12 Mart 2020 Perşembe


UNUTULAN KÖYLER VE KÖYÜLER
Evde bir boğaz azalsın diye; üç hanımdan ayrılmış, 30 yaşlarındaki bir adama, 14-15 yaşlarındaki Ayşe gelin gider. Ayşe'nin kocası varlıklı biri değildir. Ama güçlü, kuvvetli, çalışkan birisi olarak kah köyde kah şehirde el işi yaparak ailesini geçindirmeye çalışmaktadır. İlk çocukları olan İbrahim tüm köydeki çocuklar gibi yokluk içerisinde çıplak ayakla, çamurlarda oynayarak büyümektedir.  İlkokul çağına geldiğinde yaşıtları ile beraber okula başlar. Babası gibi güçlü ve sağlıklı olmasına karşın derslerle arası iyi değildir. Ailenin, öğretmenlerin ilgisizliği, İbrahim’in okumaya karşı isteksizliği ve ailenin ondan; kır işlerinde yararlanma arzuları birleşince ikinci yılın sonunda A’yı B’yi bile öğrenmeden okuldan alınır. Artık onun görevi küçük kardeşlerine bakmak, koyunları otlatmak ve sokakta oynamaktır.
13-14 yaşlarına geldiğinde şehrin ova köylerinin birinde hizmetkarlığa verilir. Okumaya karşı isteksiz olan İbrahim; itaatkarlığı ve çalışkanlığı ile ağaya kendini sevdirir. Büyük baş hayvanları otlamak olan ilk ödevlerine, geliver gidiver işleri de eklenir. Bir sene sonra traktörü kullanmaya başlar. Kısa sürede alıştığı traktörle, çift işlerini de yapmaya başlamıştır artık…
Askerliğini yaparken ali okulunda okuma yazmayı söker. Ama köye gelince yoğun işler nedeni ile bu öğrendiklerini kısa sürede unutur. Düzensiz dikilmiş bağların sürülmesinde, tek beygiri olan İbrahim aranan bağ sürücüsü dür. Kendisi gibi fakir bir ailenin kızı ile evlenir. Karısı da kendisi gibi cahil, ama çok çalışkandır. Omuz omuza verip; köyde ve dışarıda ırgatlık yaparak yaşamlarını sürdürürken derme çatma bir eve, köyde sahip olurlar. Çalışkanlıkları yanında, doğum kontrolü hakkında bilgisizlikleri nedeni ile neredeyse her yıl bir çocukları olur. Kimi dayanıklı olup doğa koşullarına uyum gösterir,  kimi de bir yaşını bile doldurmadan ölür…
İbrahim hem köyde el işinde hem de zaman zaman çocukken çalıştığı ağanın yanında çalışmaktadır. Ağa, traktörü yenileyince hurdaya çıkaracağı traktörü, İbrahim almak ister. Peşinatına, alacakları sayılır. Birazda borçlanır. Köyde artık bağlar düzenli dikilmeye başladığı için traktörle de sürüle bilmektedir. Hanımının ve büyüyen çocuklarının da katkıları ile borçlarını öderler ve ufak tefek tarla ve bağ almaya başlarlar. Irgatlıktan kazandıkları ve sahip olmaya başladıkları bağların geliri ile hem yeni bağ alabilmekteler hem de yarı aç değil, tok karınla çalışarak yaşam standartlarını artırırlar.
O yıl mevsim uygun gitmiş bağların verimi çok iyidir. Kendisine göre hesaplar yapar. Tarım kredi kooperatifinin borçlarını tamamen ödeyip, traktöre de iyi bir bakım yaptırabileceğini hayal etmektedir. Tekel kapanıp devletin üzüm almayı durdurması, üzümün pazarlanmasını zorlaştırmıştı. Çiftçi artık tüccarın in safındadır. Köyde kooperatifleşme ve/ ve aya dayanışma olmadığı için herkes kendi göbeğini kendi kesmeye çalışmaktadır…                                                                                      Bağ bozumu zamanı gelince bir tüccar gelir ve İbrahim’in tüm bağlarındaki üzümüne talip olur. Fiyatta anlaşırlar. Üzümleri toplamak ve kamyonlara yüklemek İbrahim’in görevidir.  Kendisi, karısı, çocukları ve birbirlerinin işlerine ödünç olarak ırgatlık yaptıkları eş dost ayarlanıp bir günde işi bitirme hazırlığı yapılır.  Gün doğarken bağlarda üzüm toplanmasına başlanır. Kamyonlar bağa gelmiş toplanan üzümler iki kamyona yüklenir. Akşamüzeri kamyonlar dolmuş, hasat bitmiştir. Ama ne şoförlerin adı ne arabaların plakası nede boş gelirken kantara girip girmediği hakkında hiçbir bilgi yoktur. Şoförlerin iş bileni; “biz önden gidelim, kantarda tartım yaptıralım” der. İbrahim; “ırgatları toplar gelir, kantarda buluşuruz” diyerek anlaşırlar…
İbrahim ve yanındakiler köye yaklaştıklarında kantarda kamyonların olmadığı uzaktan fark ederler. Ama hala iyi niyetle kantara gelirler. Kantar görevlisine,” biri sarı, diğeri kırmızı iki kamyon kantara gelmedi mi?” diye sorarlar. Her yıl birkaç üreticinin benzer yöntemlerle kandırıldığı bilen kantarcı; hemen çevre ilçe karakollarına kamyonların yakalanması için telefon eder. Ama şoförlerin adı, kamyonların plakası bilinmediğinden bir sonuç alınamaz.  İbrahim, daha önce benzer yöntemlerle soyulan üreticilerin akıbetine uğramıştır. Ağlayarak evin yolunu tutan İbrahimler; bir yıllık emeklerinin boşa gittiğine mi? Hayallerinin yıkıldığına mı? Yanacaklarını bilemeden, gece yarısına kadar kabahatin kimde olduğunu tartışırlar. Üzüntünün ve yorgunluğun etkisi ile herkes oturdukları yere uzanarak uykuya dalarlar…
Bol bol hayaller kurup bunların her zaman boşa çıktığını görmeye alışmış bütün köylüler gibi, İbrahimler de kaderlerine çabuk boyun eğip; yeni umutlarla, insanüstü gayretle çalışmaya devam ederler…
İbrahim’in başına gele bu felaket onun; saflığından ve cahilliğinden kaynaklanmıyor. Ne eğitimli ne açıkgöz köylünün,  üzüm ve/veya kuru mahsul satışında, her yıl en az birkaçı kandırılmaktadır. Tekelin kapatılması, toprak mahsulleri ofisini üreticiye sahip çıkmaması, köylülerin dayanışma içerisinde olamaması ve/veya kooperatifleşememesi, ülkeyi yönetenlerinin köylüye sıcak bakmaması, ayrıca çıkarları bozulacak çıkarcının engellemesi, köylünün kolay kandırılır hale getirmektedir…      Ayrıca Tüccarın insafına bırakılmış köylünün; borçlarını ödemek için acil nakit paraya gereksinmeleri, malının elde kalma korkusu İbrahim’in düştüğü hataya köylülerin sık sık düşmesine neden olmaktadır...
Köylü yıllık ürünlerin hangisini ekmesi gerektiğini; bilimsel yöntemlerle belirlenmiş talep rekolteleri bilinmediği için, önceki yıl para eden ürünlere bilinçsizce yönelir: “patates, soğan v.s. para etti diye herkes onları ekince ürünler, ya sudan ucuza satılmak zorunda ya da tarlada kalacaktır.”
Çok önceki yıllarda bağlarda; kışın tatlı gereksinimini karşılamak, yazın da meyve olarak yemek için çeşit çeşit üzüm yetiştirilirdi. Para kazanmak düşünülmezdi. 1960 yılların başında çevre köylerde çekirdeksiz üzümün iyi para yaptığını gören köylü, neredeyse ovanın tamamı çekirdeksiz üzüm dikti. Birkaç yıl para kazanıp diğer yıllarda umduklarını bulamayınca çekirdeksiz bağlar söküp şaraplık iri kara üzüm omçaları dikildi. Ondanda maliyeti kurtaran fiyat alamayan köylü; çaresiz ceviz ve diğer meyvelerde şansını denemek için bilinçsizce savrulmaktadır…
Büyük menderes nehrinin ovanın ortasından geçmektedir. Seçim zamanlarında, ovanın sulanmasını politikacılardan istendiğinde: “ bir araştıralım sözleri ile uzun yıllar köylü oyalandı.” 1960’ yılların başında projelendirme çalışmaları başlanan ovanın sulanması; 2000lerin başında kısmen gerçekleşti. Suyu gören köylü en iyi para yapan çekirdek üretimine saldırdı. Üç beş yıl iyi para kazanırken; bir taraftan aynı tarlaya aynı ürün sürekli  ekilmesi sonucu; o güne kadar hiç görülmeyen hastalıkla karşılaşıldı. Diğer taraftan çekirdek fiyatı maliyeti karşılamamaya başlayınca çaresizce başka ürün arayışları başladı...
Tarımda makineleşmenin yararı tartışılmaz. Makinelerin ortaklaşa kullanım kültürü gelişmediği için yılda sadece birkaç kez kullanılacakları makinelere bile herkes sahip oluyor. Bu durum köylüyü, sürekli borç batağında tutmaktadır.
Hayvancılık konusu da tarımda olduğu gibi kulaktan dolma bilgilerle yapıldığı için, örneğin; bir bakıyorsunuz herkes tavuk yetiştiriciliğe giriyor, umduğunu bulamayınca koyuna, büyük baş hayvana geçiyor. Bu güne kadar teşvik kredileri alarak, kar eden hiçbir çiftçi olmadığı gibi, borçlarını geçim kaynağı olan tarlasını satarak, şehre göçmek zorunda kalmaktadırlar...
Asıçal(asi çal), Çalkebir, Boğaziçi olarak tarihin akışına göre ismi değişen köy; Türklerin bu bölgede, göçebe hayattan yerleşik düzene geçtikleri ilk yerleşim alanlarından biridir. Yerleşim için oldukça uygun buraya; önce birkaç aile yerleşir, onların yerleşik yaşamdaki rahatlıklarını gören diğer göçebe akrabalar, yıllar içerisinde pey der pey yerleşmeyi sürdürürler…
Hayvancılığa, çiftçiliğe uygun olan köy giderek büyür. İki yüz yatılı öğrencisi olan medrese, Osmanlının son zamanlarına kadar eğitimini sürdürmüştür. İki yüz elli- üç yüz yıllık Selçuklu döneminin ahşap mimarisinin tüm özelliklerini taşıyan camiye sahiptir.                                         3000- 4000 bin nüfuslu, üç-dört terzi, beş- altı ayakkabıcı, yeterli berberi, beş altı kahve hanesi, sekiz- dokuz bakkalı, okuma odası, çiftçilikte kullanılan apar atların imal atölyeleri ve 1938 yılında kurutulan bataklıktan, şehri bile kıskandıran bir parka sahiptir.  Ayrıca köylünün gereksinmelerini karşılayan gezici meslek erbaplarının; tüm gereksinmelerini ücretsiz karşılandığı, değişik mahallelerdeki sekiz on oda ile konuk severliğin en iyi örneği verilen yerlerden biriydi.
Cumhuriyetin kurulduğu yıllardaki tüm olumsuzluklara rağmen; eğitimin köylüye en yararlı bir şekilde yapılması, tarım kedi kooperatifi ile desteklenen ve ürünlerin; tekel, toprak mahsulleri gibi kuruluşlarca alım garantisi verilmesi ve makineleşmenin üretim artışı sağlaması, köyün hem nüfusunun atmasını sağlarken, hem de köylünün refahı yükselmektedir… 
 Onlarca yıl önce başlayan köylerin gözden çıkarılıp kentlere göç teşviki, köyde yaşama olanağı kalmayanların şehre zorunlu göçü sonunda; kasabadan mahalleye dönen köy; artık yirmi otuzu genç, gerisi emekli beş yüz altı yüz nüfuza düşmüştür. Artık mahallede ne terzi ne ayakkabıcı ne berber vardır. Üç market bir buçuk kahve ile yaşamını sürdürmeye çalışan köylü; bir iğne yaptırmak için 8-10 km. uzaklıktaki ilçeye gitmek zorundadır.
Köy nüfusu sürekli azalırken, sadece bayram namazlarında yetersiz kalıp, Cuma namazlarında bile ancak üçte biri dolan tarihi cami yıkılmaya terk edilip, onu gölgede bırakan hiçbir mimari özeliği olmayan, devasa bir beton yığını cami yapılmıştır. (Tarihi caminin değerini bilen birkaç kişinin girişimleri ile tarihi cami vakıflara devredilerek restore edilip;  gölgede kalsa bile yıkılmaktan kurtulmuştur. Kök-boyaları ile yapılmış bugün bile ilk günkü canlılığını koruyan duvar figürleri, şahane ahşap işlemeli tavanı, izleyenleri doyumsuz hazza ulaştırmaktadır)
Nüfusu sürekli azalan köydeki ahşap işlemeleri paha biçilmez evler bir bir yıkılmış, günümüzde yaşamayı sürdürmeye çalışan el işlemeli kapıları ve görenleri büyüleyen tavanı olan tek ev ise, kaderine terk edilmiş durumdadır.                                                                                                            Zemini çayır(doğal çim) yonca yaprağı şeklindeki süs havuzu, değişik meyve ve gölgesi geniş ağaçlar kaplı parkın; birçok ağacı kesilip, zemin betonlanmış, güzelim havuz yerine uyduruk süs havuzu yapılmıştır. Yazın en sıcak gününde bile hoyraz(poyraz) rüzgarı alan parkın yeşil çimleri üzerinde ve gölgeli ağaçlar altında dinlenen köylünün, artık kızgın beton üzerinde oturup söyleşmek olanağı kalmamıştır.   
Sonraları belediye binası olarak da kullanılan tarihi muhtarlık binasının yanması sonucu yenisi yapılmaya çalışılmış. Ancak binanın kaba inşaatı bitirilmiş, binlerce lira harcanmış devasa bina; artık kasaba mahalleye dönüştürüldüğü için tamamlanmadan kaderine terk edilmiştir. Öğrenci yurdu veya huzur evi yapılıp; hem ilçenin nüfusunun artmasına hem de köyün eksikliğini çektiği birçok gereksinmeleri karşılanabilir…                                                                                                                                                                                     Ülke genelinde görülen savurganlık alışkanlığı binanın yıllar içerisinde yıkılıp gitmesine neden olacaktır.                                                                                                                                                                                                                                                     Osmanlı devleti özellikle son 15- 20 yılında sürekli savaştığı için 16- 17 yaşlarındaki çocuklar, bile askere alınmak zorunda kalınmıştı.   8-15 yıl askerlik yaptıktan sonra dönebilen gaziler, kadınlar, kızlar; gelişen teknolojiden habersiz ilkel yöntemlerle çiftçilik yapmak zorundaydılar. Ne kendileri doyuyor ne de hayvanlarını besleye biliyorlardı…                                                                                  Yeni kurulan devlet; bir taraftan savaşların yaralarını sarmaya çalışırken, Osmanlının borçlarını ödemektedir. Diğer taraftan kurtuluş savaşının hemen arkasından ekonomik kalkınma savaşı ve eğitim savaşı verilmektedir…                                                                                                                    Sıfıra yakın okuma yazmanın olduğu köylerde gelişme hayli yavaş ilerlerken, kuraklık ve çekirge istilası köylünün belini bükmektedir. Yıllar ilerledikçe diğer yörelerde pamuk, pancar gibi ürünlerin yetiştirilmeye başlanması; ancak boğaz tokluğunda ırgatlık yapan köylüye, çalışması sonucunda para alınabileceğini öğretti öğretti                                                                                                                   Korkunç sıkıntılar çekmiş köylü biraz rahata kavuşup insan gibi yaşamaya başladığında, değişen politikalar sonucu: ne köylünün yetiştirdikleri, emeklerini korumakta ne de yükselmekte olan yaşam standartları gelişmektedir...
Anlatılmaya çalışılan kişi ve köy bir semboldür.  Milyonlarca köylü, binlerce köy benzer durumda. Hatta dahada kötüdür…


Hiç yorum yok:

Yorum Gönder