UNUTULAN KÖYLER VE KÖYÜLER
Evde bir boğaz azalsın diye; üç hanımdan ayrılmış, 30
yaşlarındaki bir adama, 14-15 yaşlarındaki Ayşe gelin gider. Ayşe'nin kocası
varlıklı biri değildir. Ama güçlü, kuvvetli, çalışkan birisi olarak kah köyde
kah şehirde el işi yaparak ailesini geçindirmeye çalışmaktadır. İlk çocukları
olan İbrahim tüm köydeki çocuklar gibi yokluk içerisinde çıplak ayakla,
çamurlarda oynayarak büyümektedir.
İlkokul çağına geldiğinde yaşıtları ile beraber okula başlar. Babası
gibi güçlü ve sağlıklı olmasına karşın derslerle arası iyi değildir. Ailenin,
öğretmenlerin ilgisizliği, İbrahim’in okumaya karşı isteksizliği ve ailenin
ondan; kır işlerinde yararlanma arzuları birleşince ikinci yılın sonunda A’yı
B’yi bile öğrenmeden okuldan alınır. Artık onun görevi küçük kardeşlerine
bakmak, koyunları otlatmak ve sokakta oynamaktır.
13-14 yaşlarına geldiğinde şehrin ova köylerinin birinde
hizmetkarlığa verilir. Okumaya karşı isteksiz olan İbrahim; itaatkarlığı ve
çalışkanlığı ile ağaya kendini sevdirir. Büyük baş hayvanları otlamak olan ilk
ödevlerine, geliver gidiver işleri de eklenir. Bir sene sonra traktörü
kullanmaya başlar. Kısa sürede alıştığı traktörle, çift işlerini de yapmaya
başlamıştır artık…
Askerliğini yaparken ali okulunda okuma yazmayı söker. Ama
köye gelince yoğun işler nedeni ile bu öğrendiklerini kısa sürede unutur.
Düzensiz dikilmiş bağların sürülmesinde, tek beygiri olan İbrahim aranan bağ
sürücüsü dür. Kendisi gibi fakir bir ailenin kızı ile evlenir. Karısı da kendisi
gibi cahil, ama çok çalışkandır. Omuz omuza verip; köyde ve dışarıda ırgatlık
yaparak yaşamlarını sürdürürken derme çatma bir eve, köyde sahip olurlar.
Çalışkanlıkları yanında, doğum kontrolü hakkında bilgisizlikleri nedeni ile neredeyse
her yıl bir çocukları olur. Kimi dayanıklı olup doğa koşullarına uyum gösterir,
kimi de bir yaşını bile doldurmadan ölür…
İbrahim hem köyde el işinde hem de zaman zaman çocukken
çalıştığı ağanın yanında çalışmaktadır. Ağa, traktörü yenileyince hurdaya
çıkaracağı traktörü, İbrahim almak ister. Peşinatına, alacakları sayılır.
Birazda borçlanır. Köyde artık bağlar düzenli dikilmeye başladığı için
traktörle de sürüle bilmektedir. Hanımının ve büyüyen çocuklarının da katkıları
ile borçlarını öderler ve ufak tefek tarla ve bağ almaya başlarlar. Irgatlıktan
kazandıkları ve sahip olmaya başladıkları bağların geliri ile hem yeni bağ alabilmekteler
hem de yarı aç değil, tok karınla çalışarak yaşam standartlarını artırırlar.
O yıl mevsim uygun gitmiş bağların verimi çok iyidir.
Kendisine göre hesaplar yapar. Tarım kredi kooperatifinin borçlarını tamamen
ödeyip, traktöre de iyi bir bakım yaptırabileceğini hayal etmektedir. Tekel
kapanıp devletin üzüm almayı durdurması, üzümün pazarlanmasını zorlaştırmıştı.
Çiftçi artık tüccarın in safındadır. Köyde kooperatifleşme ve/ ve aya dayanışma
olmadığı için herkes kendi göbeğini kendi kesmeye çalışmaktadır… Bağ
bozumu zamanı gelince bir tüccar gelir ve İbrahim’in tüm bağlarındaki üzümüne
talip olur. Fiyatta anlaşırlar. Üzümleri toplamak ve kamyonlara yüklemek
İbrahim’in görevidir. Kendisi, karısı, çocukları
ve birbirlerinin işlerine ödünç olarak ırgatlık yaptıkları eş dost ayarlanıp
bir günde işi bitirme hazırlığı yapılır.
Gün doğarken bağlarda üzüm toplanmasına başlanır. Kamyonlar bağa gelmiş
toplanan üzümler iki kamyona yüklenir. Akşamüzeri kamyonlar dolmuş, hasat bitmiştir.
Ama ne şoförlerin adı ne arabaların plakası nede boş gelirken kantara girip
girmediği hakkında hiçbir bilgi yoktur. Şoförlerin iş bileni; “biz önden gidelim,
kantarda tartım yaptıralım” der. İbrahim; “ırgatları toplar gelir, kantarda
buluşuruz” diyerek anlaşırlar…
İbrahim ve yanındakiler köye yaklaştıklarında kantarda
kamyonların olmadığı uzaktan fark ederler. Ama hala iyi niyetle kantara
gelirler. Kantar görevlisine,” biri sarı, diğeri kırmızı iki kamyon kantara
gelmedi mi?” diye sorarlar. Her yıl birkaç üreticinin benzer yöntemlerle
kandırıldığı bilen kantarcı; hemen çevre ilçe karakollarına kamyonların
yakalanması için telefon eder. Ama şoförlerin adı, kamyonların plakası bilinmediğinden
bir sonuç alınamaz. İbrahim, daha önce
benzer yöntemlerle soyulan üreticilerin akıbetine uğramıştır. Ağlayarak evin
yolunu tutan İbrahimler; bir yıllık emeklerinin boşa gittiğine mi?
Hayallerinin yıkıldığına mı? Yanacaklarını bilemeden, gece yarısına kadar
kabahatin kimde olduğunu tartışırlar. Üzüntünün ve yorgunluğun etkisi ile
herkes oturdukları yere uzanarak uykuya dalarlar…
Bol bol hayaller kurup bunların her zaman boşa çıktığını
görmeye alışmış bütün köylüler gibi, İbrahimler de kaderlerine çabuk boyun
eğip; yeni umutlarla, insanüstü gayretle çalışmaya devam ederler…
İbrahim’in başına gele bu felaket onun; saflığından ve
cahilliğinden kaynaklanmıyor. Ne eğitimli ne açıkgöz köylünün, üzüm ve/veya kuru mahsul satışında, her yıl
en az birkaçı kandırılmaktadır. Tekelin kapatılması, toprak mahsulleri ofisini
üreticiye sahip çıkmaması, köylülerin dayanışma içerisinde olamaması ve/veya
kooperatifleşememesi, ülkeyi yönetenlerinin köylüye sıcak bakmaması, ayrıca
çıkarları bozulacak çıkarcının engellemesi, köylünün kolay kandırılır hale
getirmektedir… Ayrıca
Tüccarın insafına bırakılmış köylünün; borçlarını ödemek için acil nakit paraya
gereksinmeleri, malının elde kalma korkusu İbrahim’in düştüğü hataya köylülerin
sık sık düşmesine neden olmaktadır...
Köylü yıllık ürünlerin hangisini ekmesi gerektiğini;
bilimsel yöntemlerle belirlenmiş talep rekolteleri bilinmediği için, önceki yıl
para eden ürünlere bilinçsizce yönelir: “patates, soğan v.s. para etti diye
herkes onları ekince ürünler, ya sudan ucuza satılmak zorunda ya da tarlada
kalacaktır.”
Çok önceki yıllarda bağlarda; kışın tatlı gereksinimini
karşılamak, yazın da meyve olarak yemek için çeşit çeşit üzüm yetiştirilirdi.
Para kazanmak düşünülmezdi. 1960 yılların başında çevre köylerde çekirdeksiz
üzümün iyi para yaptığını gören köylü, neredeyse ovanın tamamı çekirdeksiz üzüm
dikti. Birkaç yıl para kazanıp diğer yıllarda umduklarını bulamayınca
çekirdeksiz bağlar söküp şaraplık iri kara üzüm omçaları dikildi. Ondanda
maliyeti kurtaran fiyat alamayan köylü; çaresiz ceviz ve diğer meyvelerde şansını
denemek için bilinçsizce savrulmaktadır…
Büyük menderes nehrinin ovanın ortasından geçmektedir. Seçim
zamanlarında, ovanın sulanmasını politikacılardan istendiğinde: “ bir
araştıralım sözleri ile uzun yıllar köylü oyalandı.” 1960’ yılların başında projelendirme
çalışmaları başlanan ovanın sulanması; 2000lerin başında kısmen gerçekleşti.
Suyu gören köylü en iyi para yapan çekirdek üretimine saldırdı. Üç beş yıl iyi
para kazanırken; bir taraftan aynı tarlaya aynı ürün sürekli ekilmesi sonucu; o güne
kadar hiç görülmeyen hastalıkla karşılaşıldı. Diğer taraftan çekirdek fiyatı
maliyeti karşılamamaya başlayınca çaresizce başka ürün arayışları başladı...
Tarımda makineleşmenin yararı tartışılmaz. Makinelerin
ortaklaşa kullanım kültürü gelişmediği için yılda sadece birkaç kez kullanılacakları
makinelere bile herkes sahip oluyor. Bu durum köylüyü, sürekli borç batağında
tutmaktadır.
Hayvancılık konusu da tarımda olduğu gibi kulaktan dolma
bilgilerle yapıldığı için, örneğin; bir bakıyorsunuz herkes tavuk
yetiştiriciliğe giriyor, umduğunu bulamayınca koyuna, büyük baş hayvana geçiyor.
Bu güne kadar teşvik kredileri alarak, kar eden hiçbir çiftçi olmadığı gibi,
borçlarını geçim kaynağı olan tarlasını satarak, şehre göçmek zorunda
kalmaktadırlar...
Asıçal(asi çal), Çalkebir, Boğaziçi olarak tarihin akışına
göre ismi değişen köy; Türklerin bu bölgede, göçebe hayattan yerleşik düzene geçtikleri
ilk yerleşim alanlarından biridir. Yerleşim için oldukça uygun buraya; önce
birkaç aile yerleşir, onların yerleşik yaşamdaki rahatlıklarını gören diğer göçebe akrabalar, yıllar içerisinde pey der pey yerleşmeyi sürdürürler…
Hayvancılığa, çiftçiliğe uygun olan köy giderek büyür. İki
yüz yatılı öğrencisi olan medrese, Osmanlının son zamanlarına kadar eğitimini
sürdürmüştür. İki yüz elli- üç yüz yıllık Selçuklu döneminin ahşap mimarisinin
tüm özelliklerini taşıyan camiye sahiptir. 3000-
4000 bin nüfuslu, üç-dört terzi, beş- altı ayakkabıcı, yeterli berberi, beş
altı kahve hanesi, sekiz- dokuz bakkalı, okuma odası, çiftçilikte kullanılan
apar atların imal atölyeleri ve 1938 yılında kurutulan bataklıktan, şehri bile
kıskandıran bir parka sahiptir. Ayrıca
köylünün gereksinmelerini karşılayan gezici meslek erbaplarının; tüm
gereksinmelerini ücretsiz karşılandığı, değişik mahallelerdeki sekiz on oda ile
konuk severliğin en iyi örneği verilen yerlerden biriydi.
Cumhuriyetin kurulduğu yıllardaki tüm olumsuzluklara rağmen;
eğitimin köylüye en yararlı bir şekilde yapılması, tarım kedi kooperatifi ile
desteklenen ve ürünlerin; tekel, toprak mahsulleri gibi kuruluşlarca alım
garantisi verilmesi ve makineleşmenin üretim artışı sağlaması, köyün hem
nüfusunun atmasını sağlarken, hem de köylünün refahı yükselmektedir…
Onlarca yıl önce
başlayan köylerin gözden çıkarılıp kentlere göç teşviki, köyde yaşama olanağı
kalmayanların şehre zorunlu göçü sonunda; kasabadan mahalleye dönen köy; artık
yirmi otuzu genç, gerisi emekli beş yüz altı yüz nüfuza düşmüştür. Artık
mahallede ne terzi ne ayakkabıcı ne berber vardır. Üç market bir buçuk kahve
ile yaşamını sürdürmeye çalışan köylü; bir iğne yaptırmak için 8-10 km.
uzaklıktaki ilçeye gitmek zorundadır.
Köy nüfusu sürekli azalırken, sadece bayram namazlarında
yetersiz kalıp, Cuma namazlarında bile ancak üçte biri dolan tarihi cami
yıkılmaya terk edilip, onu gölgede bırakan hiçbir mimari özeliği olmayan,
devasa bir beton yığını cami yapılmıştır. (Tarihi caminin değerini bilen birkaç
kişinin girişimleri ile tarihi cami vakıflara devredilerek restore edilip; gölgede kalsa bile yıkılmaktan kurtulmuştur. Kök-boyaları
ile yapılmış bugün bile ilk günkü canlılığını koruyan duvar figürleri, şahane
ahşap işlemeli tavanı, izleyenleri doyumsuz hazza ulaştırmaktadır)
Nüfusu sürekli azalan köydeki ahşap işlemeleri paha biçilmez evler bir bir yıkılmış, günümüzde yaşamayı sürdürmeye çalışan el işlemeli
kapıları ve görenleri büyüleyen tavanı olan tek ev ise, kaderine terk edilmiş
durumdadır. Zemini
çayır(doğal çim) yonca yaprağı şeklindeki süs havuzu, değişik meyve ve gölgesi
geniş ağaçlar kaplı parkın; birçok ağacı kesilip, zemin betonlanmış, güzelim havuz
yerine uyduruk süs havuzu yapılmıştır. Yazın en sıcak gününde bile
hoyraz(poyraz) rüzgarı alan parkın yeşil çimleri üzerinde ve gölgeli ağaçlar
altında dinlenen köylünün, artık kızgın beton üzerinde oturup söyleşmek olanağı
kalmamıştır.
Sonraları belediye binası olarak da kullanılan tarihi
muhtarlık binasının yanması sonucu yenisi yapılmaya çalışılmış. Ancak binanın
kaba inşaatı bitirilmiş, binlerce lira harcanmış devasa bina; artık kasaba
mahalleye dönüştürüldüğü için tamamlanmadan kaderine terk edilmiştir. Öğrenci
yurdu veya huzur evi yapılıp; hem ilçenin nüfusunun artmasına hem de köyün
eksikliğini çektiği birçok gereksinmeleri karşılanabilir… Ülke genelinde görülen savurganlık alışkanlığı
binanın yıllar içerisinde yıkılıp gitmesine neden olacaktır.
Osmanlı
devleti özellikle son 15- 20 yılında sürekli savaştığı için 16- 17 yaşlarındaki
çocuklar, bile askere alınmak zorunda kalınmıştı. 8-15 yıl askerlik yaptıktan sonra dönebilen
gaziler, kadınlar, kızlar; gelişen teknolojiden habersiz ilkel yöntemlerle
çiftçilik yapmak zorundaydılar. Ne kendileri doyuyor ne de hayvanlarını
besleye biliyorlardı… Yeni
kurulan devlet; bir taraftan savaşların yaralarını sarmaya çalışırken, Osmanlının
borçlarını ödemektedir. Diğer taraftan kurtuluş savaşının hemen arkasından ekonomik
kalkınma savaşı ve eğitim savaşı verilmektedir… Sıfıra yakın
okuma yazmanın olduğu köylerde gelişme hayli yavaş ilerlerken, kuraklık ve
çekirge istilası köylünün belini bükmektedir. Yıllar ilerledikçe diğer
yörelerde pamuk, pancar gibi ürünlerin yetiştirilmeye başlanması; ancak boğaz
tokluğunda ırgatlık yapan köylüye, çalışması sonucunda para alınabileceğini öğretti öğretti Korkunç sıkıntılar çekmiş köylü biraz rahata kavuşup insan gibi yaşamaya
başladığında, değişen politikalar sonucu: ne köylünün yetiştirdikleri,
emeklerini korumakta ne de yükselmekte olan yaşam standartları gelişmektedir...
Anlatılmaya çalışılan kişi ve köy bir semboldür. Milyonlarca köylü, binlerce köy benzer
durumda. Hatta dahada kötüdür…
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder