mesut; Eşi
yengenin sularını getirip, yemek yapmasına yardım ederken, bu durumu
öğrenirler. Her ikisi, iki sevimli nineyi tartıştırıp gülmek için plan
yaparlar. Plan şudur: Çakal kızının verdiği sebze ve meyveler bayat, hatta
bazıları çürümüş olduğu gözleri görmeyen Eşi yengeye anlatıp, Çakal kızı
şehirden dönünce ikisinin tartışması sağlanacak. Çakal Kızının
döndüğü anlarda gölgede hayli kadın sohbet etmektedir. Daha evine bile gitmeden
Çakal kızı da sessizce bu guruba katılır. Mesut ve Fatma aba; konuyu döndürüp
dolaştırıp Çakal kızının, Eşi yengeyi nasıl dolandırdığına getirirler. Çakal
kızının geldiğini fark etmeyen Eşi yenge; yarı şaka yarı kızgın bir ifade ile el
adamı soymaya Kılıca(at arabaları ile Denizli’ye iki- üç günde gidilip
gelinirken kullanılan yoldaki Zıpır'ın(Yokuş başı) dağlık bölgesi) inerken. Çakal
kızı beni evimde soydu der. Aynı yaşlarda olmalarına karşın daha sağlıklı olan
ve sürekli arkadaşına her türlü yardımı yapan ve sebzeleri verirken de hiç bir
para almayan Çakal kızı; yumar gözünü açar ağzını, onun genç kızlığından beri
ne kadar sırrı varsa ortaya döker. Eşi yenge altta kalır mı? o da onun
eksiklerini saymaya başlar. İki yaşlı kadına yapılan şaka- kakaya dönüşmüş
olup, nineleri susturmak olanaksızdır.
Ortalığı karıştıran ikili, onları barıştırmak için iki- üç gün hayli uğraşacaktır...
Hasan; ilk okulu başarı ile bitiren
ve öğretmeni Ali Bacaksız'ın sürekli teşviki ile oğlunu mutlaka Denizli'de
okutmayı düşünmektedir. Boş kaldığında bu konu sürekli onu meşgul etmektedir.
İlk sorun; Denizli'deki tek orta okulun yükünü azaltmak ve ilçelerde, alt
yapısı hazırlanmadan açılan orta okullara, öğrenci temini için köylerden mezun
olan çocuklar kesinlikle kendi kazalarındaki okullara kayıt ettirilmeleri
gerekiyordu. Bu sorunu nasıl çözeceğini düşünürken. Köyde, Cumhuriyet döneminin
başlarında ilk olarak terzi Şakir Girgin'in;
şehre ancak at arabası ile bir günde ulaşılabildiği günlerde oğlu
Necati'ye üniversite bitirtip, devletin üst kademelerinde görev alması sırasında
yaptığı olağan üstü gayretleri anımsar. Eğitimde köyün geçirdiği evreleri film
şeridi gibi gözünün önünden geçirir: Çok eskilerde köyde hayli öğrencinin
yatılı okuduğu Ası Çal medresesinin olduğu zamanlardaki duyumları hatırlar. Bu
okula komşu ilçelerden öğrenciler gelir genellikle din eğitimi alırlar; bunlar
ilçe ve köylerine döndüklerinde halkın din bilgisini artırmaya çalışıp, imamlık
ederlermiş. Okuyup imam olanların arasından ünlü olup günümüze kadar gelen imam
adı yoktu. Osmanlının son zamanlarında her iş de olduğu gibi bu okulda da
eğitim sulanmış halkın arasında "okuyanlar zine olur ve/ veya kıyamet hoca
ile hacıdan kopacak" sözlerinin yayılmasına neden olmuştur. Cumhuriyet'in
kurulması ile eğitime çok büyük önem verilmiş. Önce, ülkenin gerçeklerine uygun öğretmen okulları
açılmış. Her köye görkemli ilkokulların binaları yapılır. Başlangıç da, ilkokullar
üç yıllık iken, köy enstitülerinde yeterli öğretmen yetiştirildikten sonra ilkokullar
beş yıla çıkarılır. Köyden yetişen üç öğretmen ( Mehmet Emin ve Avni Aytan- Süleyman Ayaz) Köyün
çocuklarına diğer öğretmenlerle birlikte, çok kısa zamanda okuma yazma
öğretirken, köylünün de her türlü bilgi
gereksinmelerini karşılamışlardır… Latin
Harflerine geçişin bu gelişmede büyük katkısı olmuş. Daha birinci sınıfı
bitiren çocuklar askerdeki abilerine, akrabalarına mektup yazıp gelen
mektupları okur oldular!!! Eskiden köyde birkaç eski yazı (Arapça) bilen
kişilerin arkasından koşan köylü, kendi çocukları ile bu gereksinmelerini
karşılayabilmektedirler. Eğitimdeki bu gelişmelere paralel; gelir düzeyinin
artması, şehre otobüsle iki-üç saat gibi kısa sürede gidilip geline bilmesi
nedenleri ile komşu köylerdeki kadar çok olmasa da, tek tük çocuğun orta okula
şehre gönderilmeye başlanmıştı… Bu hayallere kendini o kadar kaptıran Hasan
karısının dükkâna geldiğini fark etmez.
Kazalardaki ortaokullara kayıt
yaptırma zorunluluğu birden bire ortadan kalkar, Kimseye minnet etmeden
çocukların şehirdeki orta okula kayıt ettirme olanağı doğar. Son yıllarda her
sene bir iki kızın da Denizli’ye okumaya gönderildiği köyden; bu yıl bir kız ve
yedi erkek öğrenci ortaokula yazdırılır. O yıl Denizli'ye tayini çıkan Süleyman
Ayaz tüm erkek öğrencilerin velisidir. Kayıt sorununu çözen Eski ailesi;
çocuklarının orada nasıl kalacağına kafa yormaya başlarlar... Genellikle köyden
şehre giden birkaç öğrenci dışındakiler; bir göz odada iki üç öğrenci birlikte
kalarak okumaya çalışmaktadırlar ve tüm gereksinmeleri köyden karşılanmaktadır.
Eski ailesi uzun zamandır yaptıkları hazırlık nedeni ile çocuklarını daha iyi
koşullarda okutmayı düşünüyorlar ama nasıl? Oğlunun öğretmeninin oğlu Özcan'da
Denizli’de okuyacaktır. Onlar bu konuda oldukça deneyimlidir. Çocuklar,
ebeleri(babaanne) ile birlikte kiralanacak uygun bir evde kalmalarına karar
verilir. Hasan anasını oğlunu okutmak üzere şehre gitmeye ikna etmesi
gerekmektedir. Hörü ebe fazla sorun çıkarmadan bir seneliğine gitmeyi kabul
eder. Okul açılmadan bir ay önce okula yürüyerek gidilip gelinebilecek
uzaklıktaki İncirli Pınar mahallesinden iki odalı bir ev tutarlar. Okulların
açılması dört gözle beklenmektedir...
Komşu Armutların ev inşaatında
çalışan Hamalların Ali Osman ve Saralların Ali iş başlamadan veya sonrası
bakkala uğrarlar günlük gelişmeleri ve dedikoduları bakkal da paylaşırlardı. O
gün kuşluk yemeğinde duyduklarını anlatmak için Ali Osman iş bitimini beklemez.
Haber şudur: Pamuk çapasına giden köylülerin arasında olan Ali, eniştesi
Hülülüp'e ödünç verdiği tahta kaşığı, kayıp olduğu için geri alamaz. Israrla
tahta kaşığı istemesi üzerine eniştesi tahta kaşık yerine demir kaşık vermeyi
önerir. Ali kabul etmez. Ovanın ortasında başka seçeneği olmayan eniştenin, iş
bitimi köye dönerken Denizli'de istediği bir tahta kaşık temin etme vaadini de
kabul etmez ve küfür eder. Sinirlenen enişte; Ali'yi yere yıkar ve döver. Diğer
köylülerin araya girmesi ile kavga büyümeden önlenir. Ali abisinin ağır şakalarından( kıçına parmak
atma, kendi ağzından ses çıkararak osurdun imasında bulunma gibi) bunalmış olan
Mesut'un aklına Ali abisinden öç almak gelir. Babasının da onay vermesi üzerine
inşaata giden Mesut; çamur karmakta olan Ali'ye, tahta kaşığımı isterim diye
seslenir. Kuşluk yemeğinde konunun açılması ile zaten çok sinirlenmiş olan Ali,
eline geçirdiği alama(yumruk büyüklüğünde) gibi taşları Mesut'a fırlatır.
Vurasıya atmadığı için herhangi bir yaralanma olmaz. İş çıkışı Ali'nin dükkana
uğramamasından Ali'nin kırıldığını anlayan Hasan, akşam yemeğinde karısından,
Ali'lere gitmesini ister ve kendisinin de Yatsı namazından sonra uğrayacağını
söyler. Konuşmadan;
Hasan oğluna izin verdiği için, Ali'de çocuğun şakasına verdiği sert tepki dolayı
özür dilerler... Ertesi sabah her zaman olduğu gibi iş yerine uğramadan Ali
dükkana uğrar.
O gün Şeker bayramının arifesidir. Yasak
bölgelerde öküz otlatan gençlerin öküzleri deşdevanlar (kır bekçisi) tarafından
akşam üzerine doğru toplanıp, ceza vermek için köye getirilmektedir. Gençlerin
babaları ve akrabaları bekçilerin ellerinden öküzleri almak istemeleri üzerine
tartışma başlar, tartışma; itişip kakışma ve kavgaya dönüşür, sesler yükselir.
Evinde bayram hazırlığı ile uğraşmakta olan Horanım ağasının sesini duyar
duymaz olay yerine koşar. Ağası ile kır
bekçisi İbrahim Bardak arasındaki yumruklaşmaya oda müdahil olur. Diğer
köylülerin araya girmesi üzerine olay daha fazla büyümeden önlenir. Ama
bekçilerin, kavgayı mahkemeye taşıması önlenemez. Bayramın ilk günü köyün
büyükleri araya girerek dava geri çekilir. Ama bu haberi Hasan karısına
duyurmaz. Yaptığı yanlışın vicdan azabını uzunca süre çeksin, bir daha olaylara
sakin yaklaşsın diye...
Evin inşaatı bittiğinde arsanın
dükkan tarafındaki boşluk terslik olarak kullanılmakta idi. Elleri rahatlayınca,
avluyu ve tersliği kol duvarı içine alma çalışmaları başlar. Giriş de
bırakılacak demir kapı boşluğu sorun yaratır. Hasan, Alirıza ustaya kapı için
bırakacağı açıklığı tarif eder, müşteri geldiği için dükkana gider. Mesut,
boşluğu genişletir. Dükkandan geri gelen Hasan kapı boşluğunun geniş olması terslik
alanını küçülttüğü için eski yerine çeker. Yine dükkana gitmek zorunda kalınca
oğlu kapı boşluğunu tekrar genişletip, terslik yerini daraltır. Hasan, tekrar
çekilen ipi eski yerine getirince Usta kızar. " bi karar verin; oğlun
buraya, sen şuraya yer gösteriyorsun ben iş yapamıyorum."
Hasan oğluna kızgın bir şekilde seslenir; boynuzun mu sığmıyor da
tersliği daraltıyorsun? "oğlanın kafasında; ileride bir araba(otomobil)
alırlarsa onun avluya girmesi için kapıyı geniş tutmaya düşüncesi vardır. Ama o
günkü gelir düzeyleri ile bunu hayal bile etmek abesle iştigaldi." Bunu
babasına söyleyemezdi. Hemen aklına eşek yükü ile gelen odun, ot v.s. yolda
boşaltıp, eve el ile taşıma yerine eşeği içeri kadar soksak iyi olmaz mı? der.
Bu öneri Hasan ve ustanın aklına yatar ve yüklü eşeğin geçebileceği kadar kapı
boşluğu bırakılır.
Okullar açılmadan çocuklar çevreye
alışması için, iki aile de çocuklarını üç gün önceden Denizli’ye götürürler.
Öğretmen Ali Bacaksız Belediye Başkanlığı görevini de yürüttüğü( 1960 askeri
ihtilalinde baş öğretmemler belediye başkanlığı görevine getirilmişti) için o gün hemen köye döner. Eşyalar; at arabası
ile garajdan eve Hasan'ın rehberliğinde taşınırken, diğerleri belediye otobüsü
ile eve ulaşırlar. Eşyalar yerleştirilir.
Birbirine bitişik iki odanın birinde ocak vardır. O ocak kış günlerinde ortak kullanılacak.
Hörü ebe yağışsız ve sıcak günlerde yemeği dışarıda oluşturulan ocakta
pişirecek. Bu odalara, elektrik
verilmesi için ev sahibi kendi oturduğu iki katlı evin iki odasındaki(Odunluk
ve kiler) elektrik lambalarını sökmek zorunda kalacaktır. İlk akşam ebeler evde
kalır, Hasan, Horanım, Mesut ve Özcan yazlık Nur sinemasına giderler. Horanım
dışındakilerin sinema konusunda deneyimleri vardır, onun için ilktir. Horanım
filmden gözünü alamazken, köye sinema geldiğinde yapılan eleştirilerin etkisi
ile günaha mı giriyorum? diye sık sık düşünmekten kendini alamaz. Gizlemeye
giydiği ayak kabılar, sinemada tahta sandalyelerde otururken, ayağını fazla
sıktığı için çıkarmak zorunda kalır. Film bitip eve gideceklerinde ayakları,
pabuçlara sığmaz. Sinemadan eve kadar çıplak ayakla gitmek zorunda kalır.
Evden okula, gidilip gelinecek yollar ve çevre
çocuklara öğretildikten sonra Hasan ve Horanım köye dönerler. Okula öğleden
sonra gidilecektir. Çünkü aynı okulda sabahları liseliler öğrenim görmektedir. Okulun açıldığı ilk günlerde dersler, yeterli
öğrenmen olmadığı için genellikle boş geçmektedir. Günler ilerledikçe ilkokul
öğretmenleri, Eczacılar, Veterinerler gibi meslek sahipleri ile boş geçen
dersler doldurulur. Birinci dönem
sonunda çocukların büyük çoğunluğu bol zayıflı karneler ile köye döner... Bu
durumdan hiç de memnun olmayan Öğretmen Ali Bacaksız; velilerin morallerini
bozmamaları gerektiğinin nedenlerini şöyle açıklar: Çocuklar ailelerinden ilk
defa ayrılmışlardır. Sıla özlemi çekmeleri yanında onlara, şehir yaşamı ve ortaokul
öğrenimi hakkında rehberlik edip yol gösterecek ne yazık ki birileri de olmadı...
Bu seneyi kayıp etseler bile, farkında olmadan çok şey öğreneceklerinden
gelecek yıllarda başarılı olacaklarından hiç kuşkunuz olmasın diyerek velilere
moral vermeye çalıştı.
Şubat tatilinde köye gelen Mesut,
arkadaşı Hüseyin Yücedağ ile kırlara deve dabanı(yeni sürülmüş tarlalarda
bulunan çocuk yiyeceği) toplamaya gider, hava güneşli ama soğuktur. Gece yattığında
çok kötü öksürmeye başlar. Dükkândan gelen baba; çocuğun öksürmesine
dayanamadığından karısını, çocuğa sahip çıkmadığı için suçlar. Horanım koca
oğlanın peşinde mi? dolaşacağım diye itiraz edince, tartışma, kavgaya dönüşür.
Hasan; karısın dövmeye yeltenince, karısı oda dışına kaçarken, merdiven başında
bayılır. Gürültüye Meryem yenge gelir. Kimse ne yapacağını bilmemektedir. Mesut
nereden nasıl öğrendiğini bilmediği boğaz boşluğuna yumruğu ile bastırır. Anası
kendine gelir, kavga ve öksürük biter.
Ebeleri ile ve yalnız kalan çocuklar;
bir taraf dan, sudan çıkmış balık gibi şehir hayatı acemiliği çekerken, öte
yandan da uygun çalışma ortamlarının olmaması nedeniyle birkaçı hariç hepsi o
yıl sınıf da kalır. Eski ailesi oğlanlarını okutmak istediği için o güne kadar
kuzu otlatmaya gitmesinin dışında hiç kır işi yaptırmamışlardı. Karı-koca kır
işlerinin zorluğunu oğlanlarına tattırmaya karar verirler. İlk uygulama ovaya
ot yolmaya giden anasına yardım edecektir. Kuşluk yemeğinden sonra komşudan
ödünç alınan eşekle dört beş kilometre uzaklıktaki tarlaya ot yolmaya gidilir.
Bu ceza Mesut'a ilk anlar oldukça eğlenceli gelir. Çünkü ilk defa ovanın bu
yöresine gitmektedir. Anası ot yolar, Mesut yolunan otları eşeğin yanına taşır.
İlk birkaç sefer eğlencelidir. Ama anasının hızlı yolduğu otları taşımak
tekrarlandıkça zorlaşır. Çok fazla bir sorun çıkmadan o gün ot toplama işi
başarı ile sonuçlanır. O
gün Mesut kuzu otlatmadan gelmiş, ablasının hazırladığı kuşluk yemeği için
babası ve anasını çağırmaya gider. Dükkanda müşteri olduğu için ekmek yapılmakta
olan koca kapı içerisindeki Elfanım anaların yanındaki anasını çağırmaya gider.
Bir taraf dan ekmek yapılırken, koyu bir sohbet de vardır. Anasının ağırdan alması
üzerine Mesut, komiklik olsun diye ayak parmak uçlarını yırtılmış olan beden
eğitiminde giydikleri çaput ayak kabının üzerine çıkarır. Öğretmen olan abileri
hakkında olumsuz konuştuğu duyumuna, karşılık vermek için fırsat kollayan
Aşanım(Ayşe); dayının ayakkabılarına
benziyor diye Mesut'a şaka yaparken, Horanıma da abileri hakkında konuşmuş
olduğu olumsuzluklara cevap verir. Birden sinirlenen Horanım ağır sözlerle
yanıt vermesi üzerine sesler hayli yükselir." Sülalenin onlarca yıl hep
aynı çatı altında sorunsuz birlikte yaşamalarını sağlayan kural hala
geçerlidir. Kural şu: Kadınların kavgasını ilk duyan erkek hemen olaya el
koyar, neden? niçin? kavga ediyorsunuz diye sorgulamadan, kendine en yakın
olanı gerekirse döverek susturur, diğerini de, sesini kesmesi için sert bir
şekilde uyarır. Koca kapı içinde yaşayan herkes bu kurala uymak zorundadır. “Yazılı
olmayan Hacı İsmail'ler yasasıdır". Eve yemeğe gitmek için boşalan zeytinyağı
tenekesi ile dışarı çıkıp, sesi duyan Hasan olaya hemen müdahale eder.
Karısının hala olumsuz laflar içeren konuşmasını, tenekeyi onun başına birkaç
kez vurarak yanıtlar...
Ağlayarak evine gelen Horanım;
kanayan başını soğuk su ile yıkar, koca dastar ile sıkıca bağlar, önceden izin
aldığı kayaların eşekle, oğlunu yanına alarak ovanın başka bir yöresindeki
tarlalarına ot yolmaya gider. Ne kendisi eşeğe biner nede oğlunu bindirir. Hiç
konuşmadan beş altı kilometrelik yolu alırlar. O hırsla o kadar çok ot yolar ki
yüklemek için yere yatırılan eşek bir türlü ayağa kalmaz. Açlıktan ve
susuzluktan dili damağı kuruyan oğlan sesini çıkaramaz. Çünkü babasına
kızgınlığını kendinden çıkaracağını bilmektedir. Onların desteği ile ayağa
kalkması gereken eşek bir türlü ayağa kalkamaz. Ana oğluna sürekli naylonun
dölü, hiç mi? kuvvetin yok diye söylenmektedir. Mesut osurduğunu anasının duyup
tam dayak yiyeceğini düşündüğü anda Çataloba deşdevanı(kır bekçisi) onları suçüstü
yakalar. Horanım; tüm sinirli halinden sıyrılıp, sevecen bir tavırla ve kırk
yıllık dost gibi: bu gün Hasan ağan Denizli’ye mal almaya gittiği için ben boş
geldim. Köye geldiğinde sigara paketini dükkan da alırsın der. Deşdevan: önemli
değil ben köye geldiğimde Hasan ağa beni her zaman gönüller der ve eşeğin ayağa
kalkmasına yardım eder. Ana oğul köye doğru yönelirken, o kaçak ot yolanları
yakalamak için ovanın diğer taraflarına gider. Bekçiden sorunsuz ayrılan ana;
yine eski sinirli haline döner, zamam zaman arkada kalan oğlunu; babası ile
özdeştiren hakaret dolu sözlerle uyarır. Köye yaklaştıklarında ikindin ezanı
okunmaktadır. Arka taraf dan eve gelinir. Eşeğin yükü kapı önündeki yola
yıkılır, namazdan gelen babayı oğlan yemeğe çağırır. Kızın hazırladığı yemekler,
sanki o gün hiç bir olumsuzluk olmamışçasına samimi bir ortamda yenir. Yemek
sonrası oğlan kuzuları otlatmaya giderken, ana koyunları sağar, kızda otların
kuruması için dam üstüne taşır. Baba her zaman olduğu gibi dükkana gider.
O yıl afyon çok bol olmuştur. Köylü
devlete satmak zorunda olduğu miktardan fazla afyon sütü elde eder. Hüseyin Selçuk'un
samimi arkadaşı ünlü kaçakçı Hulusi Yılmaz bu afyon sütlerine taliptir.
Arkadaşı Hüseyin'den aracı olmasını ister. Devlet; genellikle seksen, doksan, çok kaliteli ama az miktarda sütü ise
kilosunu yüz liradan almaktadır. Kaçakçı kalite ayırımı yapmadan kilosuna yüz
yirmi beş lira verecektir. Hüseyin; halaoğlu Hasan’a ve amcaoğlu Mehmet
Ali(kalaycı)'ye konuyu açar. Bu ikili çok samimi oldukları, bu konular da deneyimli arkadaşları
Ali(gede ali)'yi de ortak alarak, bu işi yapmaya karar verirler. Hulusi,
bunların alacakları sütün parasını peşin verir ve kilo başına elli lira kar
verecektir. Köylü üzerinde hayli kredileri olan Ali ve Mehmet Ali kaçakçının
verdiği paranın çok üstünde süt alırlar. Bu fazla sütün parası birkaç ay içerisinde
ödenmek üzere veresiye alınmaktadır. Her ortak kendi hesabına aldıkları sütleri
ayrı ayrı yerlerde saklarlar...
Hasan Denizli'ye mal almaya
gittiğinde oğlunun başarısızlığını Toptancı Rafet Baykent'e açar. Rafet; abi o
daha küçük, bir sene sınıf da kalması önemli değil, biz ona yaz tatilinde Matematik,
Türkçe ve İngilizceden ders aldıralım, bu sene kalsa bile, bu üç derste temeli
sağlam atarsa ileriki yıllarda zorluk çekmez der. Matematik, Türkçe dershaneden,
İngilizce, lise sonda okuyan tanıdık bir öğrenciden özel olarak alınır. Altı
dersten bütünlemeye kalan Mesut, Eylül sınavlarında da üç dersten geçemediği
için o yıl sınıf da kalır. Okullar açılmadan Hörü ebe; yine bir yıllığına olmak
üzere torunun başında kalmaya söz verir. Ama ev oğlan kardeşinin ve yeğeninin
evlerine yakın olmasını ister. Dediği yerde bir oda ve mutfaktan oluşan iyi bir
ev okulların açılmasına bir ay varken kiralanır.
Kaçak olarak alınan afyon sütleri pek
de gizli olmayan ayrı yerlerde saklanır. Sütlerin alması gerektiği günlerde
kaçakçı, ortalığın karışık olduğunu söyleyerek sütleri hemen alamaz. Aradan bir
kaç ay geçmesi, alacaklıların paralarını istemeleri üzerine Ali ve Mehmet
Ali'yi müşkül duruma düşürmüştür. Bu konularda deneyimli olduğunu düşünen Ali
başka bir alıcı aramaya başlar... Ağustos ayı ortalarında Ali bir gece Hasan'ı
evden çağırır.(Hasan'ın evde Denizli’den konukları vardır) Konuklarının olması
nedeni ile Hasan davete gönülsüz gider. Ali'nin afyon sütlerinin olduğu zula
yerde alıcı ile buluşur. Kısa konuşmada Hasan, alıcıdan şüphelenir, bu arada
ahırın sıcak olması nedeni ile Hasan ceketini gayri ihtiyari çıkarınca,
tabancayı gören alıcı korkar, abinin sütlerini sonra alayım bu sefer almayı
düşündüğümden fazla mal var der. Alıcı içeride kalır, Ali ve Hasan dışarı çıkarken,
Hasan Ali'yi uyarır: Bu adam polis olabilir! Ali ve Mehmet Ali sütleri satmaya
kararlı olduğundan alış veriş devam eder. Gerçekten alıcı polis imiş, Çataloba
çeşmesinde bekleyen ekip bunları suçüstü yakalar. Çartaloba çeşmesinde bekleyen ekibi, Denizli’den
otobüsle gece yarısı dönmekte olan Dagal'lılar başka kaçakçı Ömer sanarak
onlarda; elleri ile sütü ve kendilerini yakalatırlar.
Hasan'ların evdeki konukların
arasında karı koca kavgası çıkar. (Nedeni şudur: Yeğenleri Ömer'in
nakliyatçılıktan çok para kazanmasını kıskandıkları için onlarda bir kamyon alarak;
Hüseyin'in kardeşi Ali'yi muavin, amcalarını damadı Eyüp(kayış bacak)'ü şoför
olarak atayıp, ek iş olarak nakliyatçılığa başlarlar. Güney Doğuya yaptıkları bir seferde Ali eşine
bu bölgeden özel bir entarilik kumaş satın almıştır. Bu gizli hediye başka
kardeşin kızı Sevim tarafından Alime'ye duyurulur. Bu gizliliğin ortaya çıkması
karı koça kavasına neden olmuştur.) Hüseyin Sakinleşmek için evden ayrılır ve
geceyi babasın evinde geçirir. Gece
yarısından sonra amcaoğlunun yakalandığını öğrenir, onlarla beraber olduğunu bildiği
halaoğlunun da yakalandığını düşünerek sabahın çok erken saatinde Hasan'lara
geri gelir. Hiç bir şeyden haberi olmayan Horanım avluyu süpürmektedir.
Hüseyin, heyecanla Hasan nerede? diye sorar. Yukarıda uyuyor yanıtını alması,
onu biraz rahatlatır ve Hasan'ı uyandırıp geceki gelişmeleri konuşurlar. Sabah
kahvaltısından sonra amcaları Mehmet'in bağına gidilir ama kimsede ne konuşacak
hal ne de eğlenecek durum vardır. Kısa bir süre sonra Hüseyin, karısını ve
çocukları ile birlikte Hasan' ı da yanlarına alarak tanıdıkları bir avukatla
konuyu görüşmek üzere hususi arabaları ile Denizli'ye giderler. Polisin
üçüncü bir kişinin varlığından söz etmemesi, arkadaşlarının da verdikleri
ifadede Hasan'ı işe karıştırmamaları şimdilik Hasan açısından olay sorunsuz
kapanır...
Oğlanları okumak için Denizli’ye
giderken, (o yıl köyde: erkekler için; demircilik ve marangozluk- kızlar için
dikiş nakış kursu açıldı) kızları da dikiş nakış kursuna gider. Eniştesi
Mehmet Emin'in evinde saklanan afyon sütleri, önlem olarak öbür eniştesi İbrahim
Kabak(Külcü)ın bağına taşınır. Bir kaç ay orada sorunsuz kalan sütler, bağ
bölgesinde yabancı bir kişinin enişte Külcüye garip sorular sormasından şüphen
ilerek gece yarısı iki enişte malları kayın
biraderi Hüseyin'in evine taşırlar. Kış ortasında kaçak afyon sütleri, önceden
parayı veren Hulusi Yılmaza satılır. Hasan kazandığı bu parayla kızına dikiş
makinesi, oğluna bisiklet, kendine de askerden geldiğinden beri hayalini
kurduğu daktiloyu alır. Kaçakçılıktan
kazandığı son paralar ile; kurs da geçlerin yaptığı birçok ürünü, onları
desteklemek olmak için alır. Hasan'a karısı bunları ne yapacaksın diye karşı
çıkar. Horanım
alınanlar arasında sadece tel dolabı sever. Hasan diğer aldıklarını söyle
savunur: Kilidi bulunan masa misafir
odasına konup, orada burada saklanan paralar oraya konur. Maviye boyanmış
merdiven ve şezlong ileride geniş bir dükkan yaptıklarında kullanılacak. Ecza
dolabına satılan ilaçlar yerleştirilecektir, mavi sehpa ise lüks lambası eve
geldiğinde altlık olarak kullanılacak. Horanım kocasına Allah akıl fikir versin
diyerek konuyu kapatır.
Askerde jandarma karakolunda yazıcılık yapan
Hasan, daktilo ile yakınlarının mektuplarını yazmayı düşlemektedir. Bu arada
komşunun yeni doğan çocuğunun doğum kağıdını doldurması, muhtarın yazısının okunmadığından
sürekli şikayetçi olan nahiyedeki nüfus memurunun, bu tür belgelerin bundan
böyle daktilo ile yazılmasını istemesi Hasan'a yeni bir kazanç kapısı açar.
İlerleyen günlerde muhtar senetlerini daktilo ile yazılması hem yazma ücreti
geliri getirirken, hem de alım satım sırasında şahitlere ısmarlanan lokum, bisküvi
satışlarını hayli artırır.
Eve yeni alınan masanın çekmecesinin olması,
Hasan’a fazla paraları orada saklamaya karar verdirir. Çekmeceye üç küçük kağıt
kutu koyar. Birinci kutuya dükkanın günlük satışlarından elde edilen paralar
konacak, ikinci ve üçüncü kutulara oğlanın eğitimi ve kızın çeyizi için biriktirilecek
paralar konacaktır. Birinci kutuda
yaklaşık bir ay içerisinde biriken para ile; şehirden dükkan da satılacak
mallar alınıp, az da olsa varsa toptancılara olan borçlar ödenir. Artan para
kızın ve oğlanın kutularına bölüştürülür. Koyun, arpa, buğday, haşhaş gibi
tarım ürünlerinin satışında elde edilecek paraların önemli bölümü oğlanın kutusuna
olmak üzere bölüştürülür. Her kutunun
üzerinde ne kadar para olduğu nu gösteren beyaz kağıt parçaları vardır. Akrabalarının, komşularını ve yakın
arkadaşlarını borç para istekleri bu kutulardan ödeme zamanına göre verilir.
Kime ne kadar para verildiği, tahminen ne zaman ödeneceği kutu üzerinde olan
beyaz kağıtlara not edilir. Enflasyonun
çok olmadığı bu dönemlerde paranın erimesi diye bir düşünce olmadığından,
ayrıca banka alışkanlığı ve döviz biriktirme geleneği henüz o devirlerde söz
konusu değildi. Hazır paralar eş dost arasında karşılıksız yardımlaşma amacı
ile alınıp veriliyordu...
Oğlan şehirde okurken, kız da hiç kır
işlerine götürülmeyip sadece ev işleri ve çeyizini hazırlamakta meşgul
oluyordu. Yemek işleri, evde koyunları bakımı ve dükkânın küçük olması nedeni
ile birçok mal evde stoklandığından babasına yardımcı olması, Höranım'ın kır
işlerinde rahat olmasına neden oluyor, kaçamak olarak anasına yardıma gitmesini
de kolaylaştırıyordu. Ekonomik
sıkıntısız, huzurlu bir ortam yaşantısı içerisinde zaman zaman ilk evlendikleri
o kıtlık günlerinin deki zorlukları yad ederek mutlu yaşamları devam ediyordu...
Karısının
tepki vereceği korkusu olmasına karşın, Denizli'ye gittiğinde eve bir radyo almayı düşünmeye
başladığı günlerde bir arkadaşı: yeni aldığı radyoyu satmak zorunda olduğunu, onu
satıp, borcunu ödeyemezse malum kötüyle papaz olacakların söylemesi üzerine, hem arzuladığı bir hayalini gerçekleştirmek
hem de sevdiği bir insanı rahatlatmak için radyoyu, karısı ile tartışacağını
bilerek satın alır. Sürekli
oturdukları odaya çocukların yetişemeyecekleri bir yüksekliğe yerleştirirler. Köyde
elektrik olmadığı için radyo dikdörtgen prizması ve silindir şeklindeki iki
adet katot ve anottan oluşan pillerle çalışmaktadır. Kuzuları otlatırken çevreden topladığı otla
eve dönen Horanım, kuşluk yemeği yemek için yukarı çıkar. Kocası gelinceye kadar
biraz kestirmek için uzanınca, radyo ve pilleri görür. Pek oralı olmadan
kestirmeye devam eder. Babasını yemeğe çağırıp birlikte eve gelen baba kızın
ayakları geri geri gitmektedir. Yemek
yemeye başlarlar. baba kız çok gergindir, radyo alındığını nasıl söyleyecekler
ve ne tepki görecekler. Hiç kimse konuşmadan yemek devam ederken, Horanım:
birden radyo hepimize hayırlı olsun der. Hasan karısına neden radyo aldığını
açıklamaya çalışırken karısı sözünü keser, İki üç yıl önce alacağın
karşılığında amcaoğlun Osman'dan aldığın radyoyu sana geri verdirmiştim. Çünkü
o zaman evimiz ala açıktı. Eve acil olarak masraf yapılması gerekiyordu. Şimdi
gereksinmelerimiz dışında birikmiş paramız var, eksiği olmayan evimize şimdi
bir radyo yakışmaktadır. Çok iyi etmişsin der. Baba kızın gerginliği geçer,
tesadüfen o saatte yayınlanan türkü programına denk gelmeleri neşelerine neşe
katar.
Aynı köylü oldukları dikiş nakış
öğretmeni ile sorun yaşamaları nedeni ile Ali Bacaksız belediye başkanlığı
görevinden alınır. Köyden Emin Aydoğan belediye başkanlığına atanır. Oda
güvendiği kişileri belediye encümenine atar. Bu encümenlerden biriside
Hasan'dır. Cumhuriyetin ilk yıllarında yapılan park ve ilkokuldan sonra sürekli
muhalefete oy çıkması nedeni ile köye hiç bir yatırım yapılmaz. Bir
eğitim geleneği olan son sınıf öğrenci guruplarına sorular verir; ebeveynlerinden
yanıtların öğrenen öğrenciler, bu bilgileri öğretmenin yardımı ile diğer
öğrencilerle paylaşırlardı. O gün tüm öğrencilere, ilave olarak şu soru da
soruldu: köyün adı nereden gelmektedir? Bu soruya hiç bir öğrenci doğru dürüst
bir yanıt bulup gelemez. Öğretmen Ali Bacaksız bu soruyu şöyle yanıtladı:
Türkler Anadolu'ya geldiklerinde göçebe hayatı yaşıyorlardı. Yani yürüktüler.
Çal isimli biri, gurubu ile obadan ayrılıp; suyu bol, çok geniş otlakları ve
ormanı olan bu yöreye yerleşir. Geleneklerine aykırı hareket ettiği için obanın
diğer üyeler tarafından yerleştikleri yöreye Asi Çal adını takarlar. Yıllar
ilerledikçe yerleşik düzene geçmenin çok iyi bir yaşam şekli olduğu anlaşılmaya
başlayınca, obanın diğer üyeleri de pey der pey buraya yerleşmeye başlarlar.
İlk hareketi başlatan Çal'a övgü olarak köyün adı Çalkebir(büyük Çal) olarak
değiştirilir. yüzlerce yıl bu isimle anılan, bir çok anıyı barındıran köyün adı
yerleşim alanlarının isimlerinin Türkçeleştirilmesi zorunluluğu nedeni ile
belediye meclisi tarafından bu dönemde Boğaziçi olarak değiştirilir. Ayrıca
yine bu dönemde hayli kitabı olan bir kütüphane, mezbelelik olan bir alana
çamlık parkı ve köyün çok ihtiyacı olan genel bir tuvalet yapılır. Burası gençlerin en çok tercih
ettiği bir mekan olur. Aralıklarla gelen seyyar sinema genellikle gençlerin
gittiği Gırıt Mehmet'in( usta tavla oyuncusu olan Mehmet, yenildiği zaman
yanında gençler varsa onların kulaklarına eğilerek fısıltı ile zarlar orospu
karı topuğundan yapılmıştır, onlara güvenilmez diyerek yenilmesinin nedenini şaka
yollu açıklar.) kahvesinde o gece film
oynatılmaktadır. Kahvehane tıklım tıklım doludur. Filmin birinci bölümü seyredildikten sonra
verilen arada, bir çok seyirci karanlıkta tuvalete koşar. Camiye hiç gitmeyen, babasından kalan dini
kitaplardan yararlanıp iyi muska yazmakla ünlü deli Mustafa; önceden tuvalete gitmiş ilk kabinde
ihtiyacını gidermektedir. Tuvaletin kapısını hiç bir zaman kapatmadığı için o
akşamda açıktır. İlk tuvalete ulaşan Tarnaaşçı(Muhittin) ilk kabine, içeride
birinin olduğunu fark etmeden çişini yapmaya başlar. Her hangi bir uyarı olmadan, tabanca sesi duyan
Tarnaaşçı bayılır, seyirciler bir cinayet işlendiğini düşünür... Kısa bir
hareketsizlikten sonra herkes el feneri ile tuvalete koşar. Tarnaaşçı yerde
baygın yatarken, Deli Mustafa gayet sakin olay yerini terk etmektedir. Onun
gidişini gören halk derin bir nefes alır. Çünkü onun yanında sürekli mantar
tabancası taşıdığını bilmektedirler.
Köyde tarla satışları; okunaklı ve
düzgün ifadelerle daktiloda yazılmaya başlayınca, yatsı namazından sonra, el etek çekilince
Hasan'ın dükkanın da yazılması gelenek halini almıştı. Hasan daktiloda senedi
yazarken satıcı, alıcı, şahitler arasında eskiden olmuş hikayeler anlatılıp, gülünürdü.
Bir akşam Sülümen efendi(Süleyman Ay) şu hikayeyi anlatır: Cumhuriyet kurulması
ile birlikte başlayan gelişmelerin biride köylere kadar şose yolları
yapılmasıdır. Bu gelişmenin ardından bazı ilçe ve kasabalara otobüs gelip
gitmeye başlanır. Baklan'lılar da bir otobüs alıp şehre ve ilçeye otobüsle
gidip gelmeye başlamışlardır. Çalkebir'in varlıklı dört ailesi de Baklan'lılar
dan geri kalmamak için güçlerini birleştirip bir otobüs almaya karar verirler.
Bekir Çavuş, Ziya Gezen, Osman Çavuşların Hamza ve ??? oluşan dört kişi her biri iki bin beş yüz
lira koyarak bir otobüs satın almaya karar verirler. İlk üçü belirlenen parayı
kısa sürede tedarik eder. Dördüncü kişi ancak bin beş yüz lira tedarik
edebilmiştir. Ortak sayısını artırmaya karar verirler ama kimse yüz liranın
üstünde para çıkaramaz. Ancak on dört ortak parayı denkleştirebilir. Ortaklardan
ikisi paraları vücutlarının değişik yerlerine saklayıp, üç beş gün yiyecekleri
azıkları yanlarına alarak trenle İzmir'e giderler. Aradan on gün geçer iki ortaktan hiç bir haber
alınamaz. Günler ilerledikçe dedikodular yayılmaya başlar. "Kimi paraları
çaldırdıkları için köye dönemiyor der, kimi de paraları alıp kaçtı gibi hikâye
anlatmaya başlarlar..."
Köylü bu dedikoduları dinlese
de otobüsün her an geleceğine inanmaktadır. O akşam köyün iki Muzibi (imam oğlu
“Musa” ve Bayram)yanlarına el fenerlerini alarak Çataloba kepezinden köye doğru
el fenerlerini yakarak gelmeye başlarlar. Sık sık minareye çıkıp otobüsün gelip
gelmediğini kontrol eden deştavan Eyüp dayı heyecanla, kahve hanedeki köylüye
müjdeyi verir. Otobüs kepezden aşağıya inmektedir. Herkes otobüsü karşılamak
üzere Çatal İrime ve Sarı kuyusuna kadar koşar. Ne yazık ki, gelen giden
yoktur. Hayal kırıklığı ile kahveye dönerler. İki muzibin kavağın altında
gülerek çay içtiklerini gören köylüler, oyuna geldiklerini anlarlar...
Acentenin elinde otobüs kalmadığı için Avrupa'dan otobüsün gelmesini bekleyen
ortaklar on beş gün sonra köye otobüsle dönerler.
Senet yazmayı bitiren Hasan
Ahmet(Höranım'ın dayısı) çavuşun şu anekdotunu anlatır: Ahmet çavuş orman
suçundan dolayı aldığı on günlük hapis cezasını çekmek üzere Çal
hapishanesindedir. Uzun süredir söz konusu hapishanede cezasını çekmekte olan
Deli İbiramların İbiram(İbrahim) çavuş da bulunmaktadır. O hapishanede
otoritesini kurmuş, bol bol yalan söyleyerek varlıklı biri olduğunu diğer
hapislere inandırmış. Sıklıkla tekrarladığı yalanlarına Ahmet çavuşu tanık
gösterdiğinde, o da karizması bozulmasın diye onun söylediklerini daha da
abartarak doğrulamaktadır. Bir
gün Ahmet çavuş da; çok güzel bir yarış atının olduğunu, çevre ilçelerdeki
düğünlerde, at yarışlarına sıklıkla katıldığını, son katıldığı Çivril'deki at
yarışında yarışı bitirip elbiselerini değiştirdiğinde ikinci at daha yeni
geliyordu deyince dinleyiciler; bu kadar fark olamaz diyerek inanmadıkların
söylerler. Bunun üzerine inanmıyorsanız İbrahim çavuşa sorun der. Herkes İbrahim
Çavuşa kafayı çevirince, yav senin kel bir eşeğinden başka hayvanın mı var der.
Derin bir nefes alan Ahmet Çavuş: şuraya geldiğim günden beri bir elim mala
diğer elim çamur senin yalanlarını sıvıyorum, benim bir yalanımı sığdıramadın...
Herkes bu hikayelere gülerken, Gök
Mehmet'de köyün şu acılı yönünü anlatır: Cumhuriyet öncesi köyde eşkıya ve
ağaların sözü geçer kanun onlardı. Bu kanunsuz ortamda herkes kendi kafasına
göre adaleti sağlar. Köy ortasında herkesin gözü önünde tavuk öldürülür gibi
insanlar katledilirdi... Herkes bilir, görür ve duyar ama güvenlik kuvvetlerine
güvenmediklerinden üç maymunu oynarlardı. Cumhuriyetle beraber bu keyfilik
hayli azaldı ve işlenen cinayetlerin katilleri hemen adalet önüne çıkarılmaya
başlandı. Bu güzel gelişme ne yazık ki şu dört cinayeti önleyemedi. Bunlardan
ilki Osman çavuşların Ömer'in kışkırtıp, eline silah tutuşturduğu hocaların
henüz askerliğini bile yapmamış Şemsenttin;
Musaların babasını ve oğlu Osman’ı akşam karanlığında öldürür.
İkinci
cinayeti, Kasapların Süleyman; kırda Baklan'lı deşdevanların haksız tacizleri
sonucunda işlemek zorunda kalır ve uzun yıllar hapis de yatar. Eli
biraz para görüp muhtar seçilmesi ile köyün mırmırı artık benim diyen Şakir,
ile her türlü olumsuzluğun kaynağı olan Kadir Amatların Osman ve Kadir'in arasındaki
sidik yarışı Şakir'in öldürülmesi ile sonuçlanır. Kocası
ölen kadının paylaşılamaması yüzünden Kadir Amatların Osman ve Mehmetaların(mesimler)
Yusuf Kayhan arasındaki sürtüşme, kurban bayramı arife gecesi yağcı Ahmet'in
kahve hanesinde olayla hiç ilgisi olmayan Yusufun kardeşi ve oğlunun
öldürülmesi ile sonuçlanır. Bu cinayetlerin tek olumlu yönü katillerin hak
ettikleri cezaları çekmeleridir. Saatin biri geçtiğini öğrenen müşteriler apar
topar dükkânı terk ederken, hiç bu kadar geç kalmayan kocasını merek edip,
dışarıda bekleyen Horanım, merakla kocasına bir olumsuzluk mu oldu? diye
sorarak dükkana girer.
İşleri yolunda giden Hasan; paraya
gereksinmesi olmadığı için tarladan kalkan ve alış veriş den biriken arpayı,
ilkbaharın sonlarında fiyat tavan yapınca parapente olarak satmaya başlar.
Çal'dan köye göçmüş bir ailenin iki erkek çocuğundan biri olan Sadık Yıldız
(diğeri aralıksız uzun yıllar bakkallık yapan Rıza Yıldız) manifaturacılık yapıyordu. En büyük oğlunun
dağdaki çam ağacına kendini asması sonucu moralinin bozulması sonucu, işleri de
iyi gitmemeye başladı. Nakit paraya sıkıştığı bir dönemde Hasan'dan önemli
miktarda uzun süreliğine borç ister. Yeterli nakit parası olmadığını öğrenen
Sadık; Hasan'dan baharın satacağı fiyat üzerinden arpasına talip olduğunu
söyler. Bunun faize girip girmediğini Cami hocasına danışan Hasan, faiz olmadığını
öğrenince Sadık'a arpayı baharın sat açacağını tahmin ettiği fiyattan satar.
Bu yöntemle satış yapması köyde Hasan'ın
faizciliğe başladığı dedikodusunun yayılmasına neden olur. Sıklıkla dükkana
uğrayan hoca Ramazan Kurt'tan tekrar tekrar faiz olmadığını işiten Hasan dedikodulara
aldırmadan bu yöntemle arpa satışı yapmaya iki üç yıl devam eder. Denizli'de
okuyan oğlu; dayısı Mehmet Ali ve kuzeni Ömer'in sohbetlerinde babasının
faizcilik yaptığını konuştuklarını, babasına aktarınca bu satış yönteminden vaz
geçer.
Rıza Yıldız'ın bakkal dükkanı parka
bakan meydanda idi. Rıza; bakkallığın yanında köyün doktoru idi. Ufak
rahatsızlıklara iyi gelen ilaç verir, küçük yaralanmaları tedavi eder, tüm
evlerin camlarını o takardı. Dükkânı; köyün önde gelenleri ve dışarıdan
gelenlerin uğrak yeriydi. Özellikle kışın soğuk ama güneşli günlerinde
ihtiyarlar dükkanın dışında çok hoş sohbet ederlerdi. Bu sohbetlerin en komiği
uzun yıllar muhtarlık yapan Arık Mehmet ve Hekmet Hasan arasında geçerdi. Bu
ikili köye yeni gelmiş birilerinin olduğunu görünce, hemen karılalırını
değiştirme pazarlığına başlarlar: Arık Mehmet'in teklifine Hekmet Hasan olumlu
yanıt verir ama üste iki öğretmen oğlunu da vermesini ister. Çünkü onun karısı
genç ve dinçtir. Pazarlık bu minvalde devam ederken, yabancı nasıl bir yere
geldiğini düşünerek gözleri fal taşı gibi açılır. Yabancıyı hayli şaşırttıktan
sonra Arık Mehmet yabancını dizlerine elini koyarak yeğenim, bizim bu
yaptığımız şakadır. Bizler o işlerden
eli ayağı çekeli uzun yıllar oldu der...
Köyün çok enteresan insanlarını
biride Aciz Ali'dir. Hesaba kitaba pek aklı ermeyen Ali, cambazlık(canlı hayvan alımı, satımı yapan
kişi) yapan Mustafa Hekimoğlu (Çörçül)'ün yanında boğaz tokluğuna çalışır. Yaz
kış kıyafetleri aynıdır. Sırtında çok kalın kumaş dan yapılmış palto, ayağında
lastik çizme vardır. Dünyanın parasını teklif etsen bunları ne satmaya nede
değiştirmeye razı edemezsin. Kimsenin etlisine sütlüsüne karışmaz patronunun
çok sadık bir elulağı (yardımcısı)dır. Sık
sık varlıklı, manifaturacılık yapan amcaoğlu Tahir Gökçe'ye paraya falan
sıkışırsan çekinme bana söyle benim birikmiş param var der. Bir ara kısa bir
süreliğine paraya ihtiyacı olan Tahir; amca oğlunun sıklıkla borç verebileceği söylediğini
hatırlar ve ona baş vurur. Çok memnun olan Ali evdeki yatakların arasında
sakladığı parayı getirmesini karısından ister. Kadın içeri girer, elinde bir
para çıkını ile geri gelir. Tahir, para çıkınını eline alınca tahmini beş
onları geçmeyecek bozuk para olduğunu anlar. Hiç bozuntuya vermez, teşekkür
ederek oradan ayrılır. Ali ve Karısı zengin amcaoğluna borç para vermenin hazzını
yaşarlar.
Dereli Ali; köyün yeni yapılan
evlerinin hemen hepsinde emeği olan (marangoz, duvar ustası, çatı ustası,sıvacı
v.s.) hiç gülmeden birçok komik hikaye anlatması yanında, yakınlarının komik
olaylarını da abartarak anlatması ile ünlü biridir. Herkes onun diline
düşeceğine yılanın diline düş der. Büyük oğlu komşunun damında eşekle temas
kurmaya çalışırken yakalanır.(sanki köy genci olup da bu yanlışı yapmayan
varmış gibi) Hasan’ın dükkan da, Dereli Ali’den çok çekmiş birkaç kişi nasıl
ondan öç alırız diye kafa yormaya başlarlar. Sonunda Ali’nin düğünü varmış gibi
birkaç kişi akşamüstü oku bırakmaya karar verir. Hazırlık yapılır, toplu olarak
Ali’nin evine ziyarete gidileceği sırada haber gelir. Olaydan haberi olan
Dereli Ali dolma tüfekle dam başında beklemektedir. Şakanın kakaya dönüşeceğini
düşünen, öç almak isteyenler eylemlerinden vaz geçerler.
Oğlunun ikinci senede doğrudan
birinci sınıfı geçtiği yılın yaz ayında Dayısı Mehmet Ali Hasan’a haber
gönderir. Çok yakın dostu Doktor Sayim Demirsoy ve ailesi ile köye hafta sonu
ziyarete geleceklerdir. Hazırlıklı olmasını ister. Konuklar Cumartesi akşam
üstü gelip Pazar günü dönecekler. Eski ailesi dayısına mahcup olmamak için
ellerinden gelen her türlü hazırlığı yapar. Cumartesi öğleden sonra Dayısını
kızı ve damadı hazırlıkları kontrol etmek için köye erken gelirler. Dam üstüne
dört adet yer sofrası yapılacak şekilde hazırlık yapılır. Sofranın biri
konuklara, diğeri çocuklara, iki tanesi de köyden katılacaklara olacaktır. Hazırlıklar tamamlanır, konuklar akşamüzeri
gelir. Hoş beşten sonra dam üstünde yemek faslına geçilir. Dam üstü lüks
lambası ile aydınlatılır. Yemek yenip kahve faslına geçildiğinde Hüseyin’in
anası Denizlerli aba(gelin geldiği köyün adını lakap olarak almış) dizlerinin
şikayetini söyleyerek doktorun muayene etmesini ister. Odaya geçip onu muayene
başlayınca odanın önü poliklinik gibi hastalarla dolar. Doktor büyük bir alçak
gönüllülükle sıra ile hastaların muayene eder. Tam bu sırada Mustafa(kürüş)
dayı iki arkadaşının muayene olması için çağırmaya giderken oğlu Hüseyin ayıp
olacağını söyleyerek babasını durdurmaya çalışır ve sert tartışma olur. Mustafa
dayı küser gider. Doktor: “keşke kırmasaydınız onları da muayene ederdim”
deyince, Hüseyin: bunlara yüz verirsen yarın akşama kadar muayeneleri
bitiremesin. Babama aldırma çabuk sinirlenir ama küsmez der. Babasının
sinirliliği ile bir anısını anlatır. Bir bahar ekinler tam başaklandığı sıra
felaket bir dolu yağar. Ovanın yarısı mavh olmuştur. Babam o sene büyük verim
alacağını ümit ettiği tarlaya bakmaya gider. Koca tarlada bir tek ayakta ekin
kalmamış tırpanla biçilmiş gibi ekinler yerde. Sadece halaza armut ağacının
altında birkaç ekin sağlam. Koşarak oraya gider o birkaç ekini kökler armut
ağacını üstüne fırlatır, al bunları da ananın amına sok diye Allah’a küfreder.
Doktorun ailesi hariç herkesin bildiği bu hikayeye tüm topluluk kahkaha ile
güler. Ortamın neşesini devam ettirmek isteyen Hasan
dayısı ile ilgili başka bir anı anlatır: Bir gün Çatalobaya giderken dayısının
köyün bitişiğinde yeni diktiği bağdan kavga sesleri yükselmektedir. Giriş
kapısına yaklaştığında dayısı ellerini havaya kaldırmış kışın burası çamurdan
geçilmez, yazın ise bir gram su yok bu mu senin adaletin diye Allaha sitem
etmektedir. Kocasının
yokluğunda denizlerli abada içini boşaltmak için şu anısını anlatır: Bir gün
kendisi, iki büyük oğlu ve kocası ovaya bağ sürmeye giderler. Oğlanlara
güvenmediği için bağı kocası sürerken, onlarda sürülen yerlerdeki otları
temizliyorlar. Ana kuşluk yemeğini hazırlamak için ayrılınca küçük oğlu Hüseyin
her zaman olduğu gibi muziplik yaparak babasını kızdırmış. Burnunda soluyarak
sofraya gelen babasının damarına basmaya devam edince Hüseyin, baba; her iki
oğlunu da sofradan kovar. Ana; hadi yaramazlık yapan Hüseyin’i kovdun ağzı var
dili yok Ahmet’i niye kovdun deyince koca ezilmiş yoğurt kâsesini karısının
başına boşaltır. Doktorun
anılardan sıkıldığını fark eden Hüseyin söyleşimize yarın devam edelim diyerek
yatmak için babasının evine gitmek için izin ister. Dayısına, doktorun kayı
validesi ile çocuklara ve doktorlara ayrı ayrı odalara yer yatakları yapıldı.
Mehmet Ali ve eşi – kayın valide ve çocuklar yatmak için odalarına geçerken,
Doktor ve karısı çakıl taşı ile kaplı dam üzerinden karanlıkta yıldızları
seyredip, arada bir duyulan köpek seslerinden başka ses olmayan köyün
sessizliğinin sesini dinlemek için yatma saatini hayli geciktirirler. Horanım ve kızı Kezban akşamdan kalan
bulaşıkları yıkayıp sabah kahvaltılarını hazırlamak için ekmek evine inerken,
baba oğul uyumaya giderler. Ertesi günü gittikleri Hacalı
dayının(Höranım’ın dayısı) bağında çok güzel bir gün geçiren doktorlar;
heybetli çam ağacının gölgesinde, toprak üstünde uyumaya karı koca doyamazlar.
Akşamüzeri köyden ayrılırken doktor ve ailesi: köyün havasını, doğasını ve
insanların sıcaklığını çok sevdiklerini her yıl bu ziyareti birkaç kez
tekrarlamak istediklerini belirtirler ve Mehmet Ali’nin ölümünden sonrada bu
sözlerini defalarca gerçekleştirirler.
Mesut; ikinci sınıfın birinci
sömestrsini iyi olmasa da fena sayılmayacak karne ile tamamlayıp tatil için
köye gelir. Eşyalarını eve koyup kahveye gitmek için dükkana uğrar. Dükkan da
cami hocası ve üç orta yaşlı müşteri vardır. Bunlardan biri Kırtıç
Ömer’dir.(Kırtıç Ömer çok güçlü kuvvetli iyiliksever biri olarak bilinir. İki
üç kişinin kaldırıp traktörün arabasına yüklemekte zorlandığı traktör sabanını
tek başına yüklemesi ile ünlüdür.) Mesimlerin evden kaçan ineği ile olan
macerasını anlatmaktadır: Çift sürüp oğlumla eve at arabası ile aheste aheste
geliyorduk. Musluk tepesine geldiğimizde köyden tepeye doğru önde inek arkada
hayli kalabalık bir ahali geliyor. Ben ineğin evden kaçtığını anladım, önüne geçmeye
çalıştım. İnek yolunu değiştirip tarla içine saptı. Oğlana arabayı eve
götürmesini tembihleyip, ineğin peşine düştüm. Tarla içlerinde ineği kovalarken
arkadan gelen kalabalıkla aramız hayli açıldı. Uzun süre damdan gün ışığına çıkarılmayan
hayvan şuursuzca koşuyordu. Birden durdu bana saldırmaya hazırlandığında
korktum, arkamda kimse yoktu. Kendimi dalları yere eğilmiş halaza armut ağacını
altına attım. Hem titriyor hem de Sağ ol armut, sağ ol inek diye kendi kendime
söylenirken, arkadan gelen kalabalık ineğe kement atarak etkisiz hale
getirdiler. Tam
bu sırada yaşlı bir adam dükkana gelir ve Allah’ın sevimli kuluymuşum hem alış
verişimi yapacağım hem de hocaya danışacağım der. Ramazan “hoca hayrola Sadık
amca” der. Sadık amca derdini şöyle anlatır. “Biliyorsun bizim kayın
valide yeni öldü, yirmi dolu ıskatlık buğdayı var, kimlere dağıtalım diye
soracaktım”. Hoca, bakkaldan kağıt kalem ister listeyi yazmaya başlar. Ramazan
hoca: dört dolu- Kara İbiram(bu adam ücretsiz müezzinlik yapmakta;
eleştirilmesine rağmen genellikle sabah ve yatsı ezanlarını okur, caminin
temizliğini Cuma günleri mahallelerden kadınları toplayarak yaptırır, lüks
lambaların bakımını ve yakılma işi onundur. Bahçenin temizliği ve ağaçların
sulanması ona aittir. Tuvaleti temizler v.s.
bu işleri bir kuruş geliri olmamasına karşın sadece Allah için yapar)
adını gören Mesut kafasından sekiz dolu geçirir. Yarım doluyu görünce hayal
kırıklığı ile hemen dükkândan ayrılır.
Köyün dini bayramlarında iki değişik
aktivitesi vardır. Bunlardan biri: her mahallede arife günü öğleden sonra
çocuklar; her mevsim yaprakları yeşil olan bodur pinar ağaçları dalları ile
çadırlar kurar, içine mahallelinin getireceği ikramları koymak için bir çanak
yerleştirirler. Teneke çalmaya başlarlar, kendi aralarında neşeli oyunlar
oynarlar. Akşama doğru toplanan ikramlar paylaşıp, yanarken çok hoş ses çıkaran
ağaç dallarını yakıp eğlencelerine son verirler. İkinci aktivite ise; Bayram
günleri belirli bölgelerdeki ulu ağaçlara salıncağa binmeye gitmektir.
Çıtlık yanı; adını kaç yıllık olduğu
bilinmeyen dalları bile büyük sayılan ağaçların gövdesiyle yarışacak durumda
olan heybetli çıtlık ağacından alır. Köyün doğu tarafında en tepe noktasında
geniş bir düzlük alandır. Bu bölgenin köy için üç önemli işlevi vardır. Birinci İşlevi: dini bayramlarda, havaların
yağışsız olduğu günlerde, Okka urganı ile sallanmayan dalına ve uçuruma bakan
yönüne salıncak kurulur. Nişanlı, sözlü ve yeni evli kız ve erkeler en güzel
bayramlık elbiselerini giyerek buraya guruplar halinde yürüyerek eğlenceli bir
şekilde ulaşırlar. Becerikli bir erkeğin kurduğu salıncağa kızlar öncelikli
olmak kaydıyla sırası ile binerler. Salıncağa oturan kişi eliyle sallama
urganının ortasında tutar, urganın iki ucu genellikle erkekler tarafında
tutularak çok hızlı bir şekilde salıncak, sallanır. Hem ağacın yüksekliği hem
de aşağısının hayli derin olması salıncağa bineni hayli korkutur. Sallanan ne
kadar çok korkar, çığlık atarsa sallayanlar o kadar hırslanır ve daha hızlı
sallamaya başlarlar. Bayramlarda salıncağa binmek gençler için en eğlenceli
aktivitelerden biriydi. Çıtlıktan başka bayramlarda salıncak; Demirbaşların
çamlı bağ ile Çümenlerin kuyu bölgesindeki asırlık çam ağaçlarına kurulurdu.
Bölgenin ikinci işlevi: Çok geniş ve düz olan ve iyi rüzgar alan bu
bölgeye onlarca harman atılır, Yeni pınardan sonra köyün ikinci büyük harman
yeridir. Burada hasattın sonu olan harman döğme, tınaz savurma gibi işler
köylüler birbirleri ile yardımlaşılarak bir bayram havası içersin de yaparlar. Üçüncü
İşlevi: özellikle köy dışında okuyan gençleri Şubat tatili için geldikleri
köyde, futbol oynama alanı idi. Bir çim saha kadar yumuşak ve çamur olmazdı.
Her gün Lise çağındaki okuyanlar ve köydeki yaş daşları aldım verdim usulü ile
iki takıma ayrılır maç yaparlar. Daha küçüklere takımlarda pek yer olmazdı.
Ancak eksik kaldığında bir iki ortaokullu takımlara girebilirdi.
O gün Mesut’un şanslı günüydü takıma
girdi. Maçın sonlarına doğru sağ ayağında burkulma ile beraber bir acı duydu.
Olayın sıcaklığı ve maçtan ayrılmamak için acıyı önemsemedi. Maç sonrası ayakla
bileğin birleştiği mafsalın hayli şişmiş olduğunu fark etti. Bisikletine binip
eve giderken bu olayı nasıl anasına babasına anlatacağını kafasında kurmaya
çalıştı. Çünkü ayağındaki ayakkabılar ile ailesi top oynamasını kesinlikle
istemiyorlardı. Bir fikre varamadan acı içerisinde eve ulaştı. Bisikleti
koridora bırakıp yukarı çıkarken, anası telaşla aşağıya iniyordu. Anasının önüne
geçip aşağıya indirmeme şakası yapmaya başladı, anası işinin acele olduğunu,
ocakta yemeğinin yanacağını söyleyerek oğlunu kenara çekmek için omzundan hafif
itince, oğlu iki basamak aşağıya kendini attı ve ayağım ayağım diyerek feryadı
bastı. Ne olduğunu anlayamayan anası ayağın şişmiş olduğunu görünce telaşlandı.
Kızına yemeğe bakmasını söyleyerek oğlunu sırtına alarak Dongurakların Meryem teyzenin
evinin yolunu tuttu. Dar akşamüstü olmasına karşın Meryem teyze, işini bırakıp
ayağı tedavi etmeye başladı. Oluş şeklini anlatan anaya, kısa kürede bu kadar
şişmez ama olan olmuş biz tedavi edelim diyerek yalanı ortaya çıkarmaya
çalışmadı. Yarım çıkık olmuş, bu tam çıkık dan daha zor tedavi edilir diyerek,
çıkığı zorda olsa yerine getirdi, sıkıca sardı. Birkaç gün üzerine basmasın
diye de tembihledi. Horanım, oğlunun ayağını çıkardığı üzüntü ile tekrar oğlunu
sırtına alarak eve döndü. Evde de kocasından hayli azar işitti. Mesut; bu
yalanın ıstırabını, yılar sonra yalanını açıklayıncaya kadar için için çekti…
O yıllarda herkesi bir Almanya
sevdası sarmıştı. Gidip izine gelenlerin; birden varlıklı oluşları, giyim
kuşamlarındaki düzelme, hele birde radyo ve teyple dolaşmaları, orada nasıl bir
yaşam sürdüklerini, karşılaştıkları zorlukları araştırmadan herkesin iştahını
kabartıyordu. Köyün en varlıklısından en fakirine nerede ise herkese,
Almanya’ya gitme hayali kurduruyor, İş ve İşçi Bulma Kurumuna müracaat ediyorlardı.
Bu hayali en çok kuranlardan biride değirmenci Kadir’di. Postacıyı her
gördüğünde, selam bile vermeden” bana Almanya’dan haber var mı?” diye
soruyordu. Postacı, Kadir’in bu aşırı merakı ile biraz eğlenmek için bir plan
yapar ve plana bakkal Hasan’ı da ortak eder. Plan şu: Hasan; daktilo ile daha
önceki örneklere benzeterek, Kadir’in sırasının geldiğini belirten yazıyı
yazacak, yetkilinin adını yazıp imzasını taklit edecek. Postacı
postane mührü ile okunmayacak şekilde hem yazıyı hem de zarfı mühürleyecek.
Mektup hazırlandıktan sonra, genelde mektupları kahvelerde dağıtan postacı
özellikle bu mektubu Kadir’in evine götürür. Ev de anası vardır. Mektubu verir,
Almanya haberi olabileceğini belirterek hemen oğluna ulaştırmasını ister.
Merakla Kadirin davranışlarını gözlerler…
Önce evde bayram havası eser, komşulara ve akrabalara
müjdeli haber ulaştırılır. Kadir heyecandan yerinde duramaz, hemen öküzlerini
satışa çıkarır. Yaptıkları şakanın kakaya dönüşeceğini düşünen postacı ve
Hasan, Kadiri dükkana çağırırlar. Hemen gelen Kadir her ikisine de sarılıp
şapur şupur öper, bir türlü sandalyeye oturamaz. Güç bela biraz sakinleştirince,
yavaş yavaş yapılan şakayı açıklarlar. Ama Kadir’i inandırmak için çok
uğraşmaları gerekecektir. Enerji dolu durduğu yerde duramayan Kadir, şaka
olduğunu idrak edince, sanki bir canlı cenazeye döner. Eniştesi dereli Ali’nin
yardımı ile evine zor gider. Günlerce kahveye çıkmadı… Neyse ki on-on beş gün
sonra gerçekten Almanya’ya gidiş sırasının geldiğini bildiren resmi yazı geldi
de şaka bir sağlık problemi yaratmadı. Ama yazının gerçek olduğunu Denizli’ye
gidip ilgililerle konuşuncaya kadar gelen resmi kâğıda Kadir hep şüpheyle
baktı.
Askerliği gelen gençler, askere
gidecekleri günün önceki akşamında ya davulcu kiralayıp ya da kendi olanakları
ile eğlence düzenlerler. Ebe beyinlerinin evlerinde de Yakın akrabalar ve
dostlar toplanır. Kadınlar konuklara ve sabah yolcu olacak gençlere yoluk
hazırlarken erkeklerde genellikle askerlik anılarını anlatırlar, o günleri
tekrar yaşarlar.
O gece Hasan’ın yaş taşı ve samimi arkadaşı Yakup Kalkan’ın oğlu askere
gideceği için onun evine güle güle gitsin ve Allah Kavuştursun demek için hayli
eş dost gelmişti. Erkekler birbirinin ağzında lafı kaparak kendi askerlik
anılarını anlatmakta yarışıyorlardı. İlerleyen saat de askerlik anıları bitmeye
yüz tutunca köyde yaşanan komik olaylar anlatılmaya başlandı. İlk
anı dudağının yirik olması nedeni ile yirik dudak diye anılan Aşık Musa ile
ilgili idi: Aşık Musa askere gidinceye kadar köyün dışına hiç çıkmamış, ilk
defa askere gitmek için at arabası ile Kaklık tren istasyonuna, oradan da
askerlik yapacağı şehre gitmek için tren yolculuğuna başlar. Çardak ilçe
sınırlarına ulaştıklarında yanındaki arkadaşına sorar buralar hala bizim mi?
Arkadaşından evet yanıtını alınca, bu kadar çok toprağımız varsa biz o zaman
niye savaşıyoruz der. İkinci
anı yine aynı kişi ilgili gelir. Yirik dudak Denizli’de öğle yemeği için
lokantaya gider. Garsonun çok hızla ve yemek isimlerini yuvarlayarak saymasından
ancak kapama ismi aklında kalır. Bir kakana getirmesini garsona söyler.
Garsonun getirdiği yemeğe bakar, kakana kakana dediğin bu mu? Bunu Neslihan(karının
adı)teyzede yapıyor. Bana adam gibi bir yemek getir diyerek kapamayı geri
gönderir. Sözü
kapan başka konuk şu anısını anlatır: Çolak ağanın yanında hizmetkârlık
yaparken bir sabah ağa erkenden beni yanına çağırdı. Sabah ormandan iki eşek
yükü odun et gel, odunları sobalık olacak şekilde parçala, döşe. Mezar yandaki
yarım dönüme afyon ek. Bu gün Cuma dinlen dedi. Laf
sırasını bir türlü yakalamayan deşdevan Eyüp, arkadaşını sözü daha bitmeden şu
anısını anlatır: Köy yeni kasaba oldu. Kaymakam kasabayı ziyaret edecek. Herkes
çok heyacanlı. Önce kaymakam parkta konuk edilecek sonra ilk belediye başkanı
Ali Yağcı’nın evinde yemek yiyecekler. Parkta ikram etmek için, suyu en soğuk
olan Emirlerin kuyusundan ayran, şerbet, vişne şurubu hazırlandı. Şehirden özel
olarak getirilen gazoz şişeleri soğuk suya ıslandı. Kaymakamın gelmesi
beklenmeye başlandı. Kaymakam Çatal İrimde karşılandı. Parka gelindi. Ne
içeceği soruldu. Önce bir su içeyim diyen kaymakama çok lezzetli kuyu suyu
ikram edildi. Suyu içen kaymakam böyle güzel suyunuz varken bu gazozu niye
içiyorsunuz diye reise sorunca, Kaymakam bey sen birde bizim eriklinin suyunu
içeceksin ki lezzetli suyu o zaman göreceksin dedim. Kaymakam onu da tadalım
deyince reis hemen doldur gel dedi. Çok uzak yetişmez diyecektim ki reisin
itiraz istemem diyen bakışını görünce vaz geçtim. Eşeğe iki senek yükleyip
Eriklinin yolunu tuttum. Köy girişinde dağdan odun getiren gencin Eyüp dayı bu
sıcak da seneklerle nereye böyle sorusuna; ağzımla bir bok yedim Erikliye çalkalamaya
gidiyorum dedim.
Son sözü Sülümen efendi (Süleyman Ay)
alır. Bayram yerinde dolaşıyordum, Bizim Gökçelerin Kamil ve Adil
sıkıntılı sıkıntılı bir yer arıyorlardı.
Ne aradıklarını sordum. Hamama gideceklerini bir türlü yerini
bulamadıklarını söylediler. Aklıma muziplik geldi. Vali konağını hamam diye
gösterdim. Kapıdaki bekçi engel olursa ona kulak asmayın, siz içeriye dalın
diye de tembihledim. Uzaktan bekçi ile cebelleştiklerini uzun süre seyrettim. O gün
muzipliğim üstümde idi. Kemal Akbay(Otobüs muavini) siparişleri almak için
dükkân dükkân dolaşıyordu. Kemal benimde kanyak almam lazım ama acelem var. Sen
şu manifatura dükkânından alırmısın? Onlar gizli sattıklarından vermek
istemezler. Benim selamımı söyle verirler. Kemal manifatura dükkânından kanyağı
almak için epeyce uğraştı.
Cumhuriyetin ilkelerinden önemli
ölçüde sapan siyasi iktidara karşı yapılan askeri darbe; en özgürlükçü anayasayı
getirip ve sapmaları önemli ölçüde düzeltmeye çalışsa bile Demokrasilerde kabul
edilir bir şey değildi. Nihayet çok uzun sürmeden seçimlere gidildi. Kasaba da
ihtilalden sonra yapılan ilk Belediye başkanlığı seçimini Mustafa
Eski(Filistinli) kazandı. Yaşamında birçok ilklere imza atmış Mustafa çok yavaş
konuşması ve avcılığı ile de tanınır. Koca kapının koca bubasıdır.
Göreve
gelir gelmez özellikle bahar aylarında dağdan gelip köyün tam orta yerinde
geçen çayda oluşan sel; köy kahvesi ve Donğuraklının yağ çıkrığı başta olmak üzere
birçok ev sık sık sel suları altında bırakan çayın, ıslahı oldu. Bu çaydan
zaman zaman öyle sel gelir ki koca ağaçları, kökünden söküp sürüklediği gibi
bir-bir buçuk metre çapında kayaları da sürükleyip getirirdi.. Bu çayın ıslah
edilebileceğine düşünemeyenler ve muhalefet; bu çalışmaların önce boşa
gideceğini savundular, yapılan duvarları gördükçe, bu seferde duvarlar köyü
ikiye ayıracağı tezini ileri sürdüler. Bunun doğru olmadığını iki yaka arasına
köprü yapılacağını anlatan reise, bu köprü o kadar yüksek olacak ki köprüden ne
otobüs, traktör ne de kağnı, at arabası geçer diye itiraz ettiler. Fazla
konuşmayan reis Mustafa, inşaat bitince bu kuşkularınızın biteceğinde eminim
diyerek son noktayı koydu. Hiç
akla gelmeyen, düğünlerde yapılan at yarışlarının alanı oldukça daralttı.
İkinci önemli icraatı: Köylü; su
gereksinimini çeşme ve kuyulardan yetersizlik çekmeden karşılaya biliyordu.
Fakat Kıran, Çıtlık tarafındaki gibi tepelerdeki ve uzakta ki evlere su taşımak
hayli problemli idi. Dağda, Gurbet yöresindeki su kaynağının köyün su
gereksinmesini uzun yıllar karşılayabileceği yapılan ölçümler sonu ortaya
çıkınca her eve artezyen suyu verme projesi başlatıldı. Her yenilikte olduğu
gibi; bu kaynak yeterli değil, yeterli olsa bile onlarca dere yatağından geçip
köye getirmek mümkün olmaz. Hadi geldi diyelim köylü fakir eve suyu nasıl
alacak… Bir iki yıl gibi kısa sürede
proje tamamlandı. Her mahalleye genel çeşmeler yapıldı. Herkes de evine su
aldı.
O akşam kuzu gütmeden her zaman
geldiği saatlerde oğlan eve gelmedi. Birlikte olduğu arkadaşları da gelmemiş.
Çocukları merak eden veliler kuzu güttükleri bölgeye varınca kuzuların başıboş
otladığını, çocukların birbirlerine sarılmış korkudan titrer vaziyette
ağladıklarını gördüler. Şaşıran veliler çocukları birbirinde ayırıp, neden
ağladıklarını sorunca: Akşamüzeri Necip Acar abi yanımıza geldi. Köyün
girişleri canavarlar tarafından tutuldu. Sadece bizin sokak açık. Aklınız varsa
hemen evlerinize dönün dedi. Bizde inanmadık dalga geçtik. O siz bilirsiniz
deyip yanımızdan ayrıldı. Hava kararınca, geriye baktığımızda şu tepelerde
silahlı askerlere benzeyen garip yaratıklar gördük, korktuk köy yolları da
tutulduğunu düşünerek birbirimize sarılıp ağlamaya başladık. Veliler
gülmelerini tutamayıp, o sizinle dalga geçmiş hiç öyle şey olur mu? Diyerek
çocuklarını teskin edip, kuzuları ile birlikte evlerine götürürler.
Mesut ikinci sınıfı bütünlemeye kaldı
iki dersi eylül sınavlarında vererek üçüncü sınıfa geçti. Her yıl bu son
diyerek üç senedir torunun başında giden ebesi(babaanne) yaşlandığını, oğlana hâkim
olamadığını ve Kızının oğlu Nevzat’ı Baklan’da (o tarihlerde her nahiyeye bir
ortaokul sloganı ile alt yapısı hazırlanmayan ortaokullar açılmıştı) okutmaya
gideceği gerekçeleri ile Denizli’ye gitmeyeceğini kesin dille belirtti. Ananesinin
küçük oğlu Mustafa ile arasının limoni olması, kızının oğlu için Denizli’ye
gittiğinde büyük oğlunun oğlu Hüsamettin’e yardımcı, ileri yaş da dördüncü
çocuğa hamile olan küçük kızına da yardımcı, öte yandan kızı, kocası ile
sorunlar yaşayan kız kardeşi Dudu’ya da gönül yoldaşı olabileceğini düşünceleriyle
kızının önerisine olumlu yanıt verdi. Okullar açılınca Mesut bu sefer ananesi
ile beraber olacaktı. Bu ebesinin tutumu diğer ebesinden farlıydı. İşleri kendi
yaparken torununun da ileri yalnız kalırsa kendi başına baka bilmesi için basit
yemek yapımlarını, soba yakmayı, çorap ve gömleklerini yıkamayı yavaş yavaş
öğretiyordu. Sık sık Hüsamettin’in evine gidip ona yardımcı olurken eve çağırıp
sevdiği yemekleri hazırlıyordu. Mesut’un sabah kahvaltısını yaptırdıktan sonra
ya kızına gidiyor ya da kız kardeşine giderek her yere yetişiyor. Geldiği içinde
seviniyordu. Yeğenini
kocası ile olan sorunlarına damadı da sıklıkla müdahil oluyordu. İyilikten
maraz doğar deyimini kanıtlayan sonuçlarla da karşılaşıyordu. İkinci dönemin
ortalarında Kız kardeşi, kızı ve damadı arasında bir alacak verecek nedeni ile
yeğeninin tabancası damadına geçiyor. Kız kardeşi ve kızı tabancayı geri
istiyor, damadı alacağımı verin tabancanızı alın diye diretiyor. Dudu;
tabancanın eve hemen gelmemesi durumunda kocaları ile sorun çıkacağını eğer
tabancanın gelmesine yardımcı olabilirse en kısa zamanda parayı ödeyecekleri
sözünü ablasına veriyor.
Emine
tüm sorumluluğu üzerine alarak damadının haberi yokken, kızından tabancayı alıp
kız kardeşi ve yeğenine teslim ediyor. Aradan birkaç hafta geçmesine karşın ne
yeğeni ne de kız kardeşi para konusunu gündeme getirmiyorlar. Parayı istedikçe
de neden bu kadar acele ediyorsun diyerek dalga geçer gibi yanıt veriyorlardı. Son
seferinde çok sıkıştırınca yeğeni; teyze bu adamın sende senedimi varda bu
kadar bizi sıkboğaz ediyorsun deyince, tabi senedi var hem de beş tane diye
yanıt veriyor. Yeğeninin ne zaman verdin sen bu senetleri sorusunu da şöyle
yanıtlıyor: Benim orada canımdan çok sevdiğim kızım ve dört torunum var deyip
evi ve Denizli’yi terk edip tabancanın parasını ödemek için köye dönüyor.
Mesut arkadaşı ile koyun otlattıkları
yere halaoğlu İbrahim geliyor. Hoş beşten sonra Mesut’u vişne yemek için
bağlarına davet ediyor. Arkadaşından kuzularına bakma sözü alarak İbrahim’le
gidiyor. Çok
sıcak olan hava, akşamüstüne doğru bulutlanmaya başlıyordu. Mesut ve İbrahim
hem vişne ağacından vişne yerken, sohbet ettiklerinden zamanın geçtiğini, yağmurun
yağmak üzere olduğunu unutuyorlar. Geç olduğunu fark eden Mesut hemen
koyunların yanına koşuyor ama ne koyunlar var ne arkadaşı. Hızlı bir şekilde
etrafı araştırıyor. Kuzuları bulamıyor. Arkadaşının yağmur yağacağı için köye
gitmiş olacağını düşünerek köye doğru koşmaya başlıyor. Yolda yakaladığı
arkadaşı, onun koyunlarını otlattıkları yerde bıraktığını söylüyor. Çaresiz eve
gidip babasına haber veriyor. Dükkân da birkaç müşteri vardı. Babası sen ananı
çağır beraber gidelim diyor. Yağmur yağdı yağacak bunlar hızla kuzuları aramaya
gidiyorlar. Öküz gütmekten dönen Hüsamettin’de bunlara katılıyor. Üç kola
ayrılıyorlar. Mesut aşağı, Hüsamettin orta, Karı- koca üst yoldan giderek kuzuları
aramaya başlıyorlar. Alellerin bağı içerisinde Hüsamettin Kuzuları bulduğunu
bağırarak haber veriyor. Hızla geri dönmeye başladıkların da sulu yağmur yavaş
yavaş yağmaya başlıyor. Köy girişimde buluştuklarında yağmur artık bardaktan
boşanırcasına yağmaya başladığı için kuzuları eve götürmekte hayli zorlanıyorlar.
Kuzuları zorlada olsa dama soktuklarında, sessizce Hüsamettin oradan ayrılıyor.
Elbiselerini değişip Kezban’ın hazırladığı yemeği yerlerken yaptığı yanlışlığın
ağırlığından Mesut’un ağzını bıçak açmıyordu.
Ortaokulu bitiren Mesut liseye kayıt
oluyor. Aile, yarısı parasız yatılı diğer yarısı paralı yatılı öğrencilerin
kaldığı pansiyona çocuklarını vermek istiyorlar. Kontenjan sınırlı olduğundan
bir adamını bulmak gerekiyor. Mal aldığı toptancılardan umduğu yardımı alamayan
Hasan’ın tek umudu amcaoğlu Mustafa’dır. O da büyük oğlu Enver bu pansiyonda kaldığı
için o yıl ortaokula başlayacak küçük oğlu İsmail’i kardeş kontenjanından önce
kayıt ettirip, sonra Mesut için uğraşacak. Pansiyonun çok pahalı, rahat ama
akşam saat 21.00 de yatıp sabah 6.00 da kalkma zorunluğu, çalışacak dersin
olmasa bile her gün üç ayrı zamanda dört saat süreyle mütalaa yapılması,
tabildot usulü çıkan yemekleri belirli saatlerde yemek mecburiyetlerin olduğunu
öğrenen Mesut, pansiyonda kalmaya sıcak bakmıyordu. Sık
sık ben artık büyüdüm, kendi başıma kalabildiğimi kanıtladım. Niye bu kadar
pahalı bir yerde kalmam için uğraş veriyorsunuz diye ailesini bu kararlarından
vaz geçirmeye çalışıyordu. Annesi
babası oğlanlarını karşılarına alıp şu soruları sorarlar; Sen hiç buz gibi evde
uykudan kalkıp soba yaktın mı? Akşam buz gibi eve gelip yemeğin pişmesini
bekledin mi? Köyden gönderilecek ekmeği, odunu eve taşıdın mı? Bekâra karı
boşaması kolaydır. Eğer başarabilirsek seni mutlaka yatılı okutacağız diyerek
noktayı koyarlar. Bu
umutsuz bekleyiş ve anlamsız tartışmalar Mustafa’nın getirdiği sevinçli haber
ile son buldu. Ön
kayıt yapılmış bir hafta içerisinde birinci taksitin parası yatırıldığında
kesin kayıt yapılacak. Ertesi gün Mesut parayı yatırıp, kayıt olup, şu liste
ile geri geldi: -Metal tek kişilik bir karyola-karyolaya uygun yatak, yorgan ve
yastık- iki takım bunların çarşafları- bir pike-en az iki takım pijama ve dört
takım iç çamaşırı. Bunlara; solmaz koyu renkli ipliklerle isim ve soy isimler
yazılacak. Okullar açılmadan tüm
malzemeler hazırlanıp günü geldiğinde pansiyona yerleşilecektir.
Oğlan, ailenin istediği bir yerde
kalarak eğitimini sürdürüyor, kız evde çeyizini yapmakla meşgul, dükkân da karı
koca geyik muhabbeti yaparken Horanım abaları sıkıntılı bir şekilde dükkâna
gelir. Endişelen karı- koca telaşla aba bir şey mi oldu? Diye sorarlar. Önce bir su isteyen Horanım elinde bir kağıdı
göstererek geliş nedenini açıklar: Komşu çocuğunun doğum kaydını yaptırmaya gittiği
Baklan nüfus müdürlüğünde Eşe’(yokluk günlerinde, çaresizlikten çok küçücük yaş
da evlatlık vermek zorunda kaldığı kızı)in adresini bulmuş. Bu kâğıt o, bir
mektup yazsak acaba cevap verir mi? diye hayal ediyorum… Hasan: yazalım aba derken,
Horanım:
bu mektupla bile heba edilecek bir haber değil. Sen adrese kendin git. Hasan:
doğru söylüyorsun, amcaoğlu Hüsem abinin kayını Bildircinlerin Mehmet İzmir de
polis o bana yardımcı olur. Adres alınır, sabah hareket ederek en kısa zamanda
Hasan İzmir’e ulaşır. Garaj da polis Mehmet(sarı memet) din çalıştığı karakol da
Basmahanede olduğundan adrese kolay ulaşılır.
Hoş
beş den sonra Mehmet, Hasan’a hayrola niye geldin diye sorar. Hasan adresi
gösterir ve geliş nedenini anlatır. Mehmet kısa bir işim var onu halledip izin
alıp adresi bulmaya gidelim. Kısa bir süre sonra ikili polis karakolundan
çıkar, adresin olduğu Karşıyaka’ya geçmek için vapura binerler. Adres bir kahve
haneyi göstermektedir. Ne çalışanlar ne de kahvehane sahibi bahse konu olan
kişileri tanırlar. Kahvenin sahibi: “bizim kahvenin müşterileri
gelip geçicidir. Bu kişiler belki buranın adresini verip, dağıtıcı posta
görevlisini kafaya alıp gelen cevabı almışlardır. Onu bulup sorun önerisinde”
bulunur.
Posta
dağıtıcısından da bir yanıt alınamayınca Hasan büyük hayal kırıklığı ile köye
döner. Dönüş otobüsünde zaman zaman uyumaya çalışan Hasan hasta abasının
küllenmiş olan bu yarasının yeniden alevlenmesi ile çok kötü duruma düşeceği
düşüncesi ile kâbuslar görür.
Aradan uzunca bir süre geçer Eşe’nin
bulunacakmış gibi ortaya çıkan umudu kısa sürede yok olmasından sonra zaman
bunu da küllendirir. Hasan, oğlu ile
dükkanın dışında dereden tepeden söyleşirken Hamalların Ali Osman kahveden
çıkmış Denizli’den gelen köy otobüsün (Şehirden otobüs geldiğinde, tüm kahvelerden
erkeklerin hemen hemen hepsi otobüsün yanına gider gelen gideni seyreder. Çünkü
köyün rutin yaşamındaki tek değişiklik o zamanlar buydu.)den aldığı havadisle dükkâna
gelir. Otobüsten şehirli bir erkek, bir kadın ve kucaklarında bir bebekle
birileri indi. Tam adın, adresini bilmedikleri birilerini arıyorlar.
Aradıklarını soy adı Deliibiramların olduğu için Gülizar abanın oraya gittiler.
(Gülizar aba ve Çeçe ”Hatçanım” lakaplı iki kadın; köyün en özgür iki
kadınıdır. Bunlar çalışırken üzerlerindeki kıyafetleri gören insan, çıkarıp
elbisesini veresi gelir. Ama işi bitirip eve gelince hemen iş kıyafetlerini
çıkarıp bayramlık elbiselerini giyerler, evlerinin önüne oturup kahvehaneden
kendilerine çay söyleyip sigaralarını yakıp gelen geçen erkek kadın fark
etmeden sohbet ederler.) Hasan, oğluna dükkâna bak der ve hızla caminin içinden
geçer Gülizar abanın evine gider. Gelenlerin Eşe’ler olduğunu hissetmiştir.
Kısa bir konuşmada hislerinde yanılmadığı ortaya çıkar. Gülizar abadan izin
isteyerek konukları eve getirir. Dükkâna yaklaştıklarında oğluna seslenir.
Anana haber ver Eşe’ler geliyor. Dükkânın
yanına geldiğinde dükkânı kapa hemen Horanım halanı bul gel der. Oğlan halasını
bulmaya giderken Ali Osman, Eşe’nin
kardeşlerine haber vermeye gider.
Mesut
halasının arpa yolmakta olduğu tarlayı bulmakta zorlanır, hayli zaman kayıp
eder. Halasını bulup haberi verdiğinde halası önde Mesut arkada koşarak eve
gelmeye çalışırlar. Mesut koşucu olmasına karşın hasta halasına yetişmekte
zorlanır. Eve geldiklerinde kardeşleri ve diğer akrabalar eve gelmiş
kelimelerle anlatılmaz bir kavuşma ortamı ve hasret giderme yaşanmaktadır…
Kısa
sürede defalarca Eşe şu hayat hikâyesini anlatır: Evlatlığa verdikleri ailenin
işleri bozulunca bunu on iki on üç yaşlarında içinde nüfus cüzdanında bulunduğu
bir çıkınla sokağa bırakırlar. Beş parasız, okuma yazma bilmez, hiç tanımadığı
İstanbul’da sokaklardadır. Günlerce aç susuz oradan oraya savrulur. En son
takatsiz kalıp bir lokantanın önüne çöker. Bunu gören baş aşçı içeri alıp
karnını doyurur, ne aradığını sorar. Kimsesinin olmadığını, kısa hayat hikâyesini
anlatır. Aşçıbaşı bulaşık yıkar mısın diye sorar. Evet, yanıtını alınca kilere
sebze kasalarından bir yatak uydurulup, orada yatıp kalkıp, bulaşık yıkamasının
ister. Çalışkanlığı ve dürüstlüğü patronun dikkatini
çekince, restorandın daha uygun bir yerine, içinde daha yatağa benzer bir şeyin
olduğu bir odacık verirler. Aynı iş yerinde aynı aşçı başı ile yıllarca
çalışırlar. Birbirlerini çok severler, Aşçı başı Manisa Spil dağ gazinosu
işletmeciliğini kiralayınca birlikte Manisa’ya taşınırlar. Aşçı başı, yeni
patron Fahri Koçar’ın işleri iyi gitmeye başlayınca Eşe’ye evlenme teklifi eder
ve evlenmeye karar verirler.
Küçük
yaş da kayıtsız küreksiz evlatlık veren aileden zarar gelebileceğini düşündüklerinden,
evlilik işlemlerini yaparken adreslerini saklama için İzmir’deki arkadaşının kahvehanesinin
adresini kullanırlar. Arkadaşlarından, ailenin iyi biri olabileceği tavsiyesi
üzerine Eşe’nin ailesini bulmaya karar verirler. Hamilelik ve yeni iş yerinin
sorunları ile bu güne kadar gelemezler. İş yerinde yapılmakta olan tadilat
nedeni ile yakaladıkları boş zamanda buraya gelirler. Sohbet
o kadar uzar ki yoğun yaz işleri yorgunu olmalarına karşın saat gece yarısını
geçmişti. Konukların yoldan geldiği nihayet hatırlanıp, herkes evine gitmeye
başlar. Kaldıkları üç gün içinde bağlar gezdirildi. Akşamları değişik
akrabalarında yemekler yendi. Rüzgâr gibi geçen üç gün dolu dolu yaşandı. En
kısa zamanda görüşmek dileği ile konuklar uğurlandı. Eşe,
nerdeyse her gün anasına ve öz kardeşi Cemileye arada bir dayısına mektuplar
yazıyor aynı sıklıkta cevap alamasa bile o mektuplarını hiç aksatmıyordu. Beş
altı ay sonra mektuplar birden seyrekleşti. Anası kızının bir sorunu olduğunu
hissedip, sık sık mektuplarındaki nesi olduğu sorununa işler nedeni ile ihmal
ettiğini, herhangi bir sorunu olmadığı cevabını veriyordu. (O tarih de köyde
telefon olmadığı için mektup dışında haber alma kaynağı yoktu) Bir
gün daha güneş doğmadan dükkânın önünde özel bir araba geçip evin önünde durdu.
Hasan müşteriden izin isteyip dışarı çıktığında Fahri beyin arabadan inip,
Eşe’yi indirmeye çalıştığını görür, hemen yanlarına koşar. Eşe ağır hastadır. Hasan karısı ve kızını
çağırır. Onlar Eşe’nin koluna girerek eve götürmeye çalışırken, Fahri dayısına
karısının tedavisi mümkün olmayan bir hastalığa yakalandığını, günlerinin
sayılı olduğunu söyler. Hasan abasına haber gönderip, hemen eve gelir. Eşe’ye
yatak yapılır, kahvaltılık hazırlanır ama önceki gelişinde yemeye doyamadığı
yengesinin kaymak, sütünden ne bir lokma yiyebilir ne bir yudum içebilir.
Çocukken ayrıldığı, çoook uzun yıllardır görmediği köyünü, anasını ve
akrabalarını görmek için o kadar yolu hasta hasta kat ederek gelmişti. Kısa bir
süre kaldığı köyden hastaneye tekrar yatmak için hemen ayrılır.
Köyden ayrılışının dan on beş gün sonra gelen mektup tan: Teyzeleri
Kezban ve Meryem gibi yirmili yaşların başında, uzun yıllar sonra yakaladığı
huzura, güzel günlere, mutluluğa doyamadan ve biricik kızına doyasıya sarılıp,
sevip okşayıp büyütemeden bu dünyadan ayrıldığı anlaşıldı.
Eski ailesinin kızlarını o yıl
ilkokul öğretmeni olan Ali İhsan Nalbantla nişanlarlar. Bu mutluluklarına,
oğlanların ilkokul hariç hiçbir dönem Zayıf’ız karne getirmezken lise son
birinci döneminde zayıf sız karne getirmesi bir mutluluk daha katar. Aile
oğlanlarını Üniversite öğrencisi kızlarının da evlenip mutlu günler kuracağı
hayalleri ile güzel günler geçirmektedir.
O yıllar hem orta sonda hem de lise sonda yıl içi notların ne olursa
olsun mutlaka bitirme sınavına giriliyor ve bu sınavda her dersten en az beş
alma zorunluluğu vardı. Mesut Haziran sınavlarından sonra sonuçları öğrenmeden
köye döner. Gece geç yattığı için sabah kalkmaz. Ablası birkaç gündür
biriktirdiği koyun sütünden yoğurt yapmak için süt haranısını (dığanı) boşaltır
ve kardeşinin süt dığanı dibini sıyırıp yemeği sevdiğini bildiği için uyarır.
Elini yüzünü bile yıkamadan haranının başına geçen kardeşini, yüzü bari yıka
diye şaka ile karışık ablası, uyarır. Ama kardeşi, alel usul yemeyi bitirip
uyumaya devam eder. Kuşluk yemeği sırasında birden Kezban’ın burnu
kanaya başlar. Burnuna soğuk su çektirip,
saçlarından hafifçe asılarak kanamayı
durdururlar. Babasının bir yere bile çarptın sorusuna Kezban, hayır yanıtı
verir. Aralıklarla burun kanaması devam ettiği için köy otobüsü gelir gelmez Denizli’ye
doktora götürmeye karar verirler. Öğleden sonra kanama daha da sıklaştığı için
baba sık sık eve gelir. Otobüsün
geldiği saatlerde Mesut, bir arkadaşı tarafında çağrılır. Dam üstünden
konuşmaya çıkan Mesut sınav sonuçlarını arkadaşı Recai ‘den öğrenir. Sonuç
felakettir. On bir dersten bütünlemeye kalmış. Yüzü solmuş, canlı cenaze gibi
içeri girer. Ablası sonuçlarımı öğrendin deyince hayatında çok az söylediği
yalanların birini daha söyler, yedi dersten bütünlemeye kalmışım der. Ailenin
sınav sonuçları ile ilgilenecek durumu yoktur. Baba; çalışır kurtarırsın, sen
aşağıya in Hamza abin otobüsü garaja koymasın, Ablanı Denizli’ye götüreceğiz.
Mesut yola çıktığında Hamza henüz
camideki asırlık heybetli kavak ağacının gölgesine otobüsü yenice park
etmektedir. Mesut’un uyarısı üzerine camiye tuvalete gider o sırada Babaları
gelir. Babası öne diğerleri arkaya binip Denizli’ye giderken, öndekiler havadan
sudan konuşur ama arkadakilerin ağzını bıçak açmaz. O tarihlerde Hastane
caddesine, Bayram yerine bile otobüsle girile biliyordu. Hamza’nın tanıdığı KBB
doktoruna gidilir. Doktor kısa bir muayeneden sonra hemen teşhisi koyar. Önemli
bir rahatsızlık değilmiş, kılcal damar çatlamış küçük bir operasyonla tedaviyi
tamamlanır.
O yıl üniversitenin son sınıfında
olan Mehmet Acar’ın liderliğinde; diğer liseli, üniversiteli gençler ve köyden
bazı kişilerin katılımı ile köylünün yetiştirdiği ürünlerin daha iyi
değerlendireceği ve modern tarım uygulamalarının yapılmasına öncülük edecek bir
kooperatif kurulur. Tüzük hazırlanıp gerekli prosedürler tamamlanıp ilçe
emniyetine verilir. Gelişmeleri takip etmesi için ast başkan Mesut’a görev
verilir. Emniyetten bir sonuç gelmemesi, ast başkanın; sınavlar için şehre
gitmesi ve sorumluluğun bilincinde olmaması sonucu kooperatif resmiyet
kazanamaz. Yıllar sonra Mehmet Acar, kooperatifin kurulduğu tarihlerde Çal’da
görev yapan Komiserle tesadüfen karşılaşır. Sohbet ederken, kurucunun olduğunu
bilmeden Komiser, söz konusu kooperatifle ilgili şu bilgiyi verir: O tarih de
görev yaptığım ilçenin bir kasabasında kurulmaya çalışılan kooperatifinin çok güzel
hazırlanmış yönetmeliğinde birkaç ufak değişiklik gerekiyordu. Belediye
başkanına gerekli değişikliğin yapılması için tüzüğü verdiğimde reis(Mehmet
Gökçe) küçümseyerek birkaç komünist öğrencini girişimi diyerek yönetmeliği
aldı. Fakat yönetmelik düzeltilip, geri gelmedi.
Lise sonda kalmak olmadığı için
kaldığı derslerin sınavlarına mesut köyde hazırlanacaktır. Ekim ayının
başlarında bir gün Ali İhsan sabah erkenden köye gelip, dükkâna uğrayıp düğün
yapmak için geldiğini söyleyip, hemen babalarına gider. Hasan kızına ve karısına haber
verir. Önce şaşırırlar, sonra hazırlıkları tamam olduğundan bir endişeye
kapılmazlar. Kuşluk vakti Karabacak Mehmet Ali(akıl hocası); dükkâna gelir, Ali
İhsan’ın yıldırım nikâhı ile evlenmek için gelirken dayısı Ahmet Yağcı’dan
maddi yardım alacağını ummuş ama eli boş dönmüş. Köye ve İş yerindeki
arkadaşlarına mahcup olmamak için kayın pederinden yardım istediğini uygun bir
dille anlatır. Katkı yapması için Hasan’a baskı yapar. Hasan’ın beyninden
kızgın yağlar geçer. Bu öneriyi kabul etmesinin mümkün olmadığını Oğlu, kızı,
karısı duyarsa kıyametleri koparacaklarını söyler. Ne sen söyledin nede ben bu
öneriyi duydum der. Olumsuz yanıt alan Ali İhsan Çaresiz kalır birde kayın
biraderinden yardım istemek için onu kahveden çağırıp, orta yerdeki yolda hem
yürüyüp hem de konuşmaya başlarlar. Ali İhsan; büyük bir sıkıntı içinde teklifini
yapmadan alt yapısını hazırlar. Köyün dışına çıkıp yolda gelen-giden kimseleri
olmadığı sırada şunları söyler: Düşüncesizlik edip babama, dayıma güvenerek
arkadaşlarıma evlenmeye gidiyorum diyerek beş gün izin alıp geldim. Babamdan
pek umudum yoktu ama dayımla sık sık mektuplaştığımızda her seferinde parayı
sen hiç düşünme maddi ve manevi yardıma hazır olduğunu yazıyordu. Bu
gün ise çok ters bir zamanda geldiğimi bırak düğün için yardım etmeyi sana elli
lira veremem deyip beni yüz üstü bıraktı. Çaresizlik
sonucu babanın çok yakın dostu olduğunu bildiğim Karabacak amcadan ricada
bulundum ona da baban kesin dille hayır demiş. Çok çaresizim, evlenmek için
geldiğim köyde duyuldu. Bu olumsuzluktan sonra hem köylünün hem de iş yeri
arkadaşlarımın yüzüne nasıl bakarım bilmiyorum. Bir de sen babanla konuşsan… Bu öneriye henüz on
sekiz yaşındaki Mesut, önce çok kızdı, bozuldu. Kısa bir süre düşünüp Ali
İhsan’ın yerine kendini koydu. Hemen babasını ikna etmeye çalışacağını
söyleyerek ayrıldı. Dükkâna geldiğinde babası sandalye üzerine
çıkmış, raflardaki malların yerini şuursuzca değiştirmeye çalışıyor, oğlunun dükkâna
girdiğini bile fark etmedi. Babasına selam verip, konuşmamız lazım deyince,
babası ne konuşacağız diyerek gönülsüzce sandalyeden aşağı indi. Mesut;
Karabacak amcayla konuştuğunuz konuyu biliyorum. Çok sıkıcı bir durum. Bura
da kızının mutluluğu söz konusu. El ne der, böyle densizlik olur mu? diyerek
zor durumda olan damadına yardım etmezsen, onun düşeceği psikolojik durumu bir
gözünün önüne getir. Kızının hasta bir kocası olmasını ister misin? Bu olayın
senin, benim ve eniştemin arası da kalacağını birbirimize söz verip, sorunu
çözmeliyiz. Hasan kısa bir süre düşündü, çağır enişteni kimsenin haberi olmadan
gerekli parayı vereyim…
Yıldırım nikâhı yapıldı. Hazırlıklar
kısa sürede tamamlanıp Cumartesi- Pazar günleri düğüne geçildi. Köyde
genellikle kızın çeyizi at arabasında yüklenir, traktörün arabasına da
sıralanan sandalyelerde oturan kadınlar arasına gelin oturtularak cami
etrafında bir, iki tur atılarak oğlan evine götürülürdü. İlk defa gelinin çeyizi
traktör arabasına tıka basa dolduruldu, gelin ve davetli kadınlar otobüse
bindirilip, konuk olan Dr. Saim Demirsoy, Tüccar Rafet Baykent ve Hüseyin
Selçuk’un özel arabalarının korteje katılması ile camii etrafındaki tur atıldı.
Gelin ve Damat düğünden bir sonraki
gün damattın, Ali okulunda askerliğini yaptığı Balıkesir’in Edremit ilçesine
bir sandık eşya ile uğurlandı. Diğer eşyalar damadın babasının evine
döşendi.
Damadın askerliği bitiminde tayininin
komşu köy Çatalobaya çıkması herkesi mutlu etti. Çünkü yürüyerek on beş-yirmi
dakikada gidilebilir uzaklıktaydı. Hasan’ın birçok müşterisinin yanında aile
dostu üç aile de vardı. Okulda toplam iki öğretmen vardı ikisi de aynı
köydendi. Okular açıldı sık sık gidilip gelinerek hasret gideriliyor. Kezban
eksiklerini anasın dan rahatlıkla karşılıyor. Mutlu bir yaşantı sürüyorlardı.
Anasının yeni aldığı likit gazlı ocağı bile götürmüştü. Kimse bu durumdan şikâyet
etmiyor. Yeter ki yeni evliler mutlu olsun. Hemen her gün damadın ebesi ve halası dükkâna
alış veriş için gelip uzun uzun sohbet ediyorlardı. Son gelişlerinde Ali İhsanın,
yağcılar sülalesinin bir kısmına çok güzel davet verdiğini kinayeli bir şekilde
anlatınca Hasan: sözü uzatmadan gençler bizim gibi kıtlık görmedi. Daha rahat
yaşıyorlar diyerek konuyu değiştirdi. On beş gün sonra Horanım arkasında bir
çarşaf otla kuzu gütmeden gelirken hala ile karşılaşır. Hala: “senin damat yağcılara yine davet
veriyormuş” der. Horanım yükünün ağır olduğunu söyleyerek dedikoduyu kısa
keser. Dükkânın önüne geldiğinde bir eşekle, ilkokul öğrencisi beklemektedir.
Kocası dükkân da yoktur. Çocuğa niye bekliyorsun? Deyince çocuk, Ali İhsan
öğretmen bir şeyler istedi onları götüreceğim der. Horanım çocuğu eşeğe
bindirir verecek bir şey yokmuş de, selam söyle diyerek çocuğu boş gönderir.
Evde hazırlık yapan kocasına boşuna uğraşma ben çocuğu boş gönderdim der. Çok
sert ağız tartışması olur. Tartışma uzayınca ben oğlumu damadımın yanında
hademe yapmayacağım diyen Horanım noktayı koyar. Sinirli
geçince nasıl bir tepki geleceğini konuşmaya başlarlar. Bir hafta sonra gelen
kızı; her hangi bir sıkıntı yok, ananım yaptığı da doğru bir davranış der. Karı
koca rahatlarlar. On beş gün sonra Dükkan da akşam üstü müşteri yoğun olduğu
için akşam yemeğine geç gelmiş olan Hasan yenice dükkana gitmeye hazırlanırken
kapı açılır, ağlayarak kızları kendini, merdivenin oturama gına atar. Arada bir
boğuk bir sesle siz beni üste vererek mi? bu aileye gelin verdiniz diye
söylenir. Siniri
biraz yatışan kız güç bela yukarıya çıkarılır. Odada kızın ilk sorusu, baba ne
vererek beni kabul ettirdiniz olur. Mesut bu soruya ben yanıt vereyim der
şunları anlatır: Ali İhsan’ın yangında mal kaçırır gibi evlenmeye gediğindeki
gelişmeleri bir bir anlatır. Sadece onun toplumda rezil olmaması için babama
yalvararak düğünü yapabilmesi için gerekli parayı verdirttim. Bu durum üçümüzün
arasında kalacaktı demek ki eniştem sözünü tutmamış. Horanım ortam uygun
olmadığı için oğluna ve kocasına giydirmemekte hayli zorlandı. İyice
rahatlayan Kezban gelişmeleri anlattı: Sizim eşeği boş göndermenizden sonra
hafif bir limonilik oldu. Ama üzerinde durulacak bir rahatsızlık değildi. Bu
gün okul hafta tatiline girince babamlara gidelim dedi, öğleden sonra onlara
geldik. Ali İhsan kahveye gitti, bende kayın valideme akşam yemeğini
hazırlamasına yardım ettim. Birlikte yemeğe başladığımızda Kayın peder sitemli
sitemli konuşmaya başladı oralı olmadım, size eleştirilerinin dozunu artınca,
kıracak bir şey söylerim diye bulaşık yıkayacağım diyerek dışarı çıktım. Kapıyı
kapattım. Sesi o kadar yükseldi ki dışarıları çınlatıyordu. Kızını üstelikle
vermiş birilerinin üç kuruşluk şey için bu hareketi yapmalarını anlayamıyorum
deyince, elimin sabunu ile içeri daldım. Elimi belime koydum, deminden beri
susmamın nedeni korkudan değil. Kocama olan sevgim ve sizin yaşınıza saygım idi.
Sizinle tartışmayacağım, benim ailemden biri kayıp olsa, bulana, sizin hepinizi
hediye diye verirler. Ağızlarını bıçak açmadı. Kocama döndüm, beni babamlara
götür dedim. Kapıya kadar o getirdi.
Kâbuslu günler başladı. Her yemekte,
her bir araya gelişte çok kötü bir filmi günde dört-beş defa seyrediyormuş gibi
sıkıcıydı. Mesut; bir gün bu konuyu bir
daha açmayalım ne olur, biraz başka şeylerken bahsedelim deyince ortam buz gibi
oldu. Yemek biter bitmez Hasan hiçbir şey söylemeden dükkâna gitti, Horanım ben
anamın bağından ot yolacağım diyerek kendini dışarı attı. Mesut ders çalışmak
için başka odaya geçti ama bir türlü kendini derse veremiyordu. En iyisi kahveye
gitmek deyip, giyinip çıktı. Kapıdan ben
kahveye gidiyorum deyip geçecek diki. Babası içeri çağırdı. Bak oğlum, ben dükkân da müşteriler ile
dalgamı dağıtıyorum, anan kendini kır işlerine veriyor, senin derslerin var,
kahvede arkadaşlarınla vakit geçiriyorsun. Ablan bizlerle konuşmazsa çatlar.
Allah korusun ruh hastası olur. Onun bu sıkıntılı günlerinde yardımcı olmalıyız…
Mesut yanlışını anladı eve dönüp ablası ile uzun süre sohbet etti.
Sıkıntılı günler devam ederken bir
sevinçli haber geldi. Kezban hamile. Üç aydır ilk defa bir güzel haberdi.
Sevinç çok uzun sürmedi. Alış verişe gelen Ebe, hala şu dedikoduyu getirdi:
Köyün zenginlerinin birinin kızı ile Ali İhsan evlenecekmiş. Kâbuslu günlerin
daha beteri ortalığı sardı. Yok dedikodudur, yok gerçekmiş, yok şuymuş, yok
buymuş. Bu günler eski kâbuslu günleri aratır oldu.
Neyse çok sürmedi. Bir akşam damat, cami hocası Ramazan Kurt’la eve
geldi. Sanki bir kırgınlık yokmuş gibi dereden tepeden konuşuldu. Genç evliler
bir ara ayrı odaya geçip on- on beş dakika baş başa konuştular. Hoca geç oldu
diyerek izin istedi. Hocanın ayrılmasından sonra kız ailesi ile görüşüp,
izninin olursa kocam ile gitmek istiyorum dedi. Bu durumda, aile için yaşamın
en zor geçen dört ayın son bulması demekti.
Öğretmenlerden sanat okulu çıkışlı
Durmuş hoca, ilk müracaatında Almanya’ya gitmesi kabul edildi ve gitti. Ali
İhsan ‘da Almanya hayalleri kurmaya başladı. Birçok girişimde bulundu. Dünya
tatlısı oğlu Kamuran dünyaya geldikten sonra halaoğlu Mehmet’in yardımları ile
Almanya’ya gitti. Bu durum eski ailesi için çok büyük bir sevinç kaynağı idi.
Biricik torunları ve kızı hep yanlarında olacak. Hem kızlarına Hem de ilk
torunlarına doyasıya öpüp, koklayıp sarıla bileceklerdi. Ali İhsan dil
öğrenimini tamamlayıp, kendini öğretmen olarak atatıncaya kadar bu mutluluk
devam etti. Karısını ve biricik oğlunu Almanya’ya davet eden mektup gelince
sevinç burukluğa döndü. Kezban;
yerlerinin kocasının yanı olduğunu söyleyince, resmi işlemleri yaptırıp,
İstanbul’dan uğurlamak Hasan’a düştü. Karı koca, önemli olan çocuklarımızın
mutluluğu ha burada ha orada şimdi yollar kısaldı. Sağlıklı, huzurlu yaşasınlar,
bu bize yeterli diyerek kendilerini teselli ediyorlardı.
Senelerdir Çataloba kepezi diye
anılan oldukça büyük bir alana Belediye Reisi Mehmet Gökçe(acız memet) ‘nin
organizasyonu Ali Yağcı(yacı Ali) ‘nın gayretleri ile çam dikmeye karar
verildi. Çatalobalılar; adından da yararlanarak oranın kendilerine ait olduğunu
ve hayvanlarını otlattıkları tek yer olduğunu iddia ederek mahkemeye başvurdular.
Mahkeme haksız olduklarını saptayınca gerekli hazırlıklar yapılıp, Şeker
bayramının ikici, üçüncü günü tüm köyün katılımı ile çam dikilmeye başlandı. Ziraat
mühendisliğinde okuyan Enver Eski’nin yol göstermesi ile dikimler yapılırken, bir
traktörde on beş- yirmi kişi dikimi engellemek için geldiler. Tüm
Boğaziçililerin orada olduğunu görünce, doğruca Baklan karakoluna şikâyete
gittiler.
Binlerce
çamın dikimini engelleyemeyen Çatalobalılar daha sonra boş buldukları tüm
yerleri çam ağaçları ile doldurdular.
Mesut ikinci yılda liseyi bitiremeyip
çok üzgün olarak köye döndü. Anası babası teselli etmeye çalıştılar ama pek başarılı
olamadılar. Hasan; amcaoğlu Osman’dan yılar önce satın aldığı, kükürt- göztaşı
gibi köylünün gereksinmesi olan ziraat ilaçlarını (Tarım Kredi Kooperatifinin
çalışkan ve birçok yeniliklere imza atan müdürü Şefki Çubuk’un kooperatif adına;
söz konusu tarım ilaçlarını, tarım aletlerini pazarlamaya başlayıncaya kadar
köylünün ihtiyaçlarını Hasan karşılıyordu)
stoklayıp, satışını yaptığı dükkânla bitişik kendi dükkânını yıkıp, daha
geniş ve modern bir dükkân yapma hayalini gerçekleştirmeye karar verdi. Kuşluk yemeğinde hala üzgün olan oğluna, bu
yıl okulu bitirememen inşallah hayırlı olacak. Mesut babasının suratına bir şey
anlamamışçasına bakınca, Hasan şu açıklamayı yapar: Oğlum biliyorsun ben
yıllardır kışın mangalın başında, açık kapıda üst üste elbiseler giyerek ve
hareket etmekte zorlanarak bu bakkallığı yürütüyorum. Yaşım ilerledi. Ananda dükkânın
eksiklerini getireceğim diye gönül rahatlığı ile bir komşuya bile gidemiyor.
İki dükkânı birleştirir, pencere ve kapı üslerini de camekânlı yaparsak. Soba
kurar kışın rahat rahat alış verimizi yaparken, ananda biraz rahatlar. Senin
okul için biriktirdiğimiz parayı inşaata harcayayım diyorum. Babasının daha iyi
koşullarda çalışacağı bir ortama kavuşacak olması Mesut’u biraz olsun
rahatlatır. Hazırlıklar tamamladıktan sonra dükkân üç günde yenilenir.
Mesut; iki yıldır veremediği
matematik dersinden ders almak için Denizli’de yaşıyordu. Bir gün teyze oğlu ile
anasının, bir arkadaşı ile birlik kaldığı tek odalı eve geldiğini görünce çok
endişelendi. Önemli bir olumsuzluk olmasa, anam buraya gelmezdi… Anası; dört
–beş salaş odalarda on iki-on üç öğrencinin kaldığı ortasından arık geçen
küçücük bir avluda bir çeşme ve bir tuvaletin bulunduğu yeri görünce içi
burkuldu ama konu kalınan yer değildi. Anası yaramaz bir durum yok, teyzenlere
gelmiştim, birde seni göreyim dedim diyerek yeğenimden buraya getirmesini
istedim. Biraz
dağdan tepeden konuşarak anası, ortamı yumuşatır. Sonra konuya girer. Bu yılki
üniversite sınavında başarılı olamamışsın. Suratı asılan oğluna, üzülmeden beni
iyi dinle der ve konuşmasını sürdürür: Baban, ablan, ben uzun uzun konuştuk,
seni özel yüksekokula göndermeye karar verdik. Moralini bozma. Yeter ki sen
liseyi bitir.
Mesut:
siz özel okulların fiyatını biliyor musunuz?
Anası: baban her bir şeyi araştırdı. Biliyorsun babam hesapsız kitapsız
karar vermez. Mesut ders alıyorum diyerek ailesine söylediği yalanın altında
ezilerek, ailesinin onun için ne kadar büyük fedakârlık yapıp, güçlerini hayli
aşacak riskleri düşündü. Kendisinden çok utandı. Köye gitme saati gelmişti,
anasını köye uğurlayıp, sınav sonucunu öğrenmeye gittiği okulda aldığı mezun
olduğu haberine bile; ailesine söylediği yalanından ve maddi olarak sokacağı
sıkıntılardan dolayı çok ıstırap çektiği için sevinemedi. Böyle bir aileye
sahip olduğu için Allaha şükretti.
İzmir’de Yakın Doğu Kimya
Mühendisliği bölümüne kayıt olduktan sonra aile iki yıldır çekilen umutsuz,
özlem dolu bekleyişten kurtuldu. Okulun açılış gününü dört gözle beklemeye
başladılar. Hava çok sıcak olduğu için evin iki giriş kapısını da açıp merdiven
başında neşe içerisinde kuşluk yemeği yiyiyorlardı. Koşarak Mehmet Eski(deli
memet) geldi: “Amcaoğlu jandarmalar,
askere gideceğin yeri bildirmek üzere seni çağırıyor” deyince, ev birden cenaze
evine döndü. Hasan; Mehmet’i sıkı sıkı tembihleyip, evde yokmuş demesini söyleyerek
gönderdi. Hemen oğluna köyün dışına çıkmasını ve jandarmalar gidinceye kadar
köye dönmemesini söyledi. Hasan askerliğini jandarma olarak yaptığı için
Jandarmaya elini verince kolunu alamayacağını iyi biliyordu. Bu
durumda ne yapılır ne edilir nasıl bir yol izlenir, danışılacak kimse yoktu. En
bilgili şoför Hamza’nın Denizli’den gelmesi beklenecekti. Karar: yarına kadar
kimseye görünmeden, sabah köy dışında otobüse binilip okuldan belge alınıp,
gelinecek. Öğrenci
İşleri Genel Sekreteri Mesut’un bu korkmuş, komik halini görünce gülmesini zor
tutuyordu. Sekretere, askerlik şubesinin vermiş olduğu iki yıl askerlikle
ilişkisi yoktur yazılarının numaralarını belirterek şubeye yazı yazın hemen
postalayın talimatını verdi. Mesut’a da içinin rahat olmasını söyleyerek
açılışta görüşme dileği ile uğurladı. Mesut babalarına güzel haberi ulaştırmak
için gece on beş- yirmi kilometrelik yolu yürümek zorunda kaldı.
Mesut birinci yılın sömestre tatili
için köye gelince yakın akrabalar ve dostları hoş geldin için akşam oturmasına
eski ailesine gelir. Hoş beş konuşmalarından sonra dereden tepeden konuşulurken
Hacali (Horanımın dayısı): bu günkü durumların hiç iyi olmadığını, gençlerde
saygı diye bir şey kalmadığından yakınınca Mesut, dayısına haksızlık yaptığını
anlatmaya çalışırken, Hasan; boşuna uğraşma oğlum, dayın eski kendine göre
günleri arıyor. Ücretle ramazanlarda, cumalarda değişik köylerde hocalık
yaparken kırdığı cevizli günleri arıyor. Bu yaşına, sakalına bile bakmadan
senin okulundaki kızları görse hiç beklemez saldırır deyince, Hacı ali: Kızlar
çok mu güzel? İzmir’e geldiğimde beni okuluna gezmeye götürsene deyince
konuklar gülmelerini tutamadı. Konuklardan
Çakalların Seyfettin(Muhittin Selçuk) söze girdi: Dayı senin dediğin eski
günlerde; biz aç yatağa giriyorduk. Üç çocukla, babamım ölmesi ile dul kalan
anam boğaz tokluğuna çeşitli varlıklı ailelerin çamaşırına, ekmek edilmesine,
kır işlerini koşar, elinden her iş gelmesine rağmen çocukları yarı çıplak, yarı
aç dolaşırlardı. Anamın adı da deli Meryem’e çıkmıştı. Pamuk çapası çıkalı,
köyde gittiğimiz işlerden azda olsa ücret almaya başlayalı, karnımız doyar,
bayramlarda da olsa üstümüze başımıza yeni bir şeyler alır olduk. Lafı uzattım
şu anımı da anlatayım da gençler, bu günün kıymetini bilsin. Eskiden
komşulardan gelen ekmekle ve arada bir elde ettiğimiz beş on dolu arpa veya
buğdayı eşekle değirmen deresinde öğütür gelir, karnımızı doyurmaya çalışırdık.
Elimiz para görmeye başlayınca, anamın düğün yemeği pişirmeye gittiği düğün
evinden üç gün eve gelemeyeceği bir sırada otuz dolu unu öğütüp, üç koça çuvala
koyup sıraladığımda, anam eve gelince önce yanlış eve geldim sandı. Sonra
çuvalları açtı tek tek unları kokladı. Ana bu unları kendi paramızla aldım
deyince boynuma sarılıp saatlerce ağladı. Allah’ım bu günleri bana ölmeden gösterdiğin
için şükürler olsun diye dua etti.
Seyfettin sözü alınca bırakamadı. Kore’de yaşadığı şu anısını da
anlattı: Yedinci kafile olarak Kore’ye gittik. İlk giden kafilelerdeki çoğu
askerler ölmüş. Biz savaşa girmedik. Değişik görevlerden sonra check point(nizamiye)de
nöbet tutmaya başladım. Bir çavuş, bir er sekizer saat nöbet tutuyorduk. Müsait
zamanlarda birbirimizin uyumasına olanak sağlayıp dinleniyorduk. Aramızda
çavuşla bir sorun yaşamadık, ama ne o benden ne ben ondan haz etmiyordum. Bir
gün nöbet saatine yarım saat kala, gazinoda otururken çavuş silahımı istedi.
Verdim. Benim mendilimle tabancamı temizlemeye başlayınca, ver ben kendi
silahımı kendim temizlerim dedim ve tabancayı temizlemeye başladım. Çavuş on-on
iki adım ayrılmıştı. Emniyettin kapalı olduğunu bildiğimden tetik bölgesinde
rahat rahat temizliyordum ki tabanca ateş aldı. Kurşun çavuşun arkasında girdi,
palaskanın aynasını parçalayarak çıktı. Çavuş helikopter ile hastaneye
götürülürken beni hapishaneye koydular. On gün sonra yüksek rütbeli subaylar
sandalyede otururken, üst teğmenin döner koltukta oturduğu bir heyetin
karşısına çıkarıldım. Bu ortam şaşırtıcıydı. Sonra anladım üst teğmen hâkimmiş.
Benden olayı dinledi. Tanıkların var mı diye sordu? Sonra nereli olduğumu
öğrenince, kafasını iki yana salladı. Tekrar hapishaneye götürüldüm. Beş-on gün
sonra ziyaretçin var diye beni hapishane müdürünün odasına götürdüler.
Ziyaretçiler; üst teğmen ve köylüm idi. Müdürden izin alıp, hep beraber bir
piknik alanına gittik. Yedik içtik, Çal’ın hangi köyünden olduğumu öğrenince;
Yunanın Süller’i işgal etmesi sırasında bizim köye sığındıklarında, üç ay aynı
mahallede yaşadığımız ortaya çıktı. Önce seni cezan idam, ama seni idam
edecekte benim beraat ettirecekte benim. Hastaneden çavuşun sağlık raporunu
bekliyorum. Köyüne mektup yazdın mı diye sorunca, bu olayları anan, duyarsa
üzüntüsünden ölür diye yazamadım. Bana, sivil kıyafet giydirip fotoğraf
çektirdik. Olaylardan bahsetmeden mektup yazdım üst teğmen hızlı ulaşsın diye
sivilden postaladı. Bir hafta sonra çavuşun bir sağlık problemi kalmayınca
beraat ettim.
Baba oğul dükkânda sohbet
ediyorlardı. Alış veriş yapıp giden Ercep(Recep) Şahin’den sonra Mesut,
babasına sorar bu abi nasıl biri? Geçenlerde arkadaşlarla parkta otururken o da
vardı. Bir bakıyorsun kafiyeli şiirler okurken hemen başka konuya geçip, garip
davranışlarda bulunuyordu. Bu adam delimi ne diye düşünüyordum ki. Benim kimya
mühendisliğinde okuduğumu öğrenince,
atom bahsini anlatmaya başladı. Nerede ise okulda öğrendiklerimizden
daha fazla bilgiye sahipti. Bunları nereden biliyorsun diye sorunca, askerde
öğrendiğini söyledi. Bu seferde zekâsına ve hafızasına hayran kaldım. Çünkü
askerden döneli hayli zaman olmuş.
Hasan, oğlum ben bu köyde iki kişiye akıl erdiremiyorum. Biri bu,
diğerimde Kopuk(Süleyman). Ercep; çok zeki biri, çok güzel ezan okur, sala
verir. Namazlarda gamat eder. Çok çalışkandır. Ama bir tutkusu var, define
aramak. Onun geceleri gizli gizli kazdığı yerlere harcadığını emeği, normal
çiftçilik işlerine harcasa köyün varlıklı kişilerinden olabileceği söylenir.
Ama şimdi neredeyse yiyecek ekmeğe muhtaç… Kopuk’ka gelince; oda kumarbaz. Parası
kalmayınca şans oyun çantası (bir metre çapında üç yüz almış dereceli düzgün
bir daire, içerisine yan yana yedi renk grupları, defalarca tekrarlanarak
yerleştirilmiş. topun dönebileceği bir boşluktan top hızla döndürülüp, hızı kesilince bu renlerden birine gireceği
ince metal çubuklar birbirinden ayrılmış yuvaları olan ve ikiye katlanabilen
bir tezgâh)nı yanına alır. Köy köy, kasaba kasaba, şehir şehir aylarca hatta
bazen bir, iki yıl dolaşır yeterli para kazandığında köye bir ağa edası ile
gelir. Önce karısın esnaflara ve diğer kişilere olan borçlarını öder. Artık bir
daha kumar oynamayacağına sözler verir, yeminler eder…
Kumarbaz arkadaşları, onu rahat bırakmaz. Abi sen oynama, biz oynarken
gezdiğin gördüğün yerleri, yaşadığın maceraları anlat. Sensiz kumar oyununun
hiç tadı çıkmıyor diyerek kanına girerler. Kumar oynanan evlere götürürler.
Önce seyir eder, dayanamaz oyuna başlar. Bazen hiç şansı tutmaz, bazen de şansı
tutar çok para kazanır, keçi sürüleri ve birçok tarlanın sahibi olur. Paraları
suyunu çekince, zorla davet eden kişiler bu sefer abi sen ayakaltında
dolaşmasan şöyle bir köşeye otursan diyerek kovarlar. Yine şans çantasını alıp,
yollara düşer. Ben; bunun ailesine borç mal verirken, hiçbir zaman ne zaman
ödeyeceksiniz, borcunuz hayli kabardı diye laf etmem. Çünkü Kopuk borcuna en
sadık kişilerden biridir.
Mesut birinci sınıfı sorunsuz geçer,
ikici sınıfı okumaktadır. Çok samimi olduğu köyden arkadaşı Kadir Özgür (Çetmi)
Ankara’da polislik yapmaktadır. Bayram için köye geldiğinde Hasan amcası ile
hem bayramlaşmak hem de sohbet etmek için dükkâna uğrar. Konuşma sırasında
Mesut’un bayram sonrası hemen sınavları olacağı için gelemedi der Hasan. Kadir:
kinayeli olarak onun işleri çok, iki üç gün önce Ankara’ya vatan kurtarmak için
arkadaşları ile gelmişti deyince, Hasan bozulur, ama Kadir’e belli etmez.
Kadir gider gitmez bir tebrik kartı alır, üzerine şunu yazar: “Oğlum,
sen fakir bir köy bakkalının oğlusun; kendini kurtarmadan, vatan kurtaracağım
derken ölürsen, bizleri tarifsiz bir acıya boğar gidersin. Hapse girersen senin
peşinde koşacak ne takatımız var ne de harcayacak paramız var. Yolun açık
olsun.” Zarfa bile koymadan postalar.
Hasan Yılmaz(kel Hasan); Denizli’de
oturan kız kardeşi Dudu, yeğeni ve çocukları ile köydeki diğer yakın
akrabalarını Karaca dağdaki bahçesinde oğlak yemeye davet eder. Dışarıdan gelen
konuklar ve yaşlılar at arabası ile diğerleri eşekle ve yaya olarak bahçeye
ulaşırlar. Asırlık ceviz ağaçları, kaynaktan çıkan içimi çok güzel buz gibi su,
cennet gibi güzel bu yerde, çok neşeli bir ortam vardır. Yenilir, içilir,
eğlenilir. Her zaman olduğu gibi Alime muzipliğe başlar. Kemikleri birilerine
atmaya başlar. Bu şaka sırasında Hasan
dayının kızı Sabiha’nın, Almanya’da çalışan kocası Mehmet’in düğüne gider gibi
giygiği şık elbisesini Mesut, bilmeden kirletir. Öcünü almak isteyen Mehmet’ten
kaçan Mesut, uzun süre dağda yalın ayak dolaşmak zorunda kalır.
Mesut; artık son sınıfın son iki
dersini vermek için çalışmaktadır. Eski ailesi oğlanlarını bu okula
gönderirken; Birinci yıl hazır parayla, ikinci yıl koyunları satarak, üçüncü
yıl en değerli tarlalarını satarak, dördüncü yılda dükkânın sermayesi ile okul
giderlerini karşılamayı planlamışlardı. Koyunlar hariç bir şey satmadan
inşallah oğlan okulu bitirecekti. Karı-koça dükkân da otururken Hasan; oğlan
İzmir’den ayrılmadan hem onu ziyaret edelim, hem de İzmir’i ve denizi dünya
gözü ile bir gör diye karısına İzmir’e gitmeyi önerir. Horanımda ilk defa
masraf olur diyerek bu öneriyi reddetmez. Ertesi günü yola çıkarlar.
Oğlanlarının daha önce tarif ettiği yerde inip, bir taksiye binerler. Şoför
mahalle arasına girince Hasan, şoförü uyarır. Ev cadde üzerinde olması gerekir.
Şoför ben sizi daha kısa yoldan götüreceğim diyerek yolu uzatır. Tekrar ana
caddeye çıkıp eve yaklaşınca Horanın oğlunu caddede görür ve açık pencereden
seslenir. Anasının sesini duyan Mesut, bir an hayal gördüğünü sanarak sesin
geldiği yere bakar. Taksiden anası inmektedir. Koşarak yanlarına geldiğinde
babası da arabadan iner.
Ele geçirdiği iki saf köylüyü yolmayı düşünen şoför, boşuna fazla benzin
yakarak normal ücretini almak zorunda kalır. Arkadaşları
yaz tatilinde oldu için ev müsaittir. Üç gün İzmir’de kalan ana, baba çocukları
ile hasret giderirken, şehrin önemli yerlerini oğulları ile birlikte gezerler.
Mesut, okulu bitirdi. Nasıl iş
bulacağım diye düşünürken liseyi bitirdiği yıldan beri hiç görüşmedikleri bir
arkadaşı ile tesadüfen karşılaşır. Onun önerisi ile Ankara’ya gidip Denizli
Senatörü HÜSEYİN ATMACA’dan yardım ister. Onun yardımı ile çok büyük bir
fabrika da, sevdiği bir iş de, mesleğini severek uygulayabileceği bir iş
bulur.
O
tarihlerde uzun güvenlik soruşturmaları yapıldığı için işe başla davetinin gelmesini
köyde beklemektedir. Yılbaşı akşamı kahvede arkadaş bulamadığından erken dükkâna
gelir. Babası yatsı namazından çıkmış, dükkânı kapatmak üzeredir. Oğluna, anan
Sararlar da, bende oraya gidip radyodan yılbaşı bileti sonuçlarını dinleyeceğiz,
istersen sende gel. Mesut; erkenden yatıp, yatağın içerisinde dönüp durmaktansa
değişiklik olur diyerek gelmeyi kabul eder. Müezzinde gelmek ister, üçü beraber
söz konusu yere giderler. Evdeki konukların çoğu kadındır. Yılbaşı için tavan
arasında saklanmış karpuz, kavun, taze üzümler çıkarılır. Halaza armuttu ve
hışır turşusu vardı. Mısır patlatılıp kavurga kavrulur, tam bir ziyafet
sofrası. Yenilir içilir sohbetler edilir. İlerleyen
saatlerde Kurtuluş savaşında sesleri güzel olduğu için kahramanlık marşları ve
türküleri söyleyen İkiz Mehmet ve Hüsem amcalar; uzun süre marş ve türküleri
söylerler. Biraz duraklama olunca müezzin, bende birkaç ilahi okuyayım diyerek
ilahi söylemeye koyulur. Erken
saatlerde uyumaya alışık konukların çoğu kestirmeye başladığı sırada, Hasan’ın
yanında oturan damat Osman da derin uymaya başlamıştı, Horanım, kocasına işaret
ederek Osman’ı uyarmasını ister. Osman
horlayıp herkesi güldürmesin diye. Hasan,
bilerek fazlaca dürtünce Osman, zıplayarak çığlık atar. Bir anda herkes neye
uğradığını şaşırır, arkasından sinirler boşalır, kahkahayla gülmeye başlarlar.
Mesut işe başladığı ilk aylardan
itibaren ailesini, çalıştığı Karabük’e sık sık davet ediyordu. Karı- koca-
Haziran ayının ilk haftasında gitmeye karar verirler. Dönüş de almak üzere dükkânın
mallarını sipariş edip paralarını ödediler, bacanağı ve teyze oğlu Ömer,
tanıdığı şoförden Karabük otobüsüne binmelerine yardımcı olmasını isteyerek,
gece yarısı Ankara’ya gitmek üzere onları yolcu eder. Ankara’da hemen Karabük
arabasına bilet alıp yerlerine otururlar. Hasan araba kalkıncaya kadar tuvalete
gidip gelmek ister. Horanın cebine ve kendine dikkat et, kayıp olma diye şaka
yollu uyarınca, Hasan ben kaçın kurasıyım der gibi karısına bakar ve tuvalete
gider. Dönüşte suç işlemiş çocuk gibi mahzun mahzun ben paraları çaldırdım
der. Yapacak bir şey yoktur. Otobüs
hareket etmek üzeredir. Oğlanları,
onları garajda karşıladığında Horanım, oğluna müjdeyi verir. Baban
soyuldu. Öğle
yemeği sırasında çocukları şu öneriyi yapar: Şehir olarak Karabük’ün gezilecek
bir yeri yok. İsterseniz açık müze diye adlandırılan Safranbolu, Amasra, Bartın
ve Zonguldak’ı gezelim. Son gün de Ankara’yı gezeriz. Sonra siz Denizli’ye ben
Karabük’e dönerim. Öneri benimsenince hemen hareket ederler. Son gün erkenden
Ankara’da Anıt kabir, Kızılay, Ulusu dolaşarak Gençlik Parkına giderler. Karı
koca kısa sürede ilk defa bu kadar çok yer gördükleri için yorgun ama çok
mutludurlar.
Gençlik
Parkında dolaşırken Hasan, içlerinde Bedia Akartürk’ünde olduğu sanatçıların
bulunduğu gazinoya gidip sanatçıları canlı olarak görmek ister. Horanım her
zaman olduğu gibi çocuğa çok yük olduk gerekçesi ile itiraz eder. Mesut’unda
cimriliği tuttuğu için anasına uyar. Ana- babasının belki hayatları boyu ilk ve
son daha yakalayamayacakları bu fırsatı heba olur.
Hasan, masrafları çok azalınca epey
para biriktirir. Toptan mal aldığı yerde, arsa alışverişi de yapıldığını
öğrenince patronun bu işleri yapan oğluna şu kadar param var. Bu paraya arsa
alabiliriyim diye sorar. Bu paraya uygun Çamlıkta ilerde çok değerlenecek bir
arsamız var. Orayı sana verelim. Hasan, ertesi gün parayı getirip, işlemleri
yapalım diyerek arsa alımını tamamlar. Dükkân da karısı ile malları döşerken,
karısına arsa aldığı müjdesini verir. Karısının nerden aldın sorusuna,
Çamlıktan diye yanıt verir. Karısı da, herkes ovaya inerken sen dağa çıkmışsın!
Hayırlı olsun der. Hasan parayı alıp
arsa işlemini tamamlamak üzere Denizli’ye gider. Cavit Özer, Hasan amca sabah
sıkışıklığını atlatıp, hemen senin işi halledeceğim. Hasan, Cavit’e yengesinin
sözünü aktarır. Cavit, bizim İzmir asfaltına yakın çok değerli arsalarımız da var
istersen aynı paraya oradan da verebiliriz. Ancak Çamlık ferdi tapu, diğeri
hisseli tapu diye uyarır. Yengenin dediği yerden olsun diye kararını
değiştirirken; on yıl içerisinde cebinden hiç para harcamadan beş- altı daire
sahibi olacağı şansını tepip, ileride çocuklarının, babasının aldığı paranın
altında satacağı arsayı alır. Ya nasip.
Oğlanları; o yıl ilk ve son defa
uygulamaya konan, biriken yedek subay adaylarını eritmek için kısa dönem yedek subay
uygulamasında askere gider. Dönüş günü dört gün gecikip bir haber almayan ana-
baba hayli endişelenir. Hasan; kendi kendine bu oğlan sağ salim geldiğinde, bu
sorumsuzluğunun hesabını yaşamında ilk defa onunla kavga ederek soracağım diye
aklından geçirir. Mesut geldiğinde babası elini gönülsüz verir. Yaptığı
sorumsuzluğun farkında olan oğlan, anasına- babasına şu müjdeli haberi verir:
Teyzesinin kızı Fatma ile evlenmeye karar vermişlerdir. Bir anda üzüntüleri
sona eren ana- baba sevinçten havalara uçarlar. Hemen ertesi günü Horanım
dünürü Kiraz teyzeyle adını koymaya giderler.
Mesut, lojman alabilmek için hemen nikâhlanır.
Sonra Horanım bir oğluma muhakkak nişan yapmak istiyorum deyince, köyde nişan
takılır. İki ay sonra Fatma, beşibiryerde istiyorum diye tutturunca ortalık
gerilir. Çünkü eski ailesi; çocukları için her zaman yapabileceklerinin en
fazlasını, istetmeden yapmışlardır. Başta her hangi bir talep gelmediği için
ekonomik olanaklarını sonuna kadar kullanarak bilezik bozmuşlardı. Mesut, bu
talebe kesin olarak karşı çıkınca ortalık gerildi. Hasan; daha fazla ortalığın
gerilmemesi için oğlunun tüm itirazlarına karşın, yaşamında ilk defa Saralların
Hatça abadan üç ay sonra ödemek üzere borç alıp sorunu çözer.
Lojman dağıtımında liyakatten önce
torpil işlemeye başladığından zamanında lojman alınamaz. Uygun mahallelerden de
ev bulamaz. Bekâr lojmanında bir süre oturmayı düşündüğü sırada son anda
kiralık ev bulur. Hem babasına hem de kayın pederine mektup yazarak eşyaları
getirebileceklerini bildirir. Hasan,
mal almaya gittiğinde teyze oğlu- bacanak, aynı anda dünürü Ömer’in evine
uğrar. Ömer suratı asık olarak bu eşyalar nasıl gidecek diye Hasan’a sorar. Hasan: senin kamyonun olduğu için ben başka
seçenek düşünmedim.
Ömer: benim
kamyonumun iki ayı dolu.
Hasan: ben bugün mal almak için gelmiştim. Yarın gelip kamyon
ayarlayalım. Bu davranış Hasan’ı çok üzdüğü için hemen oradan ayrılır.
Sıkıntısını ne yolda ne de dükkânda mal döşerken atabilmiştir. Çok sık dükkâna
uğrayan samimi dostu Galaycı(Mehmet Ali Ürkmez) bakkal üzgün görünüyorsun bir
sıkıntın mı? Var. Hasan: yok bi sıkıntım yorgunum ondan, Galaycı, dükkandan ayrılıp yarım saat sonra
geldiğinde Hasan hala üzüntülüdür. Aynı minvalde konuşma geçer. Çaresiz kalaycı
dükkândan tekrar ayrılır. Bir saat sonra geldiğinde hala üzgün olan Hasan’a derdini
söylemezsen ben buradan bu gece ayrılmayacağım deyince Hasan, gündüz Ömer’le
yaptığı konuşmayı aktarır.
Galaycı: Benim
kamyon ne güne duruyor.
Hasan: senin fabrikalarla anlaşman var.
Sürekli İzmir’e zahire taşıyorsun
Galaycı: Fabrikaların depolarında hayli zahire var. İki üç gün mal
gitmese sorun olmaz. Hasan:
kaça götürürsün
Galaycı: paranın lafımı olur, mazot parasını verirsin yeter
Hasan: olmaz, oğlunla konuş ederi ne olduğunu söylersen, sana taşıtırım.
Galaycı bir saat sonra gelir. İki bin beş yüz lira gerçek hakkıymış der.
Hasan’ın omzundan çok büyük yük kalkar. Ertesi sabah Denizli’ye giderken içi
çok rahattır. Dünürlerine vardığında bahçede karısı ile çay içiyorlardı. Ben
kamyon buldum diye hemen konuya giren Hasan’a Ömer kimin kamyonu diye sorar.
Hasan: Galaycının kamyonu. Ömer:
o eşya taşımasını bilmez. Ben şoföre söyledim araya sıkıştıracak.
Hasan: ne kadara götüreceksin Ömer:
üç bin lira. Hasan acele işinin olduğunu söyleyerek oradan ayrılır. Daha sonra
birkaç küçük sorun çıksa da, büyümeden çözülüp düğün gerçekleştirilir.
İbrahim Kabak(külcü) eşeğini yanına
alıp kayının dükkânına gelir. Hasan ben Aydın’a gideceğim, bu eşeğe iki-üç bakarmısın.
Horanım: Niye gideceksin?
Külcü:
Abanız kötüleşmiş oğlan gidip almamı istedi.
Höranım: kocasına, İbiram ağam; yol bilmez, yordam bilmez. Çağır bir
araba beraber abamı alıp gelelim. Hasan; Burhan Gökçe’yi çağırıp, onun arabası
ile abasını almaya, karısı ile gider. Geldikten bir hafta sonra Hasan; üçüncü
kız kardeşini de kayıp edecektir.
Fatma evlendiğine Mektupla öğretim;
eğim enstitüsünde okuyordu. Hamile olunca okula ara verdi. Kızı doğup bir buçuk
yaşına geldiğinde siyasi iktidar değişince, daha önce terör yüzünden okula
devam edemeyen öğrencilere hızlandırılmış eğitim hakkı tanındı. Fatoş’da bu haktan
yararlanarak ikinci sınıfı İzmir Buca eğitim Enstitüsünde, Üçüncü sınıfı
Ankara’da tamamladı. Bu süre içerisinde Övül Köyde dedesi ve ananesinde kaldı.
Mesut, Fatma’yı İzmir’e bırakıp Övül ile köye geldiğinde, dünyalar Hüsranım ve
Hasan’ın oldu. Çünkü torunları onların yanında uzun süre kalacaktı.
Mesut, anası ve kızı sabah kahvaltısı için oturduklarında, normalde zor
yemek yiyen Övül; babaannesinin hangi
kahvaltılıklardan yiyeceğini sorması üzerine yemek yemeyeceğini, attaya gitmek
istediğini söyleyince torununu sırtına alıp, oğlum sen kahvaltına devam et
diyerek dışarıya çıkar.
Ana bu
çocuk öyle yüz bulursa hiç yemek yemez sözüne, anası kulak asmaz… Anasının kıza bakamayacağını düşünen Mesut,
babasından destek almak için hemen dükkâna gider. Gelişmeleri babasına anlatır.
Anasının uyarılmasını ister. Babası: sizleri o kadın büyüttü. Sen hiç merek
etme diyerek oğlunun isteğine olumlu cevap vermez. Her
zaman babası ile rahat konuşan Mesut, babasından bir miktar para istemeye cesaret
edemez. Arkadaşı Raşit Aydoğmuş(memur) dan borç ister. O öğleden sonra istediği
parayı vereceğini söyler. Öğle yemeği sonrası Mesut, babası ile sohbet ederken
babası, oğluna sorar: “bu ara ekstra harcamaların oluyordur. Paraya falan
ihtiyacın yok mu? Yarın gideceksin”.
Mesut’un arkadaşından borç istediğini öğrenen baba oğluna çok kızar ve
gerekli paranın hayli üstünde para verir.
Fatma, okulu bitirip Övül’ü almaya
gittiklerinde kızlarını tanıyamazlar. Çocuğun; gözle görülür boyu uzamış,
yanakları elma gibi kızarmış, durduğu yerde duramayan hareketli bir çocukla
karşılaşırlar. Övül,
dedeleri Karabük’e geldiklerinde onlarda ayrılmayarak tekrar köye gittiğinde halası ve Nurhan
ablası da köyde idi. Üçüncü kez Övül’ün köy macerası anasının ilk tayini
sırasında oldu. Hasan Çağrı ise, bakıcı kadın sorunu yaşadıkları üç farklı
zaman da üçer ay köyde yaşamak zorunda kaldı.
Horanım- Hasan; oğlunun ikinci çocuğu
Hasan Çağrı’yı görmek için Karabük’teler. Baba oğul, bahçede kızları Övül’ün
oynamasını seyrederken, bir taraf dan da laflıyorlardı. Oğlu komşunun yeni
aldığı ikici el otomobili göstererek bizde buna benzer bir araba almayı
düşünüyoruz. Babası arabayı alıcı gözle inceler. Böyle bir araba ile köye
gelirsen seni eve sokmam diye şaka yollu uyarır.
Oğlu;
şimdilik, ancak bunun gibi bir arabaya paramız yetiyor.
Baba: bu arabanın fiyatının iki katı kadarda ben yardım ederim.
Oğlu: baba size çok yük oldum. Beni sırtından indir artık. Birazda kendi
keyfinize bakın. Baba: o arabaya benim canlarım binecek. Bundan
iyi keyif mi olur, diyerek ısrar eder. Baba oğul bu işlerden iyi anlayan dünürünün,
alım işlemlerinde yardımcı olmasını istemeye karar verirler. Bir ay içerisinde
babanın da hoşlanacağı bir araba alınır.
Mesutlar, yaz tatili için köye geldiklerinde,
İzmir’den çok samimi okul arkadaşı Mesut Kıraba ve eşi de onları ziyaret için
köye gelirler. Sohbet sırasında Mesut çok iyi bir inşaat kooperatifi var. BAĞ_
KUR’lular için güzel evler yapıyorlar. Ben birinci etabı kaçırdım. İkinci etaba;
kendimi, kız kardeşimi, teyzemleri ve birçok dostu kooperatif üyeliğine
girmelerini ikna ettim. Yöneticilerini yakında tanıyorum. Mesut, ben devlet
memuruyum o kooperatife üye olamam ama babam BAĞ- KUR’lu o belki düşünür ona
söyleyelim. Hasan, Mesut’un olduğu yere gözüm kapalı girerim der ve boş üyelik
varsa gireceğini söyler. Mesut gerekli araştırmayı yapar. O güne kadar
toplanmış olan paraları alarak, Hasan’ı da ortak eder. Evler bitmek üzeredir.
Yapılan genel kurulda; işyerlerini ortasında kalan bu evlere, iyi fiyata
müşteri vardı. Burayı satıp adresi ve resimleri panoda görülen deniz manzaralı
daha geniş bir yerde çok az bir fark ödeyerek daha ferah ev sahibi
olunabileceğini yöneticiler, ballandıra balandıra anlatırlar. Üyeler bitmek
üzere olan evlerin satılmasına, yeni yeri alıp hemen inşaatın başlamasına karar
verir.
Bitmekte olan evler satılır, fark ödenir, önceki evin aylık ödenekleri
ödenmeye devam eder. Belirlenen arsa bir türlü alınamaz. Başka yerler aranır. O
yerler için bir türlü karar verilemez. Sonunda yöneticiler buharlaşır. Mesut
Kıraba’nın çok erken ölmesinin nedenlerinden biride bu üçkâğıda kendi ve
yakınlarının getirilmesine bilmeden neden olduğunun ıstırabı olur.
Hasan, hacıya birlikte gitmek için karısını
ikna etmek için çok uğraşır. Onun; sen bu sene git gel. İki- üç yıl sonra
beraber tekrar gideriz, ben henüz kendimi hazır hissetmiyorum demesi üzerine hacıya
Hasan yalnız gider. Oğlu
babasını hem uğurlar, hem de Dinar’da karşılar. Babasının elinde kocaman bir
paket, bunu aldığım yerden beri başına bir şey gelmesin diye kucağımda
taşıyorum, ablanın siparişi duvar saatini, oğluna teslim eder. Birlikte köye
gelirler. İlk konuklar gider gitmez Hasan, valizleri açar. Akrabalara,
komşulara de dostlara verilecek hediyeleri bir bir tasnif eder. Mesut ve
ailesine bir tek hediye yoktur. Mesut, çok bozulur, bir yanlışlık yapmamak için
uykusuzum diyerek yatar. Ben, hem
uğurlayayım hem karşılayayım, oradan kızına koca bir saati kucağında getirsin.
Bize hiçbir şey olmasın… Kıskançlığından ağlar. Ablasının bu güne kadar kendisi
için ne büyük fedakârlıklar yaptığını aklına getirir, rahatlar. Karısına,
çocuklarına ve çevreye ne diyeceğim sorusu aklına gelince tüm kıskançlık
damarları yeniden ortaya çıkar. Uzun süre yatakta kalamaz. Gelen giden konuklar
olmaktadır. Konuklara ve babasına bir şey belli etmemeye çalışsa da babasının
hasta mısın oğlum sorusuna muhatap olmaktan kendini kurtaramaz. Akşam
yemeğine üzgün oturan Mesut, babasının şu konuşmasından sonra utancından yerin
dibine geçer. “Oğlum size alacak bir hediye bulamadım. Ne almak istesem,
evinizde var olduğu gözümün önüne geldi. Araba, para bırakmak yerine, oğluma
hediye için ayırdığım parayı vereyim onlar kendilerine benim için istedikleri
hediyeleri alsınlar” diye düşündüm. “Şu marka çocukların istediklerini benim
için alıver”.
Hasan; Karısına, çocuklarının ve torunlarını
görmeye gitmek için günlerdir dil dökmektedir. Horanım; “şimdi koyunların
kuzulama zamanı, kime bırakıp gideyim. Bu sefer sen yalnız git.” Hasan,
Karabük’e yalnız gelir. Hasan; Hafta
sonu Cuma akşamı memurlar kulübün deki, cumartesi akşamı mühendisler kulübün
deki canlı müzikli eğlencelerde felekten iki gece çalarken, Mesut’a yıllar önce
babasının isteğini yerine getirmediği hatasını telafi etmekten mutlu olur.
Hasan çocukların yanında çok mutlu ayrıldı. Köyde karısını kıskandırmak için
yaşadığı geceleri ve torunların arasında uyuduğu üç geceyi durmadan anlatır…
O
akşam İzmir’de kolej de okuyan torunu Kamuran’ın yarıyıl tatili için köye
geldiğinden çok mutluydu Hasan. Torunu ile sohbetleri gece yarısına kadar devam
etti. Sabah namazına kalktığında aptes bardağını(ıbrıgını) devirir. Karısına
dikkatsizlik ettim diyerek rahatsız olduğunu söylemez. Cami dönüşü kendimi iyi
hissetmiyorum diyerek dükkânı açmaz. Yatmaya eve gider. Evde kötüleştiğini
gören Horanım, hemen İsmail’i çağırır, arabayla amcasını Denizli’ye götürmesini
ister. Hasan felç olmuştur. Oğlu gelir, doktorla görüşüp büyük şehir
hastanelerine götürmenin bir yararı olmayacağını öğrenir. Çünkü bu hastalığın
henüz tedavisi bulunmamıştır... Artık
hastanede yapılacak bir şeyin kalmadığını söyleyen doktor: kan sulandırıcı
ilaçların etkisi ile kapanan beyin damarlarının açılabileceğini, mafsallarında
kireçlenme olmaması için ortopedi teknik siyeninden yardım almalarını önerir.
Hastaneden ayrıldıktan sonra dünürlerinin evinde iki gün teknik siyen; nasıl
hareket ettirilmesini, oğluna öğretir. Köyde
oğlu anasına bu hareketleri öğretmeye çalışırken, Eniştesi, Ali İhsan çok büyük
incelik ve fedakârlık yaparak iki çocuğunun bakımını Almanya’da üstlenip,
karısını babası iyileşinceye kadar bakması için köye gönderir. Oğlu işe dönmek
zorunda olduğu için ana, kız üç ay hareketleri hiç ihmal ededen, Hasan’a bir
bebek gibi bakarlar. Tam iyileşmese de Hasan, kendi ihtiyaçlarını kendi görür
duruma gelir. Hiç
konuşamadı, sağ alini ve kolunu kullanamadı. Ama karısı; onun dili, kolu oldu
beş buçuk yıl bebek bakar gibi hiç usanmada, yılmadan bakmaya devam etti.
Çocuklarının gözü hiç arkada kalmadı. Hasan tuvaletine kendi gidiyor,
hazırlanan yemeğini yiyiyor. Camide özel yapılan sandalye ve sehpada namazını
kılıyor. Hastalığını benimseyip kabullendiği için de huzurunu hiç kayıp etmedi
Hasan.
Oğlu on beş yirmi günde bir
ziyaretlerine geliyor. Onun söylediklerini anlayan Horanım bunu diyorsun
dediğinde Hasan gülerek onaylıyordu. Sık sık karısından çok hoşnut olduğunu
belirtmekten kendini alamıyordu. Hastalığının ikinci yılında ziyarete gelen
oğlu sohbet sırasında arabasını değiştireceğini söylediğin de ona sıfır araba
almasını önerdi. Parasının sıfır arabaya yetmeyeceğini söyleyen oğluna, Ben; ne
kadar eksiğin varsa tamamlarım diyerek, sıfır alması konusunda ısrarcı oldu.
Horanım evde bir hasta kocası
yokmuşçasına, onun bakımını hiç aksatmadan kır işlerini de eskiden olduğu gibi
devam ettirdi. Çocuklarından maddi destek istemediği gibi, devamlı onlara maddi
destek de bulundular. Huzurlu geçirdikleri beş buçuk yılın sonunda Hasan; sürekli yardımcı olan Yeğeni İbrahim ve kız
yeğeni Şadiye’nin kocası Niyazi’nin köyde olmadığı bir sırada kuru üzümleri
satmak istedi. Horanım; çocuklar yok, kızlar cahil, hesap kitap bilmiyorlar,
çuvalları kaldırmakta zorlanırız, işler aksayınca sinirlenirsin, paraya da
ihtiyacımız yok. Alıcıların yanında mahcup oluruz diye itiraz eder. Karı- koca
çene kavgasına tutuşur. Yatmaya giden Hasan yarım saat sonra kalp krizinden 8
Kasın 1988’de gözlerini bir daha açmamak üzere yumar.
Bu kadar yıl fedakârca bakan Horanım;
daha kocasının ölüm acısın ile kavrulurken, görümcesinin gelini Küsün’ün dayımı
yengem boğazını sıkarak öldürdü iftirası ile ıstırabı dayanılmaz noktalara
taşındı.
Çocukları ve köy halkı Küsün’ün bu
iftirasına hiç itibar etmedi. Çünkü herkes Horanımın kocasına beş buçuk yıl
büyük özveri ile baktığına tanıktılar. Oğlu, ablası ile
anlaşarak anasının bu sıkıntılı ve üzüntülü günlerini geçirinceye kadar kendi
yanında kalması için Karabük’e götürmeye karar verir. Anaları; bu öneriyi
kocasının ruhunun eve geldiğinde evi kilitli ve ışıksız bulmasını istemediğini
söyleyerek, kesin bir dille kabul etmez. Abla, kardeş
çaresiz kalırlar. Analarının köyde kalabilmesi için şu koşulu öne sürerler. “Hiç
olmazsa gece yarısı koyunlara bakacağım diyerek inip çıkarken üşütüp hasta
olmaması, her hangi bir soysuzun tacizine uğraması önlemek için kesin olarak
koyunları satılmasını isterler.”
Anaları, önce buna itiraz eder. Çocuklarının kesin kararlığı karşısı da
Niyazi’ye satmaya razı olur. Niyazi’nin oğlanlarından biride geceleri onula
kalacaktır.
İki kardeş babalarının mevlidini
okuttuktan sonra köyden ayrılırlar. Horanım, danışıklı dövüş olarak sattığı
koyunlar hemen geri getirir. On gün sonrada çocuğu hasta falan ederim diyerek
geri gönderir. Horanım, kocasının yokluğuna zorda olsa alışmaya çalışarak
üzüntüsünü, kendine işe vererek avutmaya çalışır. En çok zorlandığı konu, alış
veriş yapmaktı. Kocasını sağlığında gereksinmelerini ya dükkânda ölçüsüz,
tartısız alır, ya da kocası tedarik ederdi. Bakkaldan pazardan bir şey almaya
uzun süre alışamadı. Her alış veriş de zorlandığında, küllenmeye başlayan acısı
tekrar alevleniyordu. Zaman, her şeyin ilacı olmaya Horanımın acılarının da küllenmesine
yardım etti. Kocasını hiçbir zaman unutamadı ama normal yaşamaya döndü.
Babalarının ölümünden sonra kardeşler
malları paylaşmadı. Anaları bildiği gibi işleri yürüttü. Torununun sünnetini
yaptırıp, hacıya gidip geldikten sonra kızı ile anlaşarak tüm gelirleri,
üniversite de iki çocuk okutan oğluna verdi. Bu karara ne Kezban’ın kocası Ali
İhsan’dan ne de çocuklarından bir itiraz
gelmedi. Dahası, büyük bir özveri göstererek ananelerini doğru yapıyorsun
diyerek motife ettiler.
Oğlunu babasından habersiz bir çakı bıçağı
uğruna sünnet olmasında, karı koca hiç konuşmadan birbirlerinin gözlerine
bakarak verdikleri kararı, kocası adına uygulamaya karar verir Horanım. Torunu
Hasan Çağrı köyde sünnet ettirilecektir. Tüm hazırlıkları kızının yardımı ile
yapar yaz tatiline gelince torununu sünnet ettirir.
Köylü; üzümünü, zahiresini satarken miktarının belirlenmesi
alıcını insafında idi. Özellikle yaş üzüm satarken herkes bir an önce sıra
kapıp üzümü satmaya uğraşırken, miktar belirlenmesi kamyon üzerinde ki alıcını adamını
elindeydi. Kantarda iki rakam vardı. Traktör arabasından dirgenlerle kelterlere
doldurulan üzüm, Kamyon üzerine asılmış kantarda tartılır. Tartım sonucu:
50-55-60-65-……80-85 kğ. Gibi olurdu hiç ara rakamda ağılık tespit edilmezdi. Bu
keyfilik Belediye Reisi İsmail Avcı ‘nın belediye kantarı yaptırması ile son
buldu.
Horanım; kocasının tüm ısrarlarına karşın gitmediği
hacıya artık hiç gidemeyeceğini düşündüğü bir sırada hacıya gitmeye kara veren kardeşi
Mustafa ve karısı Fatma’nın peşlerine giderek gerçekleştirdi.
Hacıdan Dönen Horanım; kendi malları
da dahil olmak üzere çocuklarım paylaşmasını istedi. Çocukları; tarlalarını
bilmedikleri için çok uzun yıllardır ortakçıları olan Hidayet Göcen’den iki
eşit parçaya ayırmasını ve kura çekerek hangi parçanın kime düştüğünün
belirlenmesini istediler. Paylaşılan tarlaların yönetimini eskiden olduğu gibi Horanım
devam ettirdi. Başta yakınları olmak
üzere tüm komşularına sürekli koli koli yumurta, süt yoğurt, ceviz, badem v.s. dağıtmaya
devam etti.
Horanım, çocuklarının sürekli
huzurlu, mutlu ve sağlık haberlerini aldığında çok mutlu oluyordu. Yaşamdan
yalnız beklediği onları ve tüm insanların mutlu, huzurlu, barış içinde varsıl
olarak yaşamalarını diliyordu. Oğlunun son zamanlarda eşi ile aralarının
açılması onu çok üzüyor ama aralarının kısa sürede düzeleceğine inanarak
kendini fazla yıpratmıyordu.
İyice
araları açılan oğlu; bir gün bir kamyonete yüklediği birkaç parça eşya ile
köyde yaşamak için gelince, hiç kimseye belli etmedi, bir şey söylemedi ama
dünyası yıkıldı Horanımın. Oğlunun, o sırada kendini düşünüp, sadece kendi
derdi ile ilgilenmekten, anasının psikolojisini görecek hali yoktu.
Çocuklarının mutlu ve sağlıklı haberlerini aldığı altı ay öncesi, küçük bir
rahatsızlığı için geldiği hastanede Çek- AP yaptırıldığında, doktorlar yetmiş
yaşın üzerindeki bir kadının analizleri olduğuna zor inandılar. Hiçbir olumsuz
değer yoktu. Oğlu, karısı ile barışıp sorunlarını kısmen hallettiğinde anasının
hayli keyifsiz ve eski hareketliliğinin kalmadığını gördü. Hiç olmazsa kış
aylarını birlikte geçirme ısrarlı teklifine; ben evimden ayrılmam ancak elden
ayaktan düşersem beni götürün dedi. Oğlu evi terk edip anasının yanına
taşınmasının anasını nasıl etkileyeceğini düşünmediği için kendini hiç af
etmiyordu ama bunun artık anasına bir faydası yoktu. Son
kurban bayramında anası, hayli halsizleşmişti. Hiçbir bayramda ne oğluna ne de
gelinine etleri parçalatıp böldürmeyen Horanım, çocukların etleri parçalamasını
sadece seyretti. Oğlu, anasının Güneş altında karın hızla eridiği gibi
eridiğini fark ediyor ama anası, ne doktora götürmelerine izin veriyor ne de
onları rahatsız etmemek için, oğlunun- gelinin birlikte kalma önerilerini kabul
etmiyordu. Bayram
sonrası köyden gelen telefon; anasının hasta olduğunu, Denizli’ye getirilmekte
olduğunu, onunda hastaneye gelmesi isteniyordu. Hastane acil servis önünde
karşıladığı anası felç olmuştu. Yirmi beş gün ablası ile anasını hasta hane de
kimseye emanet etmeden baktılar. Zaman zaman iyileşme belirtileri görüldü ama
kendini bir türlü toparlayamadı. Hastanede tıbbi olarak bir şeyin yapılamayacağı
anlaşılınca anasının elden ayaksız kalırsan sözü gereği, oğlunun evinde on beş
gün kaldı. On beşinci gün fısıltı ile bile anlaşılmayan konuşmalar yapabilen Horanın,
o gün anlaşılır bir tonla oğlundan köye götürmesini istedi. Oğlu hemen isteğini
yerine getirdi. Kız
kardeşi hariç, tüm akrabaları, komşuları ve köylülerinin hepsi ile tekrar
tekrar helallaşarak Denizli’den geldiğinin beşinci gün 27 Şubat 2007 günü hiç ıstırap
çekmeden ruhunu teslim etti.
Oğlunun anasının ölümüne neden
olduğu aymazlığının pişmanlığı, artık anasına hiçbir faydası yoktu…